El Falanksları

Açılış

Parmaklarına bak ve eklem kıvrımlarını say. Dört parmakta ikişer kıvrım, yani üçer kemik. Başparmakta bir tek kıvrım var, yani iki kemik.

Başparmak bir kez daha ayrışıyor. Ama bu kez fazladan bir şeyle değil — bir eksiltmeyle.

Ders 06-37'de atlasın gövdesinin kaybolmadığını, komşusuna geçtiğini görmüştük. Ders 06-40'ta koksiksin bir omurdan geriye kalan şey olduğunu. İkisinde de aynı okumayı kullandık:

Bir yapıda olmayan şey, olan şey kadar bilgi taşır. O hâlde soru "başparmakta ne eksik" değil. Soru şu: iki halkalı bir zincir, üç halkalıdan neyi daha iyi yapar? Çünkü kısa zincirin bir bedeli varsa, bir de kazancı olmak zorunda.

Bu ders K2 katmanında. Sonunda üç halkanın ne verdiğini, kısa zincirin ne kazandırdığını, parmağın neden yalnız bükülüp yana açılmadığını ve uç kemiğin neden sivri bitmediğini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce üç halkanın kavramaya ne kattığını kuracağız. Sonra kısa zincirin takasını göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından halkalar arasındaki eklemin türünü türeteceğiz. Son olarak zincirin son halkasına bakacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-45'in cümlesini yanında tut: eklem sayısı konfor değil, kapsam demektir.

Mekanizma

Üç halka ne veriyor

Bir cismi kavradığında parmağın ne yapıyor? Onun etrafını dolanıyor.

Şimdi bunu tek parça bir çubukla yapmayı dene. Çubuk yalnız kökünden dönebilir, dolayısıyla bir yüzeye ancak tek noktadan değebilir. Bir topu tek noktadan tutamazsın.

İki parçaya bölünce durum değişiyor: uç kısım kendi başına kıvrılıp yüzeye ikinci bir noktadan değiyor. Üçe bölününce üçüncü nokta ekleniyor.

BİR ZİNCİR NE KADAR ÇOK HALKAYA BÖLÜNMÜŞSE KAVRADIĞI YÜZEYE O KADAR ÇOK NOKTADAN DEĞER.

Bu, Ders 06-21'de kurduğumuz "çok sayıda küçük hareket toplamda büyük hareket verir" kuralının kavrama biçimindeki karşılığı. Orada bölünme hareket açıklığı kazandırıyordu; burada temas kazandırıyor.

Ve kazanç ölçülebilir bir şey: temas noktası sayısı arttıkça aynı kuvvet daha geniş bir alana dağılıyor, kayma ihtimali azalıyor.

Halkalar eşit uzunlukta da değil. Avuca en yakın olan en uzun, sonraki daha kısa, uçtaki en kısa. Bunun sebebi taşınan yükte: kökteki halka kendinden sonraki iki halkanın da kuvvetini aktarıyor, uçtaki hiçbir şey aktarmıyor. Ders 06-45'te bütün üst uzuv için kurmuştuk — kökte güç, uçta incelik. O kural burada, tek bir parmağın içinde, küçültülmüş hâliyle bir kez daha çalışıyor.

Kısa zincirin takası

Dersin merkezine geldik.

Üç halka temas kazandırıyorsa, iki halka niye iyi olsun? Sorunun cevabı için önce başparmağın ne iş yaptığını hatırlamak gerek.

Ders 06-52'de kurduk: başparmak ötekilerin karşısına dönüyor. Yani bir şeyi tuttuğunda dört parmak bir yandan, başparmak öbür yandan bastırıyor. Kuvvet dengesi eşit değil — bir tarafta dört parmak var, öteki tarafta tek bir parmak.

Şimdi zincir uzunluğunun ne yaptığına bak. Her yeni halka bir eklem demek, ve her eklem tutulması gereken bir yer demek. Uzun bir zincirin ucuna kuvvet uygularsan, aradaki her eklem bükülmemek için ayrıca desteklenmek zorunda.

BİR ZİNCİR KISALDIKÇA UCUNDAKİ KUVVET ARTAR, ÇÜNKÜ TUTULACAK EKLEM SAYISI AZALIR.

Yani başparmak bir halka kaybetmiyor — bir halka karşılığında kuvvet satın alıyor. Ders 06-48'de omzun menzili enerjiyle satın aldığını görmüştük; burada başparmak kuvveti menzille satın alıyor. Aynı türden bir takas, ters yönde.

İkinci bir kazanç daha var, ve o geometrik. Başparmak avucun karşısına uzanıp öteki parmakların ucuna değmek zorunda. Bu mesafe sabit. Üçüncü bir halka olsaydı, başparmak o mesafeyi aşardı — kavrarken hedefi geçen bir parmak, hedefe varamayandan daha işe yaramaz olurdu.

Yani kısalık iki işi birden yapıyor: kuvvet veriyor ve boyu karşı tarafa ayarlıyor.

Neden yalnız bükülüyor

Şimdi halkaların arasındaki eklemlere bakalım.

Parmağının orta boğumunu tut ve yana oynatmayı dene. Oynamıyor. Yalnız bükülüyor ve düzeliyor.

Sebebi yüzeyin biçiminde. Ders 06-17'de kurduğumuz ölçekte silindir biçimli bir yüzey tek eksen veriyordu; buradaki eklem yüzeyleri de tam olarak öyle, ortasında oluğu olan bir makara gibi. Karşı yüzeydeki sırt o oluğa oturuyor ve yana kaymasını engelliyor.

