Fibröz Kapsül ve Sinovyal Zar

Açılış

Ders 07-08'de yüzeyi kapladık. Ama boşluk hâlâ açık duruyor.

Ders 07-04'te kapatılması gerektiğini söylemiştik: açık bir aralık bırakılamaz. Şimdi o kılıfa bakıyoruz, ve daha ilk cümlede bir çelişki çıkıyor.

Kılıf sızdırmaz olmalı. Kapatmıyorsa boşluk boşluk olmaktan çıkar; içindekiler dağılır, aralık kapanır.

Kılıf hareketi engellememeli. Sıkı bir zarf iki kemiği birbirine kilitler, ve o zaman boşluğun kazandırdığı bütün serbestlik boşa gider.

Yani aynı yapıdan hem sıkı hem gevşek olması isteniyor. Bu tanıdık bir durum, ve bu seride cevabı ilk derslerden beri elimizde. Ders 06-01: bir yapı çelişen iki isteği aynı anda karşılayamıyorsa işi böler. Soru şu hâle geliyor: burada bölünme nereden geçiyor?

Bu ders K2 katmanında. Sonunda kılıfın iki katını, iç katın nerede durduğunu, kapsül ile bağ arasındaki ilişkiyi ve tutunma çizgisinin ne belirlediğini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce iki isteği netleştireceğiz. Sonra bölünmenin nereden geçtiğini göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından dış katın her yerde aynı olmadığına bakacağız. Son olarak kılıfın nereye tutunduğunu okuyacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-01'in cümlesini yanında tut: bir yapı çelişen iki isteği aynı anda karşılayamıyorsa işi böler.

Mekanizma

İki istek

Çelişkiyi tam olarak yazalım, çünkü çözümü ancak o zaman görünür.

Sızdırmazlık bir yüzey işidir. Aralığı çevreleyen kesintisiz bir sınır gerekiyor; delik ya da açık uç kalmamalı.

Serbestlik bir uzunluk işidir. Ders 07-02'de kurmuştuk: hareketi belirleyen malzeme değil, aradaki mesafedir. Bir kılıfın harekete izin vermesi için gerektiği kadar bol olması lazım.

Bu ikisi aynı katmandan istendiğinde çelişiyor. Bol bir zarf iyi kapatamaz; sıkı bir zarf iyi kapatır ama hareketi keser.

BOŞLUK BİR KAZANÇTI AMA KAPATILMASI GEREKİYOR — VE KAPATAN ŞEY KAZANCI YOK ETMEMELİ.

Bölünme nereden geçiyor

Dersin merkezine geldik.

Çözüm iki ayrı katman. Ve her katman tek bir işe bakıyor.

Dış kat dayanıklı ve lifli. İki kemiğe tutunuyor, çekmeye direniyor, hareketi sınırlıyor. Ders 07-02'de fibröz eklemler için kurduğumuz her şey burada geçerli: lif çekmeye direnir, ve uzunluğu ne kadar oynanacağını belirler.

İç kat ince ve sızdırmaz. Dayanıklılık iddiası yok; işi yalnız aralığı kaplamak.

KILIF SIZDIRMAZ VE SERBEST OLMAK ZORUNDAYDI — İŞ İKİ KATA BÖLÜNDÜ: DIŞ KAT TUTAR VE SINIRLAR, İÇ KAT KAPATIR.

Bu, Ders 06-03'te kemiğin katmanları için, Ders 06-31'de burun kökünde malzemenin bölünmesi için kurduğumuz alışkanlığın aynısı. Tek fark: orada iki malzeme yan yana konmuştu, burada üst üste.

Şimdi iç katın nerede durduğuna bak, çünkü orada dikkat çekici bir şey var.

İç kat boşluğa bakan her yeri kaplıyor — ama bir istisnayla. Kayan yüzeylerin üzerine çıkmıyor.

Ders 07-08'de kaplamayı kurmuştuk: eklem yüzü zaten kaygan bir katman taşıyor. Oraya bir astar daha serilseydi, kaymak için tasarlanmış yüzeyin önüne bir engel konmuş olurdu.

İÇ KAT HER YERİ KAPLAR AMA KAYAN YÜZEYLERİ KAPLAMAZ — SIZDIRMAZLIK, KAYMANIN ALANINA GİRMEZ.

Yani iki katman birbirinin işine karışmıyor: biri kapatıyor, öteki kaydırıyor, ve sınırları net.

İç kat için bir soru daha var. Hareket eden bir kabın astarı nasıl yırtılmadan duruyor?

Eklem uç noktasına gittiğinde kılıfın bir tarafı gerilir. Astar da gergin olsaydı orada çekilir ve yırtılırdı.

Çözüm astarın bol bırakılması, ve bolluğun kıvrımlarda toplanması. Eklem gerildiğinde o kıvrımlar açılıyor, gevşediğinde yeniden toplanıyor.

HAREKET EDEN BİR KABIN ASTARI GERGİN OLAMAZ — YEDEĞİNİ KIVRIMDA TUTAR.

Ders 06-29'da kıvrımın küçük hacimde büyük yüzey demek olduğunu kurmuştuk. Orada kazanç alandı; burada kazanç yedek uzunluk.

Dış kat her yerde aynı değil

Üçüncü bölümde dış kata dönelim.

Bu kat düzgün kalınlıkta bir tabaka değil. Bazı yerlerde belirgin biçimde kalınlaşıyor, bazı yerlerde ince ve bol kalıyor.

Kalınlaştığı yerler bir ad taşıyor: orada kapsül bir bağ hâline geliyor.

Yani kapsül ile bağ iki ayrı yapı değil. Aynı yaprağın farklı yoğunluktaki bölgeleri.

Peki hangi bölge neden kalınlaşıyor? Cevap Ders 06-18'de: izin biçimi çekenin biçimidir, ve tutunma izinin büyüklüğü çekenin gücünün ölçüsüdür. Kapsül nerede çok zorlanıyorsa orada yoğunlaşıyor.

Ve bunun tersi de okunabilir bir bilgi.

KAPSÜLÜN GEVŞEK OLDUĞU YÖN, HAREKETİN ÇOK OLDUĞU YÖNDÜR — KALIN OLDUĞU YER İSE BİR BAĞDIR.

Bu okuma Kurs 06'dan tanıdık. Ders 06-19'da oluğun derinliği kaymamanın önemini söylüyordu. Ders 06-62'de çatalın bir duvarının daha yüksek olması, o yöne kaçmanın ne kadar engellenmesi gerektiğini söylüyordu.

Şimdi aynı okuma kılıfta: kalınlık bir kısıt haritası, gevşeklik bir izin haritası.

Tutunma çizgisi ne belirler

Kapanışta bir soru var: kapsül kemiğe tam olarak nereden tutunuyor?

Cevap değişiyor, ve değişmesi bir bilgi taşıyor.

Bazı eklemlerde kapsül kaplamanın kenarına çok yakın tutunuyor. Bazılarında ise kenardan uzağa, kemiğin üzerine doğru iniyor.

Bu mesafe şunu belirliyor: kemiğin ne kadarı boşluğun içinde kalıyor.

Kapsül kaplamanın hemen kenarına tutunursa boşluğun içinde neredeyse yalnız eklem yüzleri kalır. Uzağa tutunursa, kemiğin bir bölümü de aralığın içinde kalır — kalça ekleminde uyluk kemiğinin boynunun büyük bölümü böyledir.

KAPSÜLÜN TUTUNMA ÇİZGİSİ, KEMİĞİN NE KADARININ BOŞLUĞUN İÇİNDE KALDIĞINI BELİRLER.

