Eklem Hareket Analizi Sınavı

Açılış

Kursun son dersi, ve adında yine "sınav" geçiyor. Ders 06-76'da bu sözcüğü bir kez düzeltmiştik: bir sınavın işi not vermek değil, zincirin nerede koptuğunu göstermek.

Ama bu sınav ötekinden bir yönden ayrılıyor, ve fark dersin bütün kurgusunu belirliyor.

Masaya bir kemik konduğunda ona bakabilirsin. Bir hareket yapıldığında da ona bakabilirsin — ama gördüğün şey cevabın kendisi değil.

Kolun baş üstüne kalkıyor. Gözünün gördüğü tek bir yay. Oysa o yay en az iki ayrı yerde üretiliyor, ve içlerinden birinde kemiğin çizdiği yön ile yüzeyin kaydığı yön birbirinin tersi. Görünen hareket, onu üreten hareketlerin toplamıdır — ve toplam, terimlerini göstermez.

Bu ders K3 katmanında ve Kurs 07'yi kapatıyor. Sonunda bir hareketi çözmenin beş adımlı akışını, dört hata türünü ve her birinin belirtisini, kendi sınamanı nasıl tasarlayacağını ve bu kursun neyi açıkta bıraktığını bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce hareket analizinin beş adımını tek bir sıraya dizeceğiz. Sonra hatanın hangi adımda olduğunu ayırt edeceğiz — dersin merkezi orası. Ardından kendini sınamanın tasarımına bakacağız. Son olarak kursu kapatıp açık bıraktıklarımızı söyleyeceğiz.

Sıfır noktası

Ve Ders 07-48'in cümlesini yanında tut: bir kursun bittiğinin ölçüsü, içindekileri hatırlamak değil, içinde olmayanı okuyabilmektir.

Mekanizma

Beş adımlı akış

Kurs 01 hareketleri adlandırdı, Kurs 07 eklemleri kurdu. Şimdi ikisini tek bir sıraya diziyoruz.

Adım sıfır: hareketi adlandır. Hangi düzlemde, hangi eksen etrafında? Kurs 01'in bütün terim dağarcığı burada devrede.

Adım bir: hangi eklem olabilir? Ders 01-40'ta bir eleme kuralı kurmuştuk: bir hareketin hangi eklemde olduğunu bulmak için o eklemin kaç eksenli olduğuna bak — tek eksenli bir eklem ikinci bir hareketi üretemez.

Adım iki: tek eklem mi, birden çok mu? Kurs 07'nin dördüncü taşıyıcı kuralı burada iş görüyor: bir eklem tek başına okunmaz. Önkolun dönmesi iki ekleme bölüşülmüştü (Ders 07-42), bileğin bükülmesi iki hatta (Ders 07-43), kolun kalkması omuz eklemi ile kürek kemiğinin dönmesine (Ders 06-47).

Adım üç: hangi sırayla? Çene ekleminde önce alt kompartımanda dönme, sonra üst kompartımanda kayma vardı (Ders 07-39). Sıra, toplamın içinde görünmez.

Adım dört: yüzeyde ne oluyor? Ders 07-28'in ayrımı: yuvarlanma, kayma ve dönme aynı yayı üretebilir. Ders 07-29 da yönü veriyordu — dışbükey yüzey hareket ediyorsa yuvarlanma ile kayma ters yönlere gider.

AKIŞIN SIRASI ZORUNLUDUR: YÜZEYDE NE OLDUĞUNU, HANGİ EKLEMDE OLDUĞUNU BİLMEDEN SORAMAZSIN.

Hata hangi adımda

Dersin merkezine geldik. Dört hata türü var, ve her birinin ayrı bir belirtisi.

Birinci: hareketi yanlış adlandırmak. Adım sıfırda olur, ama adım birde patlar.

Belirtisi şudur: elemeyi çalıştırdığında hiçbir eklem uymaz, ya da tek eksenli bir eklemden iki eksen istemiş olursun. Ders 01-40'ın örneği tam buydu — inversiyonu "ayak bileğini içe çevirmek" diye adlandıran biri, tek eksenli bir eklemden ikinci bir eksen istemiş olur.

İkinci: hareketi tek ekleme yıkmak. Adım ikinin atlanmasıdır.

Belirtisi sayısaldır: toplam açıklık, tek bir eklemin verebileceğinden büyük çıkar. Hesabın tutmuyorsa eksik bir katkı payı arıyorsun demektir.

KATKI PAYI ATLANDIĞINDA HATA KENDİNİ TOPLAMDA GÖSTERİR — ÇÜNKÜ EKSİK BİR PAY, KALAN EKLEMDEN İMKÂNSIZ BİR AÇIKLIK İSTER.

Üçüncü: sırayı atlamak. Adım üçün atlanmasıdır.

Belirtisi ince: hareketin başını ve sonunu doğru tarif edersin, ama "ne zaman başlıyor" sorusuna cevap veremezsin. Çene ekleminde bunu görmüştük (Ders 07-39): ağzın kapalı ve tam açık hâli doğru tarif edilse bile, dönmenin mi kaymanın mı önce geldiği ayrıca sorulmadıkça görünmez.

BAŞLANGICI VE BİTİŞİ DOĞRU OLAN BİR TARİF, ARADAKİ SIRA YANLIŞKEN DE DOĞRU GÖRÜNÜR — BU YÜZDEN SIRA HATALARI EN GEÇ FARK EDİLENLERDİR.

Dördüncü: kemiğin yolunu yüzeyin hareketi sanmak. Adım dörtte olur ve en derindekidir.

Belirtisi şudur: hareketi doğru tarif edersin ama ters yönlü kaymayı hiç anmazsın. Ders 07-29'da omuzda görmüştük — kol yukarı kalkarken humerus başı yukarı yuvarlanıyor ama aşağı kayıyordu. Dışarıdan bakan biri yalnız yukarıyı görür.

Bu dördü arasında bir hiyerarşi var. İlk üçü yanlış cevaba götürür; dördüncüsü doğru cevapla birlikte var olabilir. Bu yüzden en tehlikelisi odur.

Kendini sınamanın tasarımı

Bir sınavın hangi adımın çöktüğünü göstermesi için, sınavın kendisinin buna göre tasarlanması gerekir. Üç kural.

Birincisi: cevabı değil akışı yaz. Yalnız "omuz eklemi" yazarsan, yanıldığında hangi adımda yanıldığını bulamazsın. Beş satır yaz, her adım için bir tane.

İkincisi: dışarıdan görülemeyen bir şey sor. Hareketin adı ve yönü gözle bulunabilir; katkı payı ve yüzey hareketi bulunamaz. Kendine yalnız ilk ikisini sorarsan, sınav tahmini ödüllendirir.

Üçüncüsü: bir katkıyı engelleyip farkı ölç. Bir eklemi elinle sabitleyip hareketi tekrarlarsan, kaybolan bölüm o eklemin payıdır. