Femur

Açılış

Gövdedeki en uzun kemik bu. En kalını da bu. Ders 06-06'da kurmuştuk: yapı yükü izler — bütün gövde bu kemiğin üzerinden geçtiğine göre kalınlık şaşırtıcı değil.

Şaşırtıcı olan başka bir şey.

Bu kemiğin başı, gövdesiyle aynı hizada durmuyor. Gövdeden ayrılan kısa bir boyunla yukarı ve içe doğru uzanıyor, yuvaya öyle giriyor.

Üstelik gövdenin kendisi de dik değil. Kalçadan dize doğru inerken içe doğru eğiliyor.

Yani bu kemik iki kez eğilmiş. Ve bunun bir bedeli var: yük artık kemiğin ekseni boyunca inmiyor. Düz bir sütunda kuvvet baştan sona aynı doğrultuda akar, eğik bir sütunda akmaz. O hâlde soru şu: doğrudan girebilecekken neden bir açıyla giriyor, ve bu açı karşılığında ne alınıyor?

Bu ders K2 katmanında. Sonunda boynun ne iş yaptığını, açının bedelinin ne olduğunu, üst uçtaki çıkıntıların neden dışa taştığını ve alt ucun neden simetrik olmadığını bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce kemiğin iki eğimini ayıracağız. Sonra boynun asıl işini bulacağız — dersin merkezi orası. Ardından üst uçtaki çıkıntıları okuyacağız. Son olarak alt uca inip iki kondile bakacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-17'nin cümlesini yanında tut: boyun serbestliğin bedelidir.

Mekanizma

İki eğim

Kemiği önden düşün ve iki eğimi ayır.

Birinci eğim boyunda. Baş gövdenin tepesinde değil; yukarı ve içe uzanan bir boyunun ucunda. Bu açının büyüklüğü kişiden kişiye değişir ve yaşla da değişir — Ders 00-18, değişkenlik normalin içindedir.

İkinci eğim gövdede. Kalçadan dize inerken gövde içe doğru kayar, yani iki femur birbirine yaklaşarak iner.

İkinci eğimin sebebi doğrudan geometrik. Kalça yuvaları birbirinden uzakta, gövdenin ağırlık çizgisi ise ortada. Ayaklar ağırlığın altına gelecekse aradaki mesafenin kapanması gerekiyor.

LEĞEN NE KADAR GENİŞSE GÖVDENİN İÇE EĞİMİ O KADAR BELİRGİN OLUR.

Yani eğim bir kusur değil, iki noktayı birleştirme zorunluluğunun sonucu.

Bir de başın kendi biçimi var. Baş neredeyse tam bir kürenin parçası, ve Ders 06-17'nin ölçeğinde küre çok eksen demek. Yani kalça eklemi hareket yönü bakımından cömert.

Ama Ders 06-57'de yuvanın derin olduğunu kurmuştuk, ve Ders 06-19'un kuralı derin yuvanın hareketi sınırladığını söylüyor. İkisi çelişmiyor: küre yönü verir, yuvanın derinliği menzili kısar. Kalça bu yüzden her yöne oynayan ama omuz kadar uzağa gitmeyen bir eklem — yön çok, açıklık dar.

Boyun bir taşıma değil, bir kaydırma organıdır

Dersin merkezine geldik.

Boynun ne işe yaradığını sorarken çoğu kişi "başı gövdeye bağlıyor" der. Doğru ama boş — zaten bağlamak zorunda. Asıl soru şu: neden bağlarken yana kaydırıyor?

Cevap kuşakta. Ders 06-56 ve Ders 06-57'de kurmuştuk: alt uzvun kuşağı kapalı ve geniş bir halka. Bu halka bacağın yanında duran bir engel.

Gövde doğrudan yuvaya girseydi, kemiğin üst ucu leğenin hemen dibinde olurdu. Bacak salınırken kemikle kemik çarpışırdı, yani hareket erken biterdi.

Boyun bu sorunu tek hamlede çözüyor: gövdeyi leğenden uzaklaştırıyor.

