Ekzokrin ve Endokrin Bezler

Açılış

Ders 03-19'da bezin nasıl kurulduğunu gördük: epitel içeri doğru büyüyor ve arkasında bir yol bırakıyor.

Şimdi tek bir soru soruyoruz — ve cevabı, bezin çalışma biçiminin tamamını belirliyor:

O yol açık kaldı mı, kapandı mı? Bu, küçük bir yapı ayrıntısı gibi görünüyor. Ama sonuçları küçük değil: ürünün nereye gideceğini, ne kadar üretileceğini, ne hızda etki edeceğini ve seçiciliğin kimde olacağını belirliyor. Tek bir geometrik ayrım, iki bütünüyle farklı çalışma biçimi üretiyor.

Bu ders K2 katmanında ve bir yapı farkının işlevsel sonuçlarını sonuna kadar takip ediyor.

Bu derste ne olacak

Önce iki tipi geometriyle tanımlayacağız. Sonra kanalı olan tipin sonuçlarını çıkaracağız. Ardından kanalı olmayan tipe geçeceğiz — ve dersin ana çıkarımına ulaşacağız: seçicilik yer değiştiriyor. Sonra ikisini yan yana koyacağız. Son olarak kesitte nasıl ayırt edileceğini kuracağız.

Sıfır noktası

Tanımlardaki tek fark: kanal var mı yok mu.

Ve bu fark gelişim sırasında ortaya çıkıyor: her iki tip de yüzeyden içeri büyüyerek başlıyor. Endokrin bezlerde bağlantı sonradan kayboluyor (Ders 03-19).

Yani endokrin bez, "kanalını hiç yapmamış" değil — kanalını bırakmış bir bez.

Mekanizma

Kanal varsa: adresli teslimat

Kanalın ne yaptığını düşün. Ürünü belirli bir yere, belirli bir noktaya götürüyor.

Yani:

KANAL, BİR ADRESTİR.

Ve bu adresten dört sonuç çıkıyor:

1. Ürün yalnız hedefe gider.

Yolda kaybolmaz, başka dokulara bulaşmaz. Hedefte yüksek derişimde bulunur, başka yerde hiç bulunmaz.

2. Ürün bol olabilir.

Miktar bir sorun değil, çünkü ürün bedenin iç ortamına karışmıyor. Litrelerce üretilebilir.

3. Ürün "sert" olabilir.

Ve bu, en çok atlanan sonuç. Kanal, ürünü bedenin geri kalanından ayırıyor. Öyleyse ürün, dokulara zarar verebilecek nitelikte bile olsa sorun çıkarmaz — çünkü hiçbir zaman onlarla temas etmez.

Bir yandan bakıldığında ekzokrin kanal bir taşıma yolu; öte yandan bakıldığında bir koruma duvarı.

4. Hedef sınırlıdır.

Bez ancak çıktığı yüzeye hizmet edebilir. Uzaktaki bir dokuya ulaşamaz.

Dört sonuç tek bir cümlede:

KANAL, YÜKSEK DERİŞİM VE GÜVENLİ TAŞIMA SAĞLAR — AMA MENZİLİ YÜZEYLE SINIRLIDIR.

Kanal yoksa: adressiz yayın

Şimdi bağlantı koptuğunda ne olduğuna bakalım.

Bez ürününü çevresine bırakıyor. Çevresinde ne var? Bağ dokusu ve içindeki damarlar (Ders 03-19).

Ürün kana karışıyor ve kan onu her yere götürüyor.

Ve şimdi bir sorun beliriyor:

Ürün her yere gidiyorsa, doğru yere gittiği nasıl garanti ediliyor?

Cevap, dersin ana çıkarımı — ve Kurs 02'den geliyor.

Ders 02-08'de zar alıcılarını kurmuştuk: bir molekül, ancak kendisine uyan bir yapı taşıyan hücreye bağlanabiliyordu. Kilit–anahtar.

İşte çözüm burada:

Ürün herkese ulaşıyor. Ama yalnız uygun alıcıyı taşıyan hücre cevap veriyor.

Yani:

BİR MESAJ HERKESE GİDİYORSA, SEÇİCİLİK GÖNDERENDEN ALICIYA GEÇER.

Bu, dersin en aktarılabilir cümlesi. Ekzokrin bezde seçiciliği kanal sağlıyordu — yapı çözüyordu. Endokrin bezde kanal yok, öyleyse seçicilik moleküler tanımaya devrediliyor.

Geometri, biyolojiyi belirliyor.

Ve bundan üç sonuç daha çıkıyor:

1. Miktar çok az olmalı.

Ürün bütün kan hacmine dağılıyor — yani seyreliyor. Ama daha önemlisi: her dokuya değiyor. Bu yüzden hedef dışı hücrelere zarar vermeyecek kadar az ve zararsız olmalı.

Ekzokrin ürünün "sert" olabilmesinin tam tersi bir kısıt.

