Eklem Nedir?

Açılış

Kurs 06 boyunca bu sözcüğü rahatça kullandık. Omuz eklemi, diz eklemi, ayak bileği eklemi.

Ama bir kez bile tanımını yapmadık. Şimdi yapalım, ve ilk denemede tökezleyelim.

Sezgisel tanım şu: eklem, iki kemiğin birbirine göre hareket ettiği yerdir.

Kulağa doğru geliyor. Şimdi bir örnek getirelim ve sınayalım.

Kafatasının tepesinde iki kemik birleşiyor. Ders 06-33'te bu birleşmeyi ayrıntısıyla görmüştük: dişli bir kenar, birbirine kenetlenmiş iki sınır. Peki orada hareket var mı? Yok denecek kadar az.

Bu birleşme eklem sayılıyor mu? Sayılıyor. Her sınıflandırmada, her kaynakta, kafatası dikişleri eklemler arasında yer alıyor. O hâlde sezgisel tanım yanlış. Ve yanlışlığı bir ayrıntıda değil, tam merkezinde: hareket, eklemin tanımına giremiyor.

Bu ders K1 katmanında ve Kurs 07'yi açıyor. Sonunda eklemin neyle tanımlandığını, hangi iki sorunun eklemleri ayırdığını, bu iki sorunun neden birbirine indirgenemediğini ve Kurs 06'nın seni buna nasıl hazırladığını bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce sezgisel tanımı sınayıp kıracağız. Sonra doğru tanımı ve iki ayrı soruyu kuracağız — dersin merkezi orası. Ardından iki sorunun neden çakışmadığına bakacağız. Son olarak Kurs 06'da zaten gördüğün örnekleri toplayacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-32'nin cümlesini yanında tut: iki ölçüt aynı yapıları farklı gruplara koyabilir, yanlış olan ölçütü söylememektir.

Mekanizma

Tanımı sınamak

Bir tanımı nasıl sınarsın? Ortadaki örneklerle değil, uçtaki örneklerle.

Omuz eklemini alırsan sezgisel tanım işler: iki kemik var, aralarında bol hareket var. Ama bu bir sınama değil, çünkü zaten uyuyor.

Sınama için tanımı zorlayacak bir örnek gerekiyor, ve kafatası dikişi tam olarak öyle bir örnek.

BİR TANIMI SINAMANIN YOLU EN UÇ ÖRNEĞİ GETİRMEKTİR — TANIM ORADA KIRILIYORSA YANLIŞ TANIMDIR.

Ve dikiş tek uç örnek değil. Ders 06-30'da dişlerin kemiğe tutunmadığını, içine oturduğunu kurmuştuk. Diş ile kemik arasındaki o bağlantı da eklem sayılıyor — üstelik orada iki kemik bile yok.

Yani sezgisel tanım iki yerden birden kırılıyor: hareket şart değil, ve iki kemik olması bile şart değil.

İki ayrı soru

Dersin merkezine geldik.

Tanımı hareketten kurtaralım ve birleşmenin kendisine dayandıralım.

Eklem, iki yapının birbirine bağlandığı yerdir. Hareket olup olmaması tanımın parçası değil.

EKLEM HAREKETLE DEĞİL BİRLEŞMEYLE TANIMLANIR — HAREKET İKİNCİ BİR SORUDUR, TANIMIN PARÇASI DEĞİL.

Bu kayıp gibi görünebilir; sanki tanım fakirleşti. Tam tersi oldu. Hareketi tanımdan çıkardığımız anda o bir soru hâline geldi, ve artık her ekleme ayrı ayrı sorulabiliyor.

Şimdi elimizde iki bağımsız soru var.

Birinci soru: arada ne var? İki kemiğin arasını ne bağlıyor — lif mi, kıkırdak mı, yoksa arada boşluk mu var? Bu soru yapısal sınıflandırmayı verir.

İkinci soru: ne kadar hareket var? Hiç yok mu, az mı, bol mu? Bu soru fonksiyonel sınıflandırmayı verir; üç basamağının Latince adları ilerideki derslerde gelecek.

EKLEMLERİ İKİ AYRI SORU SINIFLANDIRIR: ARADA NE VAR, VE NE KADAR HAREKET VAR.

Bu ikilik tanıdık gelmeli. Ders 06-32'de kurmuştuk: iki ölçüt aynı yapıları farklı gruplara koyabilir, ve yanlış olan ölçütü söylememektir. Ders 06-70'te aynı kenarı iki farklı soruyla okumuştuk. Şimdi aynı alışkanlık bütün bir kursun omurgası oluyor.

İki soru neden çakışmıyor

Üçüncü bölümde doğal bir itiraz var: bu iki soru aslında aynı şeyi sormuyor mu?

İtirazın bir haklılık payı var. İkisi arasında güçlü bir ilişki gerçekten var — aradaki malzeme, ne kadar hareket olacağını büyük ölçüde etkiliyor. Arada boşluk varsa hareket bol olma eğiliminde; sıkı bir lif bağı varsa az.

Ama eğilim aynılık değil.

İKİ SINIFLANDIRMA BİRBİRİNE YAKIN SONUÇ VERİR AMA ÇAKIŞMAZ — YAKINLIK AYNILIK DEĞİLDİR.

Buna kursun kendi içinden bir örnek verelim, ve örnek Kurs 06'da zaten kurulmuştu.

Ders 06-33'te kafatası dikişini gördük: aradaki bağ lifli, ve hareket yok denecek kadar az.