BOYUN YÜKÜ TAŞIMAK İÇİN DEĞİL, YÜKÜN GİRDİĞİ NOKTAYI GÖVDEDEN AYIRMAK İÇİN VARDIR.

Ve şimdi bedele bak. Yük başa dikey iniyor, ama gövde yanda. Aradaki mesafe boyunca kuvvet artık bastırmıyor — eğiyor.

Ders 06-01'de kurmuştuk: kalınlık eğilmeye karşı gerekir. Ders 06-17'de de bırakmıştık: boyun serbestliğin bedelidir, çünkü en dar kesit orasıdır. İşte o cümlenin karşılığı burada ödeniyor.

KAYDIRMANIN BEDELİ, EKSENEL YÜKÜN EĞİLME KUVVETİNE DÖNÜŞMESİDİR — SERBESTLİK BEDAVA DEĞİL.

Kemik bu bedeli iç yapısıyla karşılıyor. Ders 06-06 ve Ders 06-13'te kurmuştuk: yapı yükü izler, biçim birikmiştir. Boyun bölgesinin içindeki kemik dokusu rastgele değil; kuvvetin geçtiği hatlar boyunca dizilmiş durumda. Yani eğilme kuvveti yapının içine yazılmış.

Bu Ders 06-46'daki dürüst ödünleşmenin ikinci örneği. Orada köprücük kemiği ince olabiliyordu ama başka yönden gelen kuvvette zayıftı. Burada boyun serbestlik veriyor ama bir zorlanma bölgesi olarak kalıyor.

Çıkıntılar neden dışa taşar

Üst uca bakınca iki büyük çıkıntı görürsün. Biri dışta, büyük ve elle bulunabilir; öteki daha küçük ve iç arka tarafta.

Ders 06-18'de kurmuştuk: tutunma izinin büyüklüğü çekenin gücünün ölçüsüdür. Bunlar kalçayı hareket ettiren büyük kasların tutunduğu yerler, dolayısıyla büyük olmaları beklenir.

Ama asıl soru boyut değil, konum.

Aynı derste bir dürüstlük notu koymuştuk: trokanter bir boyut adı değil, yer adıdır. O hâlde neden tam orada?

Tek ayak üzerinde durduğunu düşün. Gövdenin ağırlığı ortada, destek noktası yanda. Leğenin öteki tarafa devrilmemesi için bir kuvvetin onu yukarı çekmesi gerekiyor. O kuvveti üreten kaslar leğenden başlayıp bu çıkıntıya tutunuyor.

Ders 06-04'te kaldıraç fikrini kurmuştuk. Bir kaldıraçta kolun uzunluğu, aynı kuvvetin ne kadar iş yapacağını belirler.

ÇIKINTI DIŞA TAŞAR ÇÜNKÜ KALDIRAÇ KOLU UZUNLUK İSTER — YERİ İŞİNİN BİR PARÇASIDIR.

Gövdenin arkasında da uzunlamasına pürüzlü bir çizgi var. Ders 06-18'in kural cümlesi bunu doğrudan okur: levha biçiminde çeken bir yapı, nokta değil kret bırakır. Ve kret hem tutunma yeri hem sınırdır.

Alt uç ve iki kondil

Alt uca inelim.

Burada iki yuvarlak eklem yüzeyi var, arkada aralarında bir çentik bırakacak biçimde ayrılmışlar.

Ders 06-17'nin ölçeğiyle yuvarlak bir yüzey silindir gibi davranır ve tek eksende hareket verir. Dizin nasıl çalıştığı, hangi eklem türüne girdiği bu dersin değil, Kurs 07'nin konusu — burada yalnız kemiğin biçimini okuyoruz.

Okunacak asıl şey iki kondilin aynı olmaması.

Gövde içe eğik iniyordu. Bu eğim alt uçtaki iki yüzeyi farklı hizaya getirirdi — ama iç kondil daha uzun yapılmış. Kemiği tek başına dik tuttuğunda iç kondil daha aşağı iniyor; bacaktaki eğik duruşunda ise bu fazlalık eğimi kapatıyor ve iki yüzey yere aynı hizada varıyor.

