Fleksiyon ve Ekstansiyon

Açılış

Bölüm 01.4'te geometriyi kurduk. Şimdi o geometri harekete dönüşüyor.

Bu bölümdeki on üç ders bir liste değil. Her hareket çifti, Ders 01-32'de kurduğumuz üçlüyle tanımlanacak: hangi düzlem, hangi eksen, hangi eklem. Bu üçlüyü bilirsen hareketin adını da işlevini de çıkarabilirsin.

İlk çiftle başlıyoruz ve bu, bedenin en yaygın hareket ailesi.

Fleksiyon ve ekstansiyon, sagittal düzlemde, transvers eksen etrafında gerçekleşir. Bu tek cümle, bu dersin yarısı.

Bu derste ne olacak

Çifti tanımlayıp düzlem–eksen üçlüsünü kuracağız. Sonra en çok karıştırılan noktaya geleceğiz: "bükülme" kelimesi her eklemde aynı yöne gitmez. Ardından hiperekstansiyon kavramını ve hareket aralığı ölçümünü ele alacağız. Son olarak bu hareketi üreten kasların eksene göre nerede durduğunu göreceğiz.

Sıfır noktası

Üçlü:

• Düzlem: sagittal (öne–arkaya).
• Eksen: transvers (yandan yana).
• Eklem: en az bir transvers eksene sahip her eklem — yani neredeyse hepsi.

Ders 01-32'deki kural burada doğrudan çalışıyor: hareket sagittal düzlemde, eksen ona dik olan transvers eksende.

Mekanizma

Açı tanımı neden önemli

Tanımı "öne bükme" diye vermedim; "açıyı küçültme" diye verdim. Bu bilinçli ve bu dersin en kritik noktası.

Sebep: "öne" kelimesi her eklemde aynı şeyi göstermez.

• Dirsekte fleksiyon, ön kolu öne getirir.
• Dizde fleksiyon, baldırı arkaya götürür.

İkisi de fleksiyondur çünkü ikisinde de eklem açısı küçülür. Ama bedene göre yönleri zıttır.

Bu neden böyle? Ders 01-24'te gerekçesini kurmuştuk: embriyoda kol ve bacak tomurcukları zıt yönlerde döner. O dönme, dirsek ile dizin ters yönlere bükülmesinin sebebidir.

Yani "dirsek öne, diz arkaya" bir tuhaflık değil; tek bir gelişimsel olayın sonucu — ve bu bilgi, iki ayrı kuralı tek bir gerekçeye bağlıyor.

Bedende fleksiyon–ekstansiyon örnekleri

Hemen her büyük eklemde bulunur:

• Boyun: başın öne eğilmesi (fleksiyon), arkaya atılması (ekstansiyon).
• Gövde: öne eğilme, doğrulma.
• Omuz: kolun öne kaldırılması (fleksiyon), arkaya götürülmesi (ekstansiyon).
• Dirsek: bükülme, düzelme.
• El bileği: avuca doğru bükülme, el sırtına doğru bükülme.
• Kalça: uyluğun öne getirilmesi, arkaya götürülmesi.
• Diz: baldırın arkaya bükülmesi, düzelmesi.
• Parmaklar: kapanma, açılma.

Bir bölge listede yok: ayak bileği. Orada aynı hareket vardır ama farklı adlandırılır — dorsifleksiyon ve plantar fleksiyon. Sebebi Ders 01-24'teki yüzey terimleridir ve Ders 01-41'de ele alacağız.

Hiperekstansiyon

Bazı eklemler düz konumu geçip biraz daha açılabilir. Boyun geriye atılabilir; kol gövdenin arkasına götürülebilir; bazı kişilerde dirsek ve diz hafifçe geriye bükülebilir.

Normal mi? Duruma göre.

• Boyunda ve omuzda hiperekstansiyon normal hareket aralığının parçasıdır.
• Dirsek ve dizde ise kişiden kişiye değişir; bir miktarı normal varyasyondur (Ders 00-18), belirgin olanı eklem gevşekliğine işaret edebilir.

Bu, Ders 00-18'deki "normal bir aralıktır" ilkesinin somut bir örneği: aynı bulgu bir kişide varyasyon, başka birinde klinik önem taşıyabilir.

Hareket aralığı ölçümü

Bir eklemin ne kadar hareket ettiği ölçülebilir ve bu ölçümün kuralları Ders 01-12'de kurduğumuz ilkeye dayanır: sıfır noktası anatomik pozisyondur.

Yani bir eklem anatomik pozisyonda 0 derece kabul edilir; hareket oradan itibaren ölçülür.

Ölçümün üç koşulu var:

1. Düzlem belirtilmeli. "90 derece" ifadesi, hangi düzlemde olduğu söylenmeden eksiktir.
2. Komşu eklemler sabitlenmeli. Kalça fleksiyonu ölçülürken pelvis hareket ederse ölçüm şişer.
3. Karşı tarafla karşılaştırılmalı. Ders 01-22'deki ilke: en iyi kontrol kişinin kendi diğer tarafıdır.

Üçüncüsü en pratik olanıdır çünkü normal aralık geniştir; bir kişinin kendi iki tarafı arasındaki fark, mutlak değerden daha bilgilendiricidir.

Kasların eksene göre konumu

Şimdi Ders 01-32'de kurduğumuz ikinci kısayolu kullanabiliriz: bir kas, eksenin hangi tarafından geçtiğine göre hareketin yönünü belirler.

Fleksiyon–ekstansiyon için bu şu anlama geliyor:

• Transvers eksenin önünden geçen kaslar fleksiyon yapar.
• Transvers eksenin arkasından geçen kaslar ekstansiyon yapar.

Dirsekte bu apaçıktır: kolun ön yüzündeki kas dirseği büker, arka yüzündeki kas düzeltir.

Ama dizde ters çalışır: uyluğun ön yüzündeki kaslar dizi düzeltir, arka yüzündekiler büker.

Neden? Yine aynı gelişimsel dönme. Ekstremitelerin zıt dönmesi, kas gruplarının da zıt yerleşmesine yol açmıştır.

Bu, Ders 01-06'daki kuralın tamamlanmış hâli. Bir kasın hangi hareketi yaptığını bulmak için iki şey yeter: hangi eklemi geçiyor ve eksenin hangi tarafından geçiyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• Fleksiyon eklem açısını küçültür, ekstansiyon büyütür. Tanım AÇI üzerindendir, yön üzerinden değil.
• Üçlü: sagittal düzlem, transvers eksen, transvers eksene sahip her eklem.
• "Öne bükme" tanımı yanlıştır: dirsekte fleksiyon öne, dizde arkaya gider.
• Bu zıtlığın sebebi embriyoda kol ve bacak tomurcuklarının zıt yönlerde dönmesidir — tek bir olay, iki ayrı kuralı açıklıyor.
• Ayak bileğinde aynı hareket farklı adlandırılır: dorsifleksiyon ve plantar fleksiyon.
• Hiperekstansiyon anatomik pozisyonu geçen ekstansiyondur; bazı eklemlerde normal, bazılarında varyasyon sınırındadır.
• Hareket aralığı ölçümünde sıfır noktası anatomik pozisyondur; düzlem belirtilmeli, komşu eklem sabitlenmeli, karşı tarafla karşılaştırılmalı.
• Eksenin önünden geçen kas büker, arkasından geçen düzeltir — ama bacakta yerleşim terstir.

Bir sonraki derste ikinci hareket ailesine geçiyoruz: abdüksiyon ve addüksiyon.