Frontal veya Koronal Düzlem

Açılış

İkinci dikey düzlem. Sagittal düzlem bedeni sağ ve sol olarak ayırıyordu; bu düzlem ön ve arka olarak ayırıyor.

İkisi de dikeydir ve birbirine diktir. Bir odanın iki duvarı gibi düşün: biri boydan boya, diğeri enlemesine.

Bu düzlemin kendine özgü bir değeri var ve önceki dersten farklı: iki tarafı aynı anda gösterir. Sagittal kesitte kaybettiğimiz sağ–sol ilişkisi burada geri geliyor.

Sagittal düzlem simetriyi keser; frontal düzlem simetriyi gösterir. Karşılaştırmalı bakış bu düzlemde mümkün olur.

Bu derste ne olacak

Düzlemi tanımlayıp iki adının nereden geldiğini göreceğiz. Sonra neyi gösterip neyi göstermediğini ele alacağız. Ardından bu düzlemin en yaygın kullanımına bakacağız: göğüs röntgeni. Son olarak bu düzlemde gerçekleşen hareketleri tanıtacağız.

Sıfır noktası

Sagittal düzlemde olduğu gibi, bu düzlemden de sonsuz sayıda paralel örnek vardır: bedenin en önünden geçen bir frontal düzlem de vardır, tam ortasından geçen de, en arkasından geçen de.

İki ad neden var:

• Frontal, alın kemiğinin adından gelir (os frontale). O kemiğin düzlemi bu yöndedir.
• Koronal, kafatasındaki bir dikişten gelir (sutura coronalis) — alın kemiği ile arkasındaki kemikler arasındaki birleşme çizgisi, kulaktan kulağa bir taç gibi uzanır. Corona "taç" demektir.

İkisi eş anlamlıdır. Radyoloji ve klinik metinlerde "koronal" daha yaygın, klasik anatomi metinlerinde "frontal" daha yaygındır. Ders 00-19'daki eş anlamlı terim durumunun tipik bir örneği.

Mekanizma

Bu düzlem neyi gösterir

İyi gösterdiği:

• Sağ–sol ilişkiler. Bu düzlemin ayırt edici özelliği. İki taraf yan yana görünür ve doğrudan karşılaştırılabilir.
• Yukarı–aşağı ilişkiler. Superior–inferior ekseni de tam görünür.
• Simetri. Ders 01-22'de kurduğumuz "kendi diğer tarafın en iyi kontroldür" ilkesi bu düzlemde doğrudan uygulanabilir.
• Enine uzanan yapılar. Klavikula, kaburgalar, pelvis kemikleri bu düzlemde bütünüyle görünür.

Göstermediği:

• Ön–arka ilişkiler. Bu kesitte derinlik kaybolur. Önde duran bir yapı ile arkada duran bir yapı, aynı kesitte üst üste görünebilir ya da biri hiç görünmeyebilir.

Yine aynı örüntü: iki eksen kazanıldı, biri kaybedildi.

Göğüs röntgeni: en yaygın kullanım

Bu düzlemin en çok karşılaşılan hâli standart göğüs röntgenidir.

Ama burada önemli bir ayrım var ve Ders 01-08'de kurmuştuk: röntgen bir kesit değildir. Işın bedenin bütün derinliğinden geçer ve önde–arkada duran her şeyi tek bir düzleme bastırır.

Yani göğüs röntgeni frontal yönde bir görüntüdür ama frontal kesit değildir. Fark şurada:

• Frontal kesit (BT ya da MR'dan): belirli bir derinlikteki dilimi gösterir. Ondan önceki ve sonraki yapılar görünmez.
• Frontal yönlü röntgen: bütün derinlik üst üste biner. Kalbin arkasındaki yapılar kalbin gölgesiyle karışır.

Bu, röntgenin neden iki yönden çekildiğini açıklar: ikinci yön (yandan), kaybolan derinlik bilgisinin bir kısmını geri verir.

Simetri karşılaştırması

Bu düzlemin klinik değeri büyük ölçüde buradan gelir.

