Fibröz Eklemler

Açılış

Ders 07-01 bir çelişkiyle kapandı, ve bu ders onu çözecek.

İki birleşme gördük. Kafatasının tepesindeki dikiş: aradaki bağ lifli, hareket yok denecek kadar az. Ayak bileği çatalının alt ucundaki bağlantı: o da lifli, ama orada hareket olması gerekiyordu — Ders 06-62'de kurmuştuk, çatalın biraz açılabilmesi şarttı.

Aynı malzeme. Zıt sonuç.

Bir açıklama arıyorsan malzemede bulamazsın, çünkü malzeme ikisinde de aynı. O hâlde farkı yapan şey başka bir yerde olmalı. Ve bu ders o yeri gösteriyor: fark miktarda. Aynı malzemeden ne kadar olduğu, o malzemenin ne yapacağını değiştiriyor.

Bu ders K1 katmanında. Sonunda fibröz eklemlerin ortak yanını, uzunluk ölçeğinin nasıl işlediğini, dikişin aynı anda iki zıt işi nasıl yaptığını ve bir eklemin nasıl eklem olmaktan çıkabildiğini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce bütün fibröz eklemlerin ortak yanını kuracağız. Sonra uzunluk ölçeğini göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından dikişin kendi çelişkisine bakacağız. Son olarak bir eklemin ortadan kalkabileceğini göreceğiz.

Sıfır noktası

Ve Ders 07-01'in cümlesini yanında tut: eklem hareketle değil, birleşmeyle tanımlanır.

Mekanizma

Ortak yan: arada boşluk yok

Üç yapısal sınıfı ayıran soru şuydu: arada ne var?

Fibröz eklemlerin cevabı en sade olanı: lif var, başka bir şey yok.

Kıkırdak yok. Boşluk yok. İki kemik doğrudan birbirine bağlanmış, ve bağlayan şey lifli doku.

FİBRÖZ EKLEMDE ARADA BOŞLUK YOKTUR — İKİ YAPI DOĞRUDAN BİRBİRİNE BAĞLANMIŞTIR.

Bunun doğrudan bir sonucu var. Boşluk olmadığı için iki yüzey birbirinin üzerinde kayamaz. Yani buradaki hareket, kayma türünden bir hareket olamaz.

Peki hareket varsa nereden geliyor? Tek bir yerden: lifin kendisinden. Lif gerilebiliyorsa iki kemik birbirinden bir miktar uzaklaşabilir; gerilemiyorsa uzaklaşamaz.

Ve bu, açılıştaki çelişkinin cevabını hemen görünür kılıyor.

Uzunluk ölçeği

Dersin merkezine geldik.

Lif gerilerek hareket veriyorsa, ne kadar hareket vereceğini ne belirler? Ne kadar lif olduğu.

Kısa bir ip iki noktayı sıkı tutar. Aynı ipten daha uzunu, aynı iki noktaya bağlandığında onlara oynama payı bırakır. Malzeme değişmedi, uzunluk değişti.

MALZEME AYNI KALIRKEN LİFİN UZUNLUĞU DEĞİŞİRSE SONUÇ DEĞİŞİR — HAREKETİ BELİRLEYEN MALZEME DEĞİL, ARADAKİ MESAFEDİR.

Şimdi fibröz eklemleri bu tek eksen üzerine diz.

Bir uçta dikiş. İki kemik neredeyse birbirine değiyor; aradaki lif katmanı çok ince. Oynama payı yok denecek kadar az.

Orta yerde sindesmoz. İki kemik arasında gerçek bir mesafe var ve lifler o mesafeyi köprülüyor. Ayak bileği çatalının alt bağlantısı burada; Ders 06-62'de iki baldır kemiğini boyunca bağlayan zar da aynı ailedendi.

Ayrı bir yerde gomfoz. Bu üçüncüsü bir ölçek basamağı değil, başka bir düzen: bir çivi bir yuvaya oturuyor ve lifler onu askıda tutuyor.

Sindesmoz ailesinin bir de yayvan biçimi var, ve o Kurs 06'da iki kez karşımıza çıktı. Ders 06-49'da önkoldaki iki kemiği, Ders 06-62'de baldırdaki ikisini boyunca birbirine bağlayan zarları görmüştük.

Bu zarlar ilginç bir iş yapıyor. İki kemiği bağlıyorlar ama tek bir noktadan değil, boyları boyunca. Ve önkolda o iki kemiğin birbirinin üzerinden dönmesi gerekiyordu.

BİR ZAR BOYUNCA BAĞLAR AMA BİR NOKTADA KİLİTLEMEZ — UZUN BİR BAĞ, UZUNLUĞU BOYUNCA HAREKETE İZİN VEREBİLİR.

Bu üçünün ayrıntısı Ders 07-05'in konusu. Burada kurduğumuz şey ad değil, ölçek.

Ve ölçek fikri tanıdık. Ders 06-19'da oluğun derinliğinin kaymamanın önemini söylediğini kurmuştuk. Orada da nicel bir boyut, nitel bir sonucu belirliyordu.

Dikişin çelişkisi

Şimdi ölçeğin sıkı ucuna bakalım, çünkü dikiş göründüğünden ilginç.

Ders 06-33'te kurmuştuk: dikiş dişli bir kenardır, ve o dişler bağlanmak ile büyümeyi aynı anda mümkün kılar.

Bu bir çelişki çözümü. Kafatasının kemikleri birbirine sıkı bağlanmak zorunda — Ders 06-23'te içeriği koruduklarını görmüştük. Ama aynı kemikler büyümek zorunda da, çünkü içindeki büyüyor.

Sıkı bir kaynak ikinci isteği öldürürdü. Gevşek bir bağ birincisini.