Ve aynı çizgi ikinci bir ayrımı da yapıyor. Bir bağ bu çizginin içinde mi kalıyor, dışında mı? Bu ayrım Ders 07-14'ün konusu, ve orada bu çizgiye geri döneceğiz.

Bu yapıların zarar gördüğünde ne olduğu ise bu dersin dışında ve Ders 00-16'ya havale edilir.

Kaynağın kapsülü sıvıdan önce vermesi bir sıra kararı. Sıvıdan söz edebilmek için önce onu tutan sınırın kurulmuş olması gerekiyor — kapalı olmayan bir aralıkta sıvının davranışı konuşulamaz. Bölüm boyunca sıra dıştan içe değil, taşıyandan taşınana doğru ilerliyor: önce kaplama, sonra kılıf, sonra içindeki.

Kendin dene

Toparlayalım

• Ders 07-08 yüzeyi kapladı ama boşluk açık kaldı (Ders 07-04).
• Sızdırmazlık bir yüzey işidir; kesintisiz bir sınır gerekir.
• Serbestlik bir uzunluk işidir; kılıfın gerektiği kadar bol olması gerekir (Ders 07-02).
• BOŞLUK BİR KAZANÇTI AMA KAPATAN ŞEY KAZANCI YOK ETMEMELİ.
• Kapsülü tek katlı bir zarf sanmak iki isteği de açıklanamaz bırakır.
• Dış kat dayanıklı ve liflidir; tutar ve sınırlar.
• İç kat ince ve sızdırmazdır; yalnız kaplar.
• KILIF İŞİ İKİ KATA BÖLDÜ: DIŞ KAT TUTAR VE SINIRLAR, İÇ KAT KAPATIR (Ders 06-01).
• Bölünme burada yan yana değil, üst üstedir (Ders 06-03, Ders 06-31).
• İç kat boşluğa bakan her yeri kaplar ama kayan yüzeylere çıkmaz.
• SIZDIRMAZLIK, KAYMANIN ALANINA GİRMEZ (Ders 07-08).
• Gergin bir astar, eklem uç noktasına gittiğinde çekilir.
• HAREKET EDEN BİR KABIN ASTARI YEDEĞİNİ KIVRIMDA TUTAR.
• Kıvrım küçük hacimde büyük yüzey verir; burada kazanç yedek uzunluktur (Ders 06-29).
• Dış kat düzgün kalınlıkta değildir; yer yer yoğunlaşır.
• Yoğunlaştığı yerde kapsül bir bağ hâline gelir.
• Kapsül ile bağ iki ayrı yapı değil, aynı yaprağın farklı yoğunluktaki bölgeleridir.
• Kapsül nerede zorlanıyorsa orada kalınlaşır (Ders 06-18).
• KAPSÜLÜN GEVŞEK OLDUĞU YÖN, HAREKETİN ÇOK OLDUĞU YÖNDÜR.
• Kalınlık bir kısıt haritası, gevşeklik bir izin haritasıdır (Ders 06-19, Ders 06-62).
• Kapsülün tutunma çizgisi eklemden ekleme değişir.
• KAPSÜLÜN TUTUNMA ÇİZGİSİ, KEMİĞİN NE KADARININ BOŞLUKTA KALDIĞINI BELİRLER.
• Aynı çizgi bağların içeride mi dışarıda mı olduğunu da ayırır (Ders 07-14).

Bir sonraki derste kapattığımız aralığın içine giriyoruz. Ders 07-04'te boşluğun yalnız kapatılmakla kalmayıp kayganlaştırılması gerektiğini de söylemiştik, ve şimdi orada duran sıvıya bakacağız. Ama tek soru kayganlık değil. Kapalı bir kabın içindeki sıvı, kabın kendisine de bir şey yapar — iki yüzeyi birbirinden ayırmaya çalıştığında direnir. Sıvı yalnız sürtünmeyi mi azaltıyor, yoksa kapalı olmanın kendisi ayrı bir kazanç mı? Eklem boşluğu ve sinovyal sıvı.