Ders 06-62'de ayak bileği çatalının alt ucunda iki kemik arasındaki bağlantıyı gördük: o da lifli. Ama orada hareket olması gerekiyordu — çatalın biraz açılabilmesi şarttı.

Aynı malzeme, iki farklı sonuç. Yapısal soruya ikisi de aynı cevabı veriyor, fonksiyonel soruya farklı cevap veriyorlar.

İki sorunun birbirine nasıl bağlandığı bu dersin değil, Ders 07-07'nin konusu. Burada yalnız şunu kuruyoruz: ikisi ayrı sorulardır, ve hangisini sorduğunu söylemek zorundasın.

Kurs 06 seni nasıl hazırladı

Kapanışta bir sayım yapalım, ve sonuç şaşırtıcı olacak.

Yapısal sınıflandırmanın üç sınıfı var: arada lif olanlar, arada kıkırdak olanlar, arada boşluk olanlar. Ve sen üçünün de örneğini Kurs 06'da gördün — adlarını duymadan.

Arada lif olan: kafatası dikişi (Ders 06-33) ve ayak bileği çatalının alt bağlantısı (Ders 06-62).

Arada kıkırdak olan: iki kalça kemiğinin öndeki birleşmesi (Ders 06-57), ve kaburgaların önde kafese bağlandığı yer (Ders 06-41).

Arada boşluk olan: omuz (Ders 06-48), kalça (Ders 06-57), diz (Ders 06-59), parmak boğumları (Ders 06-53).

SINIFLARIN ÖRNEKLERİ ZATEN GÖRÜLDÜ — YENİ OLAN ŞEY AD DEĞİL, ADLARI DÜZENLEYEN SORU.

Ve Ders 06-17'nin biçim ölçeği de burada bekliyor: küre çok eksen, silindir tek eksen, düz yüzey kayma. O ölçek arada boşluk olan eklemler için kurulmuştu, ve bu kursta karşılığını alacak.

Kurs 06 kemikleri tek tek okudu. Bu kurs onların buluştuğu yerleri okuyacak, ve Ders 06-76'da adıyla teslim ettiğimiz borç burada ödenmeye başlıyor.

Kaynağın kursu bir tanım sorusuyla açması ve sınıflandırmayı yediye bölmesi bir yapı kararı. Dikkat çekici olan şu: yapısal üç sınıf üç ayrı derse veriliyor, ama ikisinin birleştirilmesi ayrı ve en sona konuyor. Yani kaynak da bu iki ölçütü karıştırmamak için özel bir yer ayırmış. Bir kavramı öğretmeden önce onun hangi soruya cevap verdiğini kurmak, kursun kendi yapısına yazılmış.

Kendin dene

Toparlayalım

• Kurs 06 boyunca "eklem" sözcüğü kullanıldı ama tanımlanmadı.
• Sezgisel tanım hareketi merkeze koyar ve kafatası dikişinde kırılır (Ders 06-33).
• BİR TANIMI SINAMANIN YOLU EN UÇ ÖRNEĞİ GETİRMEKTİR.
• Diş ile kemik arasındaki bağlantı da eklem sayılır; orada iki kemik bile yoktur (Ders 06-30).
• Sezgisel tanım iki yerden kırılır: hareket şart değil, iki kemik de şart değil.
• EKLEM HAREKETLE DEĞİL BİRLEŞMEYLE TANIMLANIR.
• HAREKET İKİNCİ BİR SORUDUR, TANIMIN PARÇASI DEĞİLDİR.
• Hareketi tanımdan çıkarmak onu her ekleme ayrı sorulabilir bir soruya çevirir.
• EKLEMLERİ İKİ AYRI SORU SINIFLANDIRIR: ARADA NE VAR, VE NE KADAR HAREKET VAR.
• Birinci soru yapısal, ikinci soru fonksiyonel sınıflandırmayı verir.
• İki ölçüt aynı yapıları farklı gruplara koyabilir (Ders 06-32, Ders 06-70).
• Aradaki malzeme hareket miktarını büyük ölçüde etkiler.
• İKİ SINIFLANDIRMA YAKIN SONUÇ VERİR AMA ÇAKIŞMAZ; YAKINLIK AYNILIK DEĞİLDİR.
• Kafatası dikişi ile ayak bileği çatalının alt bağlantısı aynı malzemeden, farklı hareketlidir (Ders 06-33, Ders 06-62).
• İkisinin nasıl bağlandığı Ders 07-07'ye aittir.
• Arada lif olan örnekler Kurs 06'da görüldü (Ders 06-33, Ders 06-62).
• Arada kıkırdak olan örnekler görüldü (Ders 06-57, Ders 06-41).
• Arada boşluk olan örnekler görüldü (Ders 06-48, Ders 06-57, Ders 06-59, Ders 06-53).
• SINIFLARIN ÖRNEKLERİ ZATEN GÖRÜLDÜ; YENİ OLAN ADLARI DÜZENLEYEN SORUDUR.
• Ders 06-17'nin biçim ölçeği bu kursta karşılığını alacaktır.

Bir sonraki derste üç yapısal sınıfın ilkine geçiyoruz: arada lif olanlara. Ve orada bu dersin bıraktığı çelişki bizi bekliyor. Kafatası dikişi ile ayak bileği çatalının alt bağlantısı aynı malzemeden kurulu, ama biri neredeyse hiç oynamıyor, öteki oynamak zorunda. Aynı malzeme iki zıt sonuç veriyorsa, farkı yapan şey malzeme değildir. O hâlde nedir? Fibröz eklemler.