Glenohumeral Eklem

Açılış

Ders 06-47'de omzun üç düzeyde aynı seçimi yaptığını kurmuştuk: kuşak gevşek bağlanır, kürek kemiği kaslarla asılır, yuva sığ kalır. İlk iki düzeyi bir önceki derste kapattık.

Üçüncüsü bu ders. Ve bu eklem hakkında aslında çok şey biliyoruz: yuvanın sığ olduğunu ve menzilin enerjiyle satın alındığını Ders 06-48'de kurmuştuk; labrumun yuvayı bir adım derinleştirdiğini Ders 07-12'de; düşük uyumlu olduğunu Ders 07-22'de; çıkığın öne-aşağı baktığını Ders 07-32'de.

Ama bu listede tuhaf bir boşluk var. Zayıf yönün nereye baktığını biliyoruz. Nereye bakmadığını hiç sormadık.

Kol yukarı kaldırıldığında humerus başı yukarı doğru itilir. Yukarıda onu tutacak bir yuva kenarı yok. Öyleyse omuz neden yukarı çıkmıyor?

Bu ders K2 katmanında. Sonunda eklemin iki yüzeyini adıyla kurabilecek, üstündeki tavanın nereden geldiğini, o tavanın neden ekleme ait olmadığını ve zayıf yönün neden yukarıyı hiç içermediğini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce iki eklem yüzünü adlandırıp aralarındaki boyut farkını okuyacağız. Sonra eklemin üzerinden geçen kemeri kuracağız — dersin merkezi orası. Ardından zayıf yönün neden yukarıyı dışarıda bıraktığını türeteceğiz. Son olarak kemerin altındaki dar koridoru ele alacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 07-40'ın cümlesini yanında tut: bu kuşakta asıl tutucu, eklemin içinden geçmeyen bir yapıdır.

Mekanizma

İki yüzey, eşit olmayan iki boyut

Eklemi adlandırmakla başlayalım. Skapulanın dış köşesindeki sığ çukur glenoid çukur; ona oturan yuvarlak yüzey humerus başı.

Şimdi iki yüzeyi yan yana koy. Baş, çukurdan belirgin biçimde büyük. Yani başın yüzeyinin ancak küçük bir bölümü her an temasta oluyor; geri kalanı boşta duruyor.

Ders 07-08'in kuralını uygula: kaplamanın sınırı hareket açıklığının sınırıdır — yüzeyin genişliği ne kadar oynandığını söyler. Humerus başında kaplama geniş bir alana yayılıyor. Öyleyse bu baş, çukurun üzerinde geniş bir alan boyunca geziniyor.

BİR EKLEMDE BÜYÜK YÜZEY KÜÇÜK YÜZEYİN ÜZERİNDE GEZİNİYORSA, TEMAS ALANI HER AN KÜÇÜK KALIR — VE O EKLEM BİÇİMİYLE TUTMAZ.

Ders 07-12'de labrumun bu tabloyu bir adım iyileştirdiğini kurmuştuk: kenara oturan esneyen bir halka hem derinlik hem sızdırmazlık kazandırıyordu. Ama aynı derste dürüst cümleyi de yazmıştık — bu bir ara çözümdür, sığ yuvayı derin yuvaya çevirmez.

Eklemin üstünden geçen kemer

Dersin merkezine giriyoruz, ve açılıştaki soruya dönüyoruz: yukarıda ne var?

Ders 07-40'ta skapulanın iki çıkıntısını bağ tutunma yeri olarak tanımıştık: önde korakoid çıkıntı, dışta akromiyon. İkisi de aynı kemiğin parçası, ve aralarında bir açıklık var.

O açıklık boş değil. İki çıkıntının arasına gerilmiş bir bağ var — korakoakromiyal bağ. Akromiyon, korakoid çıkıntı ve aradaki bu bağ birlikte bir kemer kuruyor, ve bu kemer tam olarak humerus başının üzerinden geçiyor.

BU EKLEMİN ÜSTÜNDE BİR TAVAN VARDIR, AMA TAVAN EKLEME AİT DEĞİLDİR — İKİ ÇIKINTI VE ARALARINDAKİ BİR BAĞDAN KURULMUŞ, EKLEMİN ÜZERİNDEN GEÇEN AYRI BİR YAPIDIR.

Buradaki ayrımı kaçırmamak önemli. Kemerin altında eklem kıkırdağı yok, eklem boşluğu yok, kapsül yok. Bir eklem yüzü değil; bir sınır. Hareketi yönlendiriyor ama hareketin içinde değil.

Ders 07-40'ın kuralı böylece bir adım daha genişliyor. Orada asıl tutucunun eklem çizgisinin dışında durduğunu görmüştük. Burada, eklem çizgisinin dışındaki yapı tutmuyor — sınırlıyor.

EKLEMİN DIŞINDAKİ BİR YAPI İKİ İŞ GÖREBİLİR: TUTMAK YA DA SINIRLAMAK — VE HANGİSİNİ YAPTIĞI, YÜKÜN HANGİ YÖNDEN GELDİĞİNE BAĞLIDIR.

Zayıf yön neden yukarıyı içermiyor

Şimdi Ders 07-32'nin yarım kalan yanını tamamlayabiliriz.

