Fonksiyonel Anatomi ve Biyomekanik

Açılış

Bir kasın nereye yapıştığını bilmek bir şeydir. O kas kasıldığında bedende ne olacağını bilmek başka bir şey.

İkincisi çıkarımdır ve öğrenilebilir bir düşünme biçimidir. Fonksiyonel anatomi tam olarak bunu yapar: yapı bilgisini harekete çevirir.

Biyomekanik ise bir adım daha gider ve fizik ekler: kuvvet, kaldıraç, tork, yük. Beden bir makine değildir ama bir makine gibi de çalışır ve o kuralları görmezden gelemez.

Anatomi bir kasın nereden nereye gittiğini söyler. Fonksiyonel anatomi o kasın ne yapacağını söyler. Biyomekanik ne kadar güçle yapacağını.

Bu derste ne olacak

Önce fonksiyonel anatominin temel çıkarım kuralını kuracağız — bir kasın ne yaptığını yapışma yerlerinden nasıl bulursun. Sonra biyomekaniğin dört temel kavramını göreceğiz: kaldıraç, tork, kas kolu ve yük. Ardından bu düşünmenin klinikte ve sporda nereye bağlandığını ele alacağız.

Sıfır noktası

İkisi arasındaki fark nicelik. Fonksiyonel anatomi "bu kas dirseği büker" der; biyomekanik "dirsek 90 derecedeyken bu kasın kaldıraç avantajı en yüksektir" der.

Mekanizma

Temel çıkarım kuralı

Bir kasın ne yaptığını bulmanın kuralı tek cümledir:

Bir kas kasıldığında iki ucunu birbirine yaklaştırır.

Bu cümleden bir kasın işlevini çıkarmak için üç şey bilmen yeter:

1. Nereden başlıyor? (Genellikle daha sabit olan uç.)
2. Nereye yapışıyor? (Genellikle daha hareketli olan uç.)
3. Yolda hangi eklemleri geçiyor?

Üçüncü soru en önemlisidir ve en çok atlanandır. Bir kas yalnız geçtiği eklemlere etki eder. Bir eklemi geçmiyorsa, o ekleme hiçbir şey yapamaz.

Ve bir kas birden fazla eklem geçiyorsa, hepsine birden etki eder. Bu, ilk bakışta şaşırtıcı görünen birçok hareketi açıklar.

Örnek. Uyluğun arkasındaki kas grubu, kalçadan başlayıp dizin altına yapışır — yani hem kalça hem diz eklemini geçer. Sonuç: kasıldığında hem kalçayı geriye çeker hem dizi büker. Tek kas, iki eklem, iki hareket.

Hangi uç sabit, hangisi hareketli

Kaslar için "başlangıç" ve "yapışma" ayrımı yapılır: başlangıç sabit sayılan, yapışma hareket eden uçtur.

Ama bu ayrım mutlak değildir. Aynı kas, bedenin ne yaptığına göre iki yönde de çalışabilir.

Bir örnek: karın kasları. Sırtüstü yatıp mekik çektiğinde kalça sabittir ve kaslar göğüs kafesini leğene doğru çeker — üst uç hareket eder. Sırtüstü yatıp bacaklarını kaldırarak leğeni göğse doğru kıvırdığında ise göğüs kafesi sabit kalır ve aynı kaslar leğeni yukarı çeker; bu kez rol değişmiştir.

Pratik kural: hangi uç daha sabitse, diğeri hareket eder. Sabitliği belirleyen şey kasın kendisi değil, o anda bedenin ne yaptığıdır.

Biyomekaniğin dört kavramı

1. Kaldıraç.

Beden kaldıraç sistemleriyle çalışır. Üç öğe vardır: dayanak noktası (eklem), kuvvet (kas) ve yük (taşınan ağırlık ya da uzvun kendi ağırlığı).

Bu üçünün diziliş sırası kaldıraç tipini belirler ve tip, sistemin güç mü yoksa hız mı kazandırdığını söyler.

