Fasya Nedir?

Açılış

Alnını bir kapı kenarına çarpan bir çocuğun önce alnında bir şişlik ve morluk belirir. İki gün sonra morluk alından kaybolur; bu kez iki gözünün çevresi mor-siyah bir renk almıştır. Çocuğun gözlerine hiçbir darbe gelmemiştir. Alındaki kan, deri altındaki gevşek bağ dokusu katmanları boyunca yer çekimiyle aşağı süzülmüş ve göz kapaklarının gevşek dokusunda birikmiştir. Ayak bileğini burkan birinin morluğunun birkaç günde ayak parmaklarına doğru inmesi de aynı nedenden olur. Kan ve sıvı vücutta rastgele yayılmaz; yapıları saran ve birbirinden ayıran bağ dokusu katmanlarının çizdiği yolları izler. Bu katmanlara fasya denir.

Fasya nedir ve neden sınırları belli bir organ gibi tanımlanamaz? Vücudun farklı bölgelerinde hangi fasya türleri bulunur? Ve fasyanın işleri nelerdir?

Bu derste ne olacak

Önce fasyanın ne olduğunu ve tanımının neden tartışmalı olduğunu göreceğiz. Sonra fasyanın başlıca türlerini, deri altından iç organların çevresine kadar tanıyacağız. Ardından fasyanın işlerini, sarmayı, ayırmayı, kaymayı sağlamayı ve kuvvet iletmeyi açıklayacağız. Son olarak sıvının ve kanın fasya katmanları boyunca nasıl yayıldığını inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Tanım sorunu

"Fasya" sözcüğü Latince bant ya da sargı anlamına gelir. Anatomi kitaplarında fasya genellikle çıplak gözle görülebilecek kadar büyük bağ dokusu katmanlarını anlatmak için kullanılır. Ama hangi dokunun fasya sayılacağı konusunda kaynaklar birbirinden ayrılır. Kimi kaynak yalnızca kasları saran sık zarları fasya sayar; kimi deri altındaki yağlı katmanı, kimi de iç organları saran ince zarları bu adın içine alır.

Resmî anatomi terimlerini belirleyen Terminologia Anatomica, deri altındaki yağlı katman için "yüzeyel fasya" yerine tela subcutanea adını kullanır. Bu seçim, sözcüğün kaynaktan kaynağa farklı anlamlarda kullanılmasının yarattığı karışıklığı azaltmayı amaçlar. Fasyayı öğrenirken bu yüzden bir terimin hangi kaynakta, hangi anlamda kullanıldığına dikkat etmek gerekir. Ders 05-02'de derinin alt sınırının keskin olmadığını gördük; fasyada da katmanlar birbirine çoğu yerde keskin sınırlar olmadan geçer.

Fasya türleri

Derinin hemen altında deri altı dokusu bulunur. Yağ ve gevşek bağ dokusundan oluşur, deriyi alttaki yapılara bağlar ve deri altı damarlarını ve sinirlerini taşır. Onun altında kasları saran derin fasya yer alır. Derin fasya sık, düzenli ya da düzensiz kolajen liflerinden oluşan dayanıklı bir zardır. Bacakta fascia cruris, belde fascia thoracolumbalis bu tür derin fasyalara örnektir.

Derin fasya kas gruplarının arasına bölmeler gönderir, kemiklere tutunur ve kasları bölmelere ayırır. Gövde boşluklarının iç yüzünü de ince fasya katmanları döşer. Göğüs duvarının iç yüzünde fascia endothoracica, karın duvarının iç yüzünde fascia transversalis bu türdendir. İç organları saran ve onlarla duvar arasında uzanan bu katmanlar organların çevresindeki bağ dokusunun bir parçasıdır.

Fasyanın işleri

Fasya yapıları sarar ve bir arada tutar. Bir kas grubunu saran derin fasya, kasılan kasların dışa doğru şişmesini sınırlar ve kasılmanın kuvvetini daha etkin kılar. Bacakta derin fasyanın sıkı kılıfı, kasların kasılırken toplardamarlara baskı yaparak kanı yukarı pompalamasına yardım eder.

Fasya aynı zamanda yapıları birbirinden ayırır ve aralarında kaymayı sağlar. Kas ile derin fasya arasında, iki kas arasında ya da tendon ile çevresi arasında gevşek bağ dokusundan oluşan ince kayma düzlemleri bulunur. Bu düzlemler sayesinde bir kas komşusunu sürüklemeden kısalabilir ve deri alttaki kasların üzerinde kayabilir. Yaralanma ya da ameliyattan sonra bu düzlemlerde yapışıklık gelişirse hareket kısıtlanabilir.

Fasya kaslara tutunma yeri de sağlar ve kuvveti iletir. Birçok kas kemiğin yanında derin fasyadan ya da kaslar arası bölmelerden başlar. Damarlar ve sinirler çoğu zaman fasya katmanlarının arasında ya da içinde ilerler; fasya onlara hem yol hem koruma sağlar.

Klinik bağ: fasya boyunca yayılma

Fasya katmanları, kanın, sıvının ve mikropların vücutta nasıl yayılacağını belirler. Açılıştaki çocukta alındaki kan, kafa derisinin altındaki gevşek katman ile alın kasının, musculus occipitofrontalis'in, altındaki düzlem boyunca aşağı süzülmüş ve göz kapaklarının gevşek dokusunda toplanmıştır. Göz kapaklarında deri altı yağı neredeyse hiç olmadığı ve doku çok gevşek olduğu için kan burada kolayca birikir ve belirgin bir morluk oluşturur.

Aynı düzlemler enfeksiyonların da yayılma yoludur. Bir enfeksiyon gevşek bir fasya düzlemine ulaştığında bu düzlem boyunca hızla ilerleyebilir; sık derin fasya ise çoğu zaman bir engel oluşturur. Fasya düzlemleri boyunca çok hızlı yayılan ve dokuyu öldüren ağır bir deri altı enfeksiyonu türü, acil ameliyat gerektiren tehlikeli bir hastalıktır. Fasya düzlemlerinin enfeksiyon yayılımındaki rolü kursun ilerleyen derslerinde ayrıntılı olarak ele alınacak.

Kendin dene

Toparlayalım

• Fasya, yapıları saran, ayıran ve bağlayan, çıplak gözle görülebilen bağ dokusu katmanlarına verilen genel addır ve kaynaklar onu farklı genişlikte tanımlar.
• Terminologia Anatomica deri altındaki katman için tela subcutanea adını kullanır; birçok kaynak ona yüzeyel fasya der.
• Derin fasya kasları saran sık bir zardır; fascia cruris ve fascia thoracolumbalis buna örnektir.
• Fascia endothoracica ve fascia transversalis gövde boşluklarının iç yüzünü döşer.
• Fasya yapıları sarar, ayırır, aralarında kaymayı sağlar, kaslara tutunma yeri verir ve damarlara ve sinirlere yol olur.
• Kayma düzlemlerinde yapışıklık gelişmesi hareketi kısıtlayabilir.
• Kan, sıvı ve enfeksiyon fasya düzlemleri boyunca yayılır; alındaki bir morluk göz çevresine inebilir.

Bu derste fasyanın ne olduğunu ve türlerini gördük. Bir sonraki derste fasya sisteminin en dış bölgesine, derinin hemen altındaki katmana bakacağız: deri sistemini anlatanların deri altı dokusu, fasyayı anlatanların yüzeyel fasya dediği bu katmanın yağ ve lif bileşenlerini ve deriyi alta bağlayan ince lif demetlerini göreceğiz. Yüzeyel Fasya.