Ders 01-22'de "en iyi kontrol grubu kişinin kendi diğer tarafıdır" demiştik. Bu ilke, iki tarafı aynı anda gören bir görüntü gerektirir — yani frontal ya da transvers düzlemi. Dikey yapıların boydan boya karşılaştırması ise frontal düzlemde yapılır.

Pratikte üç yerde kullanılır:

1. Görüntülemede. İki tarafın aynı yapıları karşılaştırılır: aynı hizada mı, aynı boyutta mı, aynı yoğunlukta mı?

2. Muayenede. Karşıdan bakış frontal bir bakıştır. Omuzların hizası, kalçaların hizası, uzuv uzunlukları bu bakışta değerlendirilir.

3. Duruş değerlendirmesinde. Omurganın yana eğriliği ancak bu düzlemde görülür — sagittal düzlemde görünmez, çünkü orada iki taraf zaten ayrılmıştır.

Son madde iyi bir örnek: omurganın öne–arkaya eğrilikleri sagittal düzlemde, yana eğriliği frontal düzlemde değerlendirilir. Aynı yapı, iki farklı düzlem, iki farklı bilgi.

Bu düzlemde gerçekleşen hareketler

Her düzlemin kendi hareket ailesi vardır. Frontal düzlemdekiler, kol ve bacağın yana açılıp kapanmasıdır.

• Kolun yana kaldırılması ve indirilmesi.
• Bacağın yana açılması ve kapatılması.
• Gövdenin yana eğilmesi.
• Parmakların birbirinden uzaklaşıp yakınlaşması.

Ortak yanları: hepsi orta hattan uzaklaşma ya da orta hatta yaklaşma. Yani bu düzlemdeki hareketler, Ders 01-17'deki medial–lateral ekseninde gerçekleşir.

Bu hareketlerin adlarını ve mekanizmalarını Bölüm 01.5'te göreceğiz. Şimdilik kurulan bağ şu: bir hareket bir düzlemde gerçekleşir ve o düzlem, hareketin hangi eksende olduğunu söyler.

Bu bağı Ders 01-32'de tam olarak kuracağız.

Kafatasında özel bir kullanım

Koronal terimi, kafatası anatomisinde yön belirtmenin ötesinde bir anlam da taşır.

Kafatası kemikleri birbirine dikişlerle bağlanır ve bu dikişlerden biri koronal dikiştir. Bebeklerde bu dikişler henüz kapanmamıştır; aralarındaki açıklıklar beynin büyümesine izin verir.

Yani "koronal" kelimesi bir metinde iki farklı şey anlatabilir: bir düzlem yönü ya da belirli bir kemik dikişi. Ders 01-23'te kraniyal için gördüğümüz ikiliğin aynısı — bağlamdan ayırt edilir.

Kafatası dikişleri Kurs 06 ve Kurs 20'nin konusudur.

Kendin dene

Toparlayalım

• Frontal (koronal) düzlem bedeni ön ve arka olarak ayırır; dikeydir ve median düzleme diktir.
• İki ad eş anlamlıdır: frontal alın kemiğinden, koronal kafatasındaki taç biçimli dikişten gelir.
• Bu düzlem sağ–sol ve yukarı–aşağı eksenlerini gösterir; ön–arka ilişkilerini kaybeder.
• Transvers düzlemle birlikte, simetri karşılaştırmasının yapılabildiği düzlemdir — 01-22'deki "kendi diğer tarafın kontroldür" ilkesi burada uygulanır.
• Göğüs röntgeni frontal YÖNDE bir görüntüdür ama frontal KESİT değildir; bütün derinlik üst üste biner.
• Omurganın öne–arka eğrilikleri sagittal, yana eğriliği frontal düzlemde değerlendirilir.
• Bu düzlemdeki hareketler orta hattan uzaklaşma ve yaklaşmadır.
• "Koronal" kafatasında bir dikiş adı olarak da geçer; bağlamdan ayırt edilir.

Bir sonraki derste üçüncü ve modern tıbbın en çok kullandığı düzleme geçiyoruz: transvers (aksiyal) düzlem.