MAKARA BİÇİMİ TEK EKSEN VERİR — ORTADAKİ OLUK YANA KAYMAYI KEMİKLE ENGELLER.

Ama şu itirazı hemen yapabilirsin: parmaklarımı yana açabiliyorum.

Doğru — ve açıldığı yer bu eklemler değil. Elini masaya koy, parmaklarını aç ve hangi noktanın oynadığına bak. Hareket avuçtaki eklemlerden geliyor, parmağın kendi boğumlarından değil.

PARMAK KENDİ İÇİNDE YALNIZ BÜKÜLÜR; YANA AÇILMA KÖKTEKİ EKLEMDEN GELİR.

Ve bu iş bölümü kavramanın şartı. Bir şeyi sıktığında kuvvet parmak boyunca uzun ekseni takip ediyor; o sırada boğumlardan biri yana kayabilseydi zincir bir kenara devrilirdi. Yön serbestliği kökte, kararlılık boyunca — Ders 06-52'de avuçta gördüğümüz iş bölümünün bir basamak ilerisi.

Zincirin son halkası

Uç kemiğe geldik, ve o ötekilere benzemiyor.

Proksimal ve orta falankslar iki ucu eklemli, ortası ince çubuklar. Distal falanks ise bir ucunda eklem taşıyor, öteki ucu hiçbir yere bağlanmıyor.

Peki serbest uç nasıl bitiyor? Sivrilerek değil — yayvanlaşarak. Uç tümseği burası.

Neden? Çünkü parmak ucu bir temas yüzeyi. Ders 06-18'de kurduğumuz gerilim ölçüsü burada da geçerli: aynı kuvvet küçük alana binerse basınç büyür. Sivri bir uç, dokunduğun her şeyde kendi altındaki dokuyu ezerdi.

ZİNCİRİN SON HALKASI SİVRİLMEZ, YAYVANLAŞIR — ÇÜNKÜ ORASI TEMASIN BİTTİĞİ DEĞİL, BAŞLADIĞI YERDİR.

Bu tümsek aynı zamanda iki şeyin dayanağı. Avuç tarafında parmak yastığı oturuyor; sırt tarafında tırnak yatağı.

Ve tırnağın konumu bir tasarım bilgisi veriyor: bir şeye bastırdığında yumuşak yastık geri kaçar, tırnak arkadan destek olur. Yani karşı basınç yalnız kemikten değil, kemikle tırnak arasındaki yastıktan geliyor.

Kaynağın falanksları bölümün son tek tek kemik dersi yapması bir sıra kararı. Üst uzuv zinciri kürek kemiğinden başlayıp burada bitiyor; falankslar zincirin son halkası olduğu için kendinden önceki her dersin sonucunu taşıyor. Bundan sonrası tek tek kemik değil, kemiklerin üzerinde çalışan iki beceri: bir kemiğin hangi taraftan geldiğini okumak ve kırıldığında yanındakinin ne olduğunu bilmek.

Kendin dene

Toparlayalım

• Dört parmakta üçer falanks, başparmakta iki falanks vardır.
• Olmayan şey de bilgi taşır; aynı okuma atlas ve koksikste kullanıldı (Ders 06-37, Ders 06-40).
• Tek parça bir çubuk yüzeye ancak tek noktadan değebilir.
• BİR ZİNCİR NE KADAR ÇOK HALKAYA BÖLÜNMÜŞSE O KADAR ÇOK NOKTADAN DEĞER.
• Bölünme burada hareket değil temas kazandırır (Ders 06-21).
• Halkalar kökten uca doğru kısalır çünkü aktardıkları yük azalır.
• Kökte güç, uçta incelik kuralı tek parmağın içinde de çalışır (Ders 06-45).
• Başparmak dört parmağın karşısında tek başına kuvvet üretir (Ders 06-52).
• Her yeni halka, bükülmemek için ayrıca desteklenmesi gereken bir eklem demektir.
• BİR ZİNCİR KISALDIKÇA UCUNDAKİ KUVVET ARTAR.
• Başparmak halkayı kaybetmiyor, halka karşılığında kuvvet satın alıyor (Ders 06-48).
• Üçüncü bir halka başparmağı karşı tarafta hedefinden öteye taşırdı.
• Boğum eklemleri makara biçimlidir ve tek eksen verir (Ders 06-17).
• MAKARA BİÇİMİNİN ORTASINDAKİ OLUK YANA KAYMAYI KEMİKLE ENGELLER.
• PARMAK KENDİ İÇİNDE YALNIZ BÜKÜLÜR; YANA AÇILMA KÖKTEKİ EKLEMDEN GELİR.
• Yön serbestliği kökte, kararlılık zincir boyunca (Ders 06-52).
• Distal falanksın serbest ucu sivrilmez, yayvanlaşır.
• Aynı kuvvet küçük alana binerse basınç büyür (Ders 06-18).
• ZİNCİRİN SON HALKASI YAYVANLAŞIR ÇÜNKÜ ORASI TEMASIN BAŞLADIĞI YERDİR.
• Uç tümseği avuç tarafında yastığa, sırt tarafında tırnak yatağına dayanak olur.

Bir sonraki derste tek tek kemikleri bırakıp bir beceriye geçiyoruz. Önüne tek bir kemik konuyor — bir humerus, bir skapula, bir radius — ve tek bir soru soruluyor: bu sağ taraftan mı, sol taraftan mı? Elinde karşılaştıracak bir eşi yok, etiketi yok, gövdesi yok. Yalnız kemiğin kendisi var. Bir yapı, tek başınayken bile hangi tarafa ait olduğunu nasıl söyler? Üst ekstremite kemiklerinde taraf belirleme.