İÇ KONDİLİN FAZLA BOYU GÖVDENİN EĞİMİNİ DENKLEŞTİRİR — ASİMETRİ EĞİMİN KAYDIDIR.

Ve bu asimetrinin doğrudan bir kullanımı var. Ders 06-54'te kurmuştuk: bilgi yalnız iki yanı farklı olan yapıdan gelir. İki kondil farklıysa, femurun hangi taraftan geldiğini söyleyen bir işaret var demektir.

Kaynağın femuru kalça kemiğinden hemen sonra vermesi bir sıra kararı, ve bu ders onsuz yazılamazdı. Boynun neden var olduğu ancak kuşağın kapalı ve geniş bir halka olduğu bilinirse anlaşılıyor. Kaynak tersini yapsaydı boyun bir biçim ayrıntısı gibi görünürdü; bu sırayla bir engelin çözümü hâline geliyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• Femur gövdedeki en uzun ve en kalın kemiktir çünkü yapı yükü izler (Ders 06-06).
• Kemik iki kez eğiktir: biri boyunda, biri gövdede.
• Boyun açısı kişiden kişiye ve yaşa göre değişir (Ders 00-18).
• LEĞEN NE KADAR GENİŞSE GÖVDENİN İÇE EĞİMİ O KADAR BELİRGİN OLUR.
• Eğim kusur değil, iki noktayı birleştirme zorunluluğunun sonucudur.
• Baş bir kürenin parçasıdır, yani çok eksen verir (Ders 06-17).
• KÜRE YÖNÜ VERİR, YUVANIN DERİNLİĞİ MENZİLİ KISAR (Ders 06-19, Ders 06-57).
• Kuşak kapalı ve geniş bir halkadır, yani bacağın yanında bir engeldir (Ders 06-56).
• BOYUN YÜKÜ TAŞIMAK İÇİN DEĞİL, YÜKÜN GİRDİĞİ NOKTAYI GÖVDEDEN AYIRMAK İÇİN VARDIR.
• Gövde doğrudan yuvaya girseydi bacak salınırken kemik kemiğe çarpardı.
• KAYDIRMANIN BEDELİ EKSENEL YÜKÜN EĞİLME KUVVETİNE DÖNÜŞMESİDİR.
• Kalınlık eğilmeye karşı gerekir; boyun en dar kesittir (Ders 06-01, Ders 06-17).
• Boynun iç yapısı kuvvet hatları boyunca dizilmiştir (Ders 06-06, Ders 06-13).
• Bu, köprücük kemiğindeki dürüst ödünleşmenin ikinci örneğidir (Ders 06-46).
• Üst uçtaki iki çıkıntı büyük kasların tutunma yeridir (Ders 06-18).
• Trokanter bir boyut adı değil, yer adıdır (Ders 06-18).
• ÇIKINTI DIŞA TAŞAR ÇÜNKÜ KALDIRAÇ KOLU UZUNLUK İSTER (Ders 06-04).
• Gövdenin arkasındaki pürüzlü çizgi bir krettir; hem tutunma yeri hem sınırdır (Ders 06-18).
• Alt uçtaki iki yuvarlak yüzey tek eksende hareket verir (Ders 06-17).
• İÇ KONDİLİN FAZLA BOYU GÖVDENİN EĞİMİNİ DENKLEŞTİRİR; ayakta iki yüzey aynı hizadadır.
• İki yanı farklı olan yapı taraf bilgisi taşır (Ders 06-54).
• Dizin eklem türü ve çalışması Kurs 07'ye havale edilir.

Bir sonraki derste diz önünde duran küçük kemiğe geçiyoruz. O kemik bu serideki hiçbir kemiğe benzemiyor, çünkü iki ucundan da bir kemiğe bağlanmıyor. Bir kirişin içine gömülü duruyor, yani onu tutan şey kemik değil. Üstelik üst uzuvda dirsek önünde böyle bir kemik yok. Hiçbir kemiğe bağlanmayan bir kemik ne iş yapar, ve neden dirsek buna ihtiyaç duymuyor? Patella.