El Bileği ve El Eklemleri

Açılış

Bir önceki derste önkolu tek bir birim olarak kurduk ve alt ucunda bir asimetri bıraktık: bileğe varan iki kemikten yalnız radius oraya tam olarak ulaşıyor, ulna geri çekik duruyor. Ders 06-49'da da eli radiusa bağlamıştık.

Ders 06-51'de ise bilekteki sekiz kemiği iki sıra hâlinde tanımış ve tuhaf bir cümle kurmuştuk: birinci sıraya doğrudan hiçbir kas tutunmuyor. O sıra, iki komşusu arasında sıkışmış bir ara kat.

Bu iki gözlemi yan yana koyunca ortaya bir soru çıkıyor.

Bileğini geriye büktüğünde tek bir hareket görüyorsun. Ama arada, kendisini hiçbir kasın çekmediği bir kemik sırası duruyor. Kendi kası olmayan bir sıra, bu hareketin neresinde ve neden orada?

Bu ders K2 katmanında. Sonunda bilek ekleminin kimden kurulduğunu ve kimin dışarıda kaldığını, hareketin neden iki düzeye bölündüğünü, ortadaki sıranın konumunu kimin belirlediğini ve avuçtaki hareketliliğin neden bir basamak değil bir eğim olduğunu bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce bilek eklemine kimin katıldığını belirleyeceğiz. Sonra kendi kası olmayan sıranın hareketteki yerini kuracağız — dersin merkezi orası. Ardından iki eklemi seri bağlamanın ne kazandırdığını göreceğiz. Son olarak avuçtaki hareketlilik eğimini ele alacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-51'in cümlesini yanında tut: birinci sıra, iki komşusu arasında sıkışmış ve onlar tarafından hareket ettirilen bir ara kattır.

Mekanizma

Bileğe kim katılıyor, kim katılmıyor

Adı "el bileği eklemi" olan yapı, adının söylediğinden daha dar.

Bu eklemin üst yüzünü radiusun alt ucu kuruyor. Ulna ise katılmıyor — çünkü aradan bir eklem diski geçiyor ve ulnayı karpal kemiklerden ayırıyor.

Ders 07-42'de ulnanın bilekte geri çekildiğini kurmuştuk, ve gerekçesi dönmeydi: çekilmeseydi radius onun çevresinde dönemezdi. Şimdi o çekilmenin ikinci bir sonucunu görüyoruz. Geri çekilen kemiğin bıraktığı yeri boş bırakmak yerine, araya bir disk konmuş.

Bu, diskle dördüncü karşılaşmamız. Ders 07-11'de kuralı kurmuştuk, Ders 07-39'da çene ekleminde, Ders 07-40'ta sternoklaviküler eklemde gördük, şimdi burada. Her seferinde aynı işi görüyor: uyuşmayan iki yüzeyi kilitlemeden uyumlu hâle getiriyor.

BİR KEMİK EKLEMDEN GERİ ÇEKİLDİĞİNDE BIRAKTIĞI BOŞLUK BOŞ KALMAZ — YA KOMŞUSU GENİŞLER YA ARAYA BİR DOLGU GİRER.

Alt yüzü ise birinci sıranın üç kemiği kuruyor. Yüzey oval, ve Ders 07-20'nin kuralı gereği bu bir kondiloid eklem: iki düzlemde harekete izin verir, kendi ekseni çevresinde dönmeyi yasaklar. Bileğin kendi başına dönemiyor olmasının sebebi bu — avuç çevirme önkoldan geliyordu, bilekten değil.

Kendi kası olmayan sıra

Dersin merkezine giriyoruz.

Birinci sıra iki yüzeyli. Üstte radiusla ve diskle eklem yapıyor, altta ikinci sırayla. Yani bilek bölgesinde üst üste iki eklem hattı var: radiokarpal ve midkarpal.

Şimdi Ders 06-51'in cümlesini uygula. Bu sıraya hiçbir kas doğrudan tutunmuyor. Öyleyse sıra kendi konumunu kendisi seçemiyor.

Peki kim seçiyor? İki komşusu. Önkoldan gelen kaslar ikinci sıraya ve tarak kemiklerine tutunuyor; onları çektiklerinde arada kalan birinci sıra, iki hattın izin verdiği yere yerleşiyor.

KENDİ KASI OLMAYAN BİR ARA KAT, HAREKETİ BAŞLATMAZ AMA HAREKETİ BÖLÜŞTÜRÜR — KONUMU, İKİ KOMŞUSUNUN DAYATTIĞI ŞEYİN SONUCUDUR.

Bu yüzden bileğin geriye bükülmesi tek bir hattan değil, iki hattan birden çıkıyor. Dışarıdan tek bir hareket görünüyor; içeride iki eklem sırayla ve aynı yönde katkı veriyor.

Ders 06-51'de bir kemiğin iki sırayı çaprazladığını da kurmuştuk, ve o kemiğin iki sıranın birbirine göre hareketini üzerinde taşıdığını söylemiştik. Şimdi bunun neden zorunlu olduğu görülüyor: iki hat bağımsız çalışsaydı ara kat savrulurdu; çaprazlayan kemik ikisini birbirine kilitliyor.