Çözüm dişli kenar: kemikler kenetli ama kenar boyunca yeni kemik eklenebiliyor.

DİKİŞ HAREKET İÇİN DEĞİL, BÜYÜME İÇİN VARDIR — HAREKETSİZLİĞİ BİR EKSİKLİK DEĞİL, İŞİNİN GEREĞİDİR.

Ve Ders 06-33'ün uyarısını burada tekrarlamak gerekiyor, çünkü en çok karıştırılan yer orasıydı: köşedeki boşlukların kapanması ile dikişin kaynaşması aynı şey değildir. Birinde boşluk dolar ve çizgi kalır; ötekinde çizgi silinir.

Bir eklem eklem olmaktan çıkabilir

Son bölümde tuhaf bir sonuç var.

Dikiş ömür boyu dikiş olarak kalmıyor. Zamanla aradaki lif kaybolabiliyor ve iki kemik tek parça hâline gelebiliyor. Buna kemikleşmiş birleşme deniyor.

Peki o zaman orada hâlâ bir eklem var mı?

Ders 07-01'in tanımına göre eklem iki yapının bağlandığı yerdi. Kaynaşma tamamlandığında ortada iki yapı kalmıyor — tek bir kemik var.

BİR EKLEM ZAMANLA ORTADAN KALKABİLİR — SINIFLANDIRMA BİR NESNENİN KALICI ETİKETİ DEĞİL, BİR ZAMANIN FOTOĞRAFIDIR.

Bu, Ders 06-25 ve Ders 06-58'de kurduğumuz okumanın eklem ölçeğindeki karşılığı. Orada "tek kemik" ifadesinin bir başlangıç değil sonuç olduğunu söylemiştik. Burada aynı şey tersinden: bir eklem bir son değil, bir aşama olabilir.

Ve gomfoza son bir bakış. Diş kemiğe doğrudan çakılmış olsaydı, çiğneme kuvveti her seferinde sert bir çarpma olarak iletilirdi. Araya lifli bir kat konunca kuvvet yumuşuyor.

SERT BİR ŞEYİ SERT BİR YERE DOĞRUDAN OTURTMAK ÇÖZÜM DEĞİLDİR — ARAYA ESNEYEN BİR KAT KONUR.

Bu cümleyi daha önce başka biçimlerde kurmuştuk: Ders 06-31'de malzemenin bölünmesi, Ders 06-60'ta kirişin altına giren kemik. Aynı alışkanlığın üçüncü örneği.

Kaynağın önce sınıfı, sonra alt türlerini vermesi bir sıra kararı, ve Kurs 06'da aynı yöntemi görmüştük: kalça kemiği önce bütün olarak, üç bölgesi sonra. Sebebi burada da aynı. Alt türlerin adları önce öğrenilseydi üç ad ezberlenirdi; sınıf önce kurulunca aynı üç ad bir ölçeğin basamakları hâline geliyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• Kafatası dikişi ile ayak bileği çatalının alt bağlantısı aynı malzemedendir (Ders 06-33, Ders 06-62).
• Biri neredeyse hiç oynamaz, öteki oynamak zorundadır.
• Fark malzemede değil, miktardadır.
• FİBRÖZ EKLEMDE ARADA BOŞLUK YOKTUR.
• Boşluk olmadığı için iki yüzey birbiri üzerinde kayamaz.
• Hareket varsa yalnız lifin gerilmesinden gelir.
• Fibröz eklemleri "hareketsiz" diye tanımlamak Ders 07-01'in hatasını tekrarlar.
• MALZEME AYNI KALIRKEN LİFİN UZUNLUĞU DEĞİŞİRSE SONUÇ DEĞİŞİR.
• HAREKETİ BELİRLEYEN MALZEME DEĞİL, ARADAKİ MESAFEDİR.
• Ölçeğin sıkı ucunda dikiş, ortasında sindesmoz vardır.
• Gomfoz bir ölçek basamağı değil, başka bir düzendir.
• Kemikler arası zarlar iki kemiği tek noktadan değil, boyları boyunca bağlar (Ders 06-49, Ders 06-62).
• BİR ZAR BOYUNCA BAĞLAR AMA BİR NOKTADA KİLİTLEMEZ.
• Üç alt türün ayrıntısı Ders 07-05'e aittir.
• Nicel bir boyutun nitel bir sonucu belirlemesi daha önce de kuruldu (Ders 06-19).
• Dikişin dişli kenarı bağlanmak ile büyümeyi aynı anda mümkün kılar (Ders 06-33).
• DİKİŞ HAREKET İÇİN DEĞİL, BÜYÜME İÇİN VARDIR.
• Köşedeki boşluğun kapanması ile dikişin kaynaşması aynı şey değildir (Ders 06-33).
• Aradaki lif kaybolursa iki kemik tek parça hâline gelir.
• BİR EKLEM ZAMANLA ORTADAN KALKABİLİR.
• SINIFLANDIRMA KALICI BİR ETİKET DEĞİL, BİR ZAMANIN FOTOĞRAFIDIR (Ders 06-25, Ders 06-58).
• SERT BİR ŞEYİ SERT BİR YERE DOĞRUDAN OTURTMAK ÇÖZÜM DEĞİLDİR (Ders 06-31, Ders 06-60).

Bir sonraki derste ikinci yapısal sınıfa geçiyoruz: arada kıkırdak olanlara. Ve orada beklenmedik bir şey var. Kıkırdak liften daha sert, daha dolgun bir malzeme; sezgi daha az hareket bekliyor. Oysa Ders 06-41'de kaburgaların önde kıkırdakla bağlandığını ve o kıkırdağın tam da esneyebilmek için orada olduğunu kurmuştuk. Daha sert görünen bir malzeme, nasıl daha çok esneklik verebilir? Kartilajinöz eklemler.