O derste omzun karakteristik zayıf yönünün öne-aşağı doğru olduğunu kurmuştuk, ve gerekçesi üç stabilite kaynağının aynı anda en zayıf olduğu yön olmasıydı. Gerekçe doğruydu ama tek yönlüydü: neden başka bir yön değil sorusunu açıkta bırakıyordu.

Cevabın yarısı bu derste. Yukarı yönde hem kemer var hem bir düzeltme mekanizması var.

Ders 07-29'da kurmuştuk: kol yukarı kalkarken humerus başı yukarı yuvarlanıyor ama aynı anda aşağı kayıyor, ve iki hareket ters yönde olduğu için baş glenoidin ortasında kalıyor. Yani yukarı doğru hem aktif bir düzeltme var hem pasif bir tavan.

Aşağı yönde ise ikisi de yok. Orada ne kemer var ne ters yönlü bir düzeltme — yalnız kapsül ve kas.

Önde durum biraz daha ince. Kapsülün ön yüzü düz bir zar değil; üzerinde birkaç kalınlaşmış bant taşıyor ve Ders 07-26'nın kuralı gereği bu bantlar kendilerini geren yöndeki yer değiştirmeye direniyor. Ama bantlar sürekli bir duvar kurmuyor — aralarında daha ince kalan yerler var.

BİR YÖNÜ BANTLARLA KORUMAK, O YÖNÜ HER NOKTASINDA KORUMAK DEMEK DEĞİLDİR — BANTLARIN ARASI, BANDIN KENDİSİ KADAR KALIN DEĞİLDİR.

Ders 07-32'nin öne-aşağı zayıf yönü işte bu iki eksikliğin kesiştiği yer: aşağıda kemer yok, önde duvar sürekli değil.

AYNI EKLEM BÜTÜN YÖNLERDE AYNI DERECEDE AÇIK DEĞİLDİR; ZAYIF YÖN, EN AZ KORUNAN YÖNDÜR — VE OMUZDA O YÖN AŞAĞIYI İÇERİR, YUKARIYI İÇERMEZ.

Kemerin altındaki dar koridor

Son bir sonuç kaldı, ve bu tavanın bedelidir.

Rotator manşetin işini Ders 07-27'de kurmuştuk: çevreden çeken bir takım, başı her yönden merkeze bastırarak, hangi yönden gelirse gelsin kaymaya karşı ayarlanabilir bir direnç üretiyordu. O dersin adını vermediği kas grubu bu.

Bu grubun tendonları humerus başının üzerinden geçerek tutunuyor. Yani kemer ile baş arasındaki o dar boşluktan geçiyorlar.

Ders 07-13'ün kuralını hatırla: boşluk ve sıvı çözümü ekleme özgü değil, sürtünmenin olduğu her yere küçültülmüş hâliyle taşınabilir — ve sürtünme noktasalsa çözüm bir kesecik oluyordu. Burada da öyle: kemerin altında, tendonlarla kemik arasında bir bursa oturuyor.

BİR EKLEMİN ÜZERİNE TAVAN KOYMAK SERBEST BİR BOŞLUĞU KORİDORA ÇEVİRİR — VE HER KORİDOR, İÇİNDEN GEÇENLER İÇİN BİR DARLIK SORUNU ÜRETİR.

Kol yukarı kalktığında bu koridor daralıyor. Ders 07-29'un aşağı kayması burada ikinci bir işe daha yarıyor: başı ortada tutmakla kalmıyor, koridoru da açık tutuyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• Glenohumeral eklem, glenoid çukur ile humerus başı arasındadır.
• Baş çukurdan büyüktür; temas alanı her an küçük kalır.
• BÜYÜK YÜZEY KÜÇÜK YÜZEYİN ÜZERİNDE GEZİNİYORSA EKLEM BİÇİMİYLE TUTMAZ.
• Labrum bu tabloyu bir adım iyileştirir ama değiştirmez (Ders 07-12).
• Akromiyon, korakoid çıkıntı ve aradaki bağ bir kemer kurar.
• BU TAVAN EKLEME AİT DEĞİLDİR — ÜZERİNDEN GEÇER, İÇİNDEN DEĞİL.
• Eklemin dışındaki bir yapı ya tutar ya sınırlar; hangisi olduğu yöne bağlıdır.
• Yukarı yönde hem kemer hem ters yönlü kayma düzeltmesi vardır (Ders 07-29).
• Aşağı yönde ikisi de yoktur; zayıf yön bu yüzden aşağıyı içerir (Ders 07-32).
• Rotator manşet, Ders 07-27'de adsız kurduğumuz çevreleyen takımın adıdır.
• Manşet tendonları kemerin altındaki dar koridordan geçer.
• TAVAN KOYMAK BOŞLUĞU KORİDORA ÇEVİRİR VE KORİDOR DARLIK SORUNU ÜRETİR.

Bir sonraki derste zincirde bir halka dışarı çıkıyoruz. Omuz, menzili enerjiyle satın alan eklemdi — sığ yuva, sürekli çalışan kaslar, tutmayı devreden bir tasarım. Dirsek tam tersi seçimi yapıyor: derin bir kavrama, tek eksen, ve neredeyse bedava bir kararlılık. Ders 07-24'te dirseği birleşik eklemin örneği olarak kullanmıştık ama kendisini hiç kurmamıştık. Dirsek ve Radioulnar Eklemler.