Seri bağlamanın kazancı

İki eklemi üst üste koymanın ne kazandırdığını Ders 07-31'in diliyle okuyabiliriz.

Orada kurmuştuk: bir eklem yüzeyinin eğriliği her noktada aynı değildir, ve iki yüzey yalnız belirli bir açıda en iyi eşleşen noktalarla karşı karşıya gelir. Buradan şu çıkıyor: bir eklem kendi yayının hangi bölümünde çalışırsa çalışsın aynı uyumu bulamaz. Ders 07-08 de benzer bir sınır koymuştu: kaplamanın sınırı hareket açıklığının sınırıdır.

Tek bir eklemden geniş bir açıklık istersen, o eklemi kendi yayının ucuna kadar zorlarsın. İki eklemi seri bağlarsan aynı toplam açıklığı her biri kendi yayının ortasına yakın kalarak verir.

SERİ BAĞLANMIŞ İKİ EKLEM AYNI TOPLAM AÇIKLIĞI, HER BİRİ DAHA AZ ZORLANARAK ÜRETİR — BÖLÜNMÜŞ BİR YAY, TEK PARÇA BİR YAYDAN DAHA GÜVENLİ ÇALIŞIR.

Ve bunun bedeli Ders 06-51'de zaten yazılıydı: bölmenin bedeli bağ sayısıdır — sekiz kemik, aralarında çok sayıda kısa bağ ister. Kazanç güvenli açıklık, bedel bağ kalabalığı.

Avuçta hareketlilik bir eğimdir

Bilekten avuca geç. Karpal kemiklerin ikinci sırası ile beş tarak kemiği arasında beş eklem var, ve bunlar birbirinin kopyası değil.

Başparmağınki bir eyer eklem — Ders 07-21'de kurmuştuk: her iki yüzey de aynı anda tümsek ve çukur, ve bu iki ekseni verirken üçüncüye, başparmağı öteki parmakların karşısına çeviren küçük bir dönme payı bırakır. Ders 06-52 de buna eklemişti: başparmağın tarak kemiği ötekilere göre çeyrek tur çevrilmiş durur.

İşaret ve orta parmağınkiler ise neredeyse hiç oynamıyor. Yüzük ve serçe parmağa doğru gidildikçe hareketlilik yeniden artıyor.

Yani beş eklem, "hareketli" ve "sabit" diye iki kutuya ayrılmıyor. Bir uçtan öteki uca giden bir eğim çiziyorlar.

AYNI SIRADAKİ EKLEMLER AYNI OLMAK ZORUNDA DEĞİL — HAREKETLİLİK BİR BASAMAK DEĞİL, SIRA BOYUNCA DEĞİŞEN BİR EĞİM OLABİLİR.

Ders 06-52'nin cümlesi bunun sonucuydu: avucun ortası sabit, kenarları hareketlidir — bu yüzden avuç düz bir tahta değil, çukurlaşabilen bir yüzeydir.

Zincirin geri kalanı kısa. Parmak köklerindeki eklemler kondiloid (Ders 07-20), yani bükülme ve yana açılma verir; parmakların kendi içindeki eklemler menteşe (Ders 06-53), yani yalnız bükülme verir. "Yana açılma kökten gelir" cümlesi buradan çıkmıştı.

Kendin dene

Toparlayalım

• Bilek ekleminin üst yüzünü radius kurar; ulna araya giren diskle dışarıda kalır.
• BİR KEMİK GERİ ÇEKİLDİĞİNDE BIRAKTIĞI BOŞLUĞA BİR DOLGU GİREBİLİR.
• Bu, diskle dördüncü karşılaşmadır (Ders 07-11, 07-39, 07-40).
• Radiokarpal eklem kondiloiddir; bilek kendi başına dönmez (Ders 07-20).
• Bilek bölgesinde üst üste iki eklem hattı vardır: radiokarpal ve midkarpal.
• Birinci sıraya doğrudan kas tutunmaz; konumunu komşuları belirler (Ders 06-51).
• KENDİ KASI OLMAYAN ARA KAT HAREKETİ BAŞLATMAZ, BÖLÜŞTÜRÜR.
• İki sırayı çaprazlayan kemik, iki hattı birbirine kilitler.
• SERİ BAĞLANMIŞ İKİ EKLEM AYNI AÇIKLIĞI DAHA AZ ZORLANARAK VERİR.
• Bölmenin bedeli bağ sayısıdır (Ders 06-51).
• Karpometakarpal hareketlilik bir basamak değil, sıra boyunca bir eğimdir.
• Parmak kökü kondiloid, parmak içi menteşedir (Ders 07-20, Ders 06-53).

Bir sonraki derste üst uzvu bırakıp alt uzva geçiyoruz, ve oraya da bağlandığı yerden gireceğiz. Ders 07-40'ta kol kuşağının gövdeye tek bir küçük ve çok hareketli eklemle bağlandığını görmüştük. Alt uzuv aynı soruya tam ters cevabı veriyor: bağlantısı büyük, kalın bağlarla sarılı ve neredeyse hiç oynamıyor. Ders 06-45'in "biri ulaşır, öteki taşır" ayrımı bu derste eklem düzeyinde karşımıza çıkacak. Sakroiliak ve Kalça Eklemleri.