2. Tork (döndürme etkisi).

Bir kasın bir eklemi döndürme etkisi yalnız gücüne değil, eklemden ne kadar uzakta çekiş yaptığına da bağlıdır.

Aynı kuvvet, eklemden uzakta uygulandığında daha çok döndürür. Bu yüzden bazı kaslar küçük olmalarına rağmen etkili, bazıları büyük olmalarına rağmen sınırlıdır.

3. Kas kolu.

Kasın çekiş hattının eklemden uzaklığı. Ve bu uzaklık eklem açısıyla değişir.

Bunun somut sonucu: bir kasın en güçlü olduğu bir açı vardır. Dirseğini tamamen düz ya da tamamen bükülü tutarken ağırlık kaldırmak, orta açıdakinden zordur — kas kolu orta açıda en uzun, uçlarda en kısadır.

Bu, "kas gücü sabittir" varsayımının neden yanlış olduğunu açıklar. Aynı kas, aynı gün, açıya göre farklı güç üretir.

4. Yük ve dayanıklılık.

Dokular yük taşır ve her dokunun bir sınırı vardır. Kemik basınca dayanıklıdır, bağ dokusu çekmeye. Bir doku kendi türüne uygun olmayan yük altında kaldığında hasar görür.

Bu, sakatlanma mekanizmalarının anatomik temelidir ve Kurs 07 ile Kurs 08'de ayrıntısıyla ele alınır.

Bu düşünme nerede kullanılıyor

Klinikte. Bir hareketin neden yapılamadığını anlamak, o hareketi üreten yapıları bilmeyi gerektirir. Muayene hareketlerinin çoğu, belirli bir kası ya da eklemi yalıtmak üzere tasarlanmıştır.

Rehabilitasyonda. Bir egzersizin hangi kası çalıştırdığı, o kasın hangi eklemleri geçtiğinden ve hangi açıda güçlü olduğundan çıkar.

Sporda. Tekniğin verimliliği çoğu zaman kaldıraç ve açı meselesidir.

Ergonomide. Bir duruşun neden yorucu olduğu, hangi kasların hangi açıda sürekli yük altında kaldığıyla açıklanır.

Sınırı: beden bir makine değildir

Son bir uyarı, çünkü biyomekanik fazla ileri götürülebilir.

Beden mekanik kurallara uyar ama bir makine gibi davranmaz. Üç sebeple:

• Dokular canlıdır ve uyum sağlar. Bir kemik, sürekli yük altında kalınca yeniden şekillenir. Bir makine parçası bunu yapmaz.
• Kontrol sinir sistemindedir. Aynı hareket, farklı kas kombinasyonlarıyla yapılabilir; beden en verimli olanı değil, o anda uygun olanı seçer.
• Bireysel farklılık büyüktür. Kas yapışma noktalarındaki küçük farklar, kaldıraç oranını kişiden kişiye değiştirir.

Bu yüzden biyomekanik hesaplar yaklaşımdır, kesin ölçüm değil. Kurs 00-22'deki kanıt düzeyi dili burada da geçerlidir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Fonksiyonel anatomi "bu yapı ne yapıyor", biyomekanik "hangi kuvvetle ve hangi verimle" sorusunu sorar.
• Temel kural: bir kas kasıldığında iki ucunu birbirine yaklaştırır — ve yalnız geçtiği eklemlere etki eder.
• Çok eklemli kaslar birden fazla harekete etki eder; tek görev varsayımı yanlıştır.
• Sabit uç kasın özelliği değil, o anda bedenin ne yaptığıyla belirlenir.
• Dört kavram: kaldıraç, tork, kas kolu, yük dayanıklılığı.
• Kas kolu eklem açısıyla değişir; bir kasın en güçlü olduğu bir açı vardır.
• Beden mekanik kurallara uyar ama makine değildir: dokular uyum sağlar, kontrol sinir sistemindedir, bireysel farklılık büyüktür.

Bir sonraki derste anatominin amaca göre üç uygulamalı dalına geçiyoruz: gelişimsel, klinik ve cerrahi anatomi.