2. Etki yavaş ama yaygın ve sürekli.

Taşıma zaman alıyor. Buna karşılık ürün bedenin her yerine ulaşıyor ve etkisi uzun sürüyor.

3. Bezin bol damara ihtiyacı var.

Ürünü kana verecekse, kan ona yakın olmalı. Bu yüzden endokrin bezler yoğun kılcal damar ağıyla çevrilidir.

Ve bu, kesitte doğrudan görülebilir bir yapı farkı — birazdan kullanacağız.

İki model yan yana

Tablodaki her satır aynı tek farktan türüyor. Ezberlenecek yedi özellik yok — bir soru var, cevabı yedi yerde görünüyor.

Ve bu, kursta defalarca kurduğumuz okumanın örneği (Ders 03-08, 03-13): bir yapı kararı verildiğinde, sonuçları tek tek karar verilmiş gibi değil, zincirleme olarak gelir.

Kesitte ayırt etme

Şimdi pratiğe. İki tip nasıl ayırt edilir?

İşaret 1 — Kanal var mı?

Ekzokrin bezde, salgı birimlerinden çıkan ve birleşerek büyüyen boru yapıları görülür. Bunlar kesitte kendi epitel astarlarıyla belirir (Ders 03-10: kübik epitel dar kanallarda).

Endokrin bezde kanal yok. Aranıp bulunamaması bir bulgudur.

İşaret 2 — Hücreler nasıl dizilmiş?

Ekzokrin: salgı birimleri kapalı yapılar — kese ya da boru — ve ortalarında bir boşluk var. Ürün oraya veriliyor.

Endokrin: hücreler kordonlar ya da kümeler hâlinde, aralarında bol damar ile. Ortada toplanacak bir boşluk yok, çünkü ürün boşluğa değil çevreye veriliyor.

İşaret 3 — Damar yoğunluğu.

Endokrin bezde hücre kümeleri arasında sık kılcal ağ görülür.

Üç işaret de tek bir mantıktan çıkıyor:

ÜRÜNÜN NEREYE GİDECEĞİ, YAPININ NASIL DÜZENLENECEĞİNİ BELİRLER. BOŞLUĞA VERİLECEKSE BOŞLUK VARDIR; KANA VERİLECEKSE DAMAR VARDIR.

Ve bir dürüstlük notu (Ders 00-18): sınır her zaman keskin değil. Bazı organlar her iki tipte bez dokusu birlikte taşır. Ayrıca bazı hücreler ürünlerini yalnız hemen yanındaki hücrelere verir — ne kanal kullanır ne de kana karışır. Bu ara durumlar kuralın istisnası değil; iki uç arasındaki alanın da dolu olduğunun işareti.

Kendin dene

Toparlayalım

• İki tip arasındaki tek yapı farkı: KANAL VAR MI YOK MU.
• Endokrin bez kanalını hiç yapmamış değil, gelişim sırasında BIRAKMIŞ bir bezdir.
• KANAL BİR ADRESTİR.
• Kanalın dört sonucu: ürün yalnız hedefe gider, bol olabilir, sert olabilir, ama menzil yüzeyle sınırlıdır.
• Kanal aynı anda hem taşıma yolu hem KORUMA DUVARIDIR — ürün bedenin iç ortamına hiç karışmaz.
• Kanal yoksa ürün kana karışır ve her yere gider; o zaman doğru hedefe ulaştığı nasıl garanti edilir?
• Cevap Kurs 02'den gelir: ürün herkese ulaşır, yalnız uygun alıcıyı taşıyan hücre cevap verir.
• BİR MESAJ HERKESE GİDİYORSA, SEÇİCİLİK GÖNDERENDEN ALICIYA GEÇER.
• Geometri biyolojiyi belirler: kanal yoksa seçicilik moleküler tanımaya devredilir.
• Endokrin ürün çok az ve zararsız olmalıdır — ekzokrin ürünün "sert olabilmesi"nin tam tersi kısıt.
• Endokrin etki yavaş ama yaygın ve süreklidir; bez yoğun kılcal damar ağı ister.
• Endokrin bez eksik bir bez değil, BAŞKA BİR TESLİMAT MODELİDİR: kaybedilen adres, kazanılan erişim.
• Tablodaki yedi fark ezberlenmez — tek bir sorunun yedi yerdeki görünümüdür.
• Kesitte üç işaret: kanal var mı, salgı birimlerinin ortasında boşluk var mı, damar yoğunluğu ne?
• ÜRÜNÜN NEREYE GİDECEĞİ, YAPININ NASIL DÜZENLENECEĞİNİ BELİRLER.
• Sınır keskin değildir: bazı organlar iki tipi birlikte taşır, bazı hücreler ürününü yalnız komşusuna verir.

Bir sonraki derste ikinci soruya geçiyoruz: ne kadar üretilecek? Ve cevabın en küçük hâlini ele alacağız — Ders 03-11'de "aradaki yabancılar" diye bıraktığımız hücreler. Tek hücreli ve çok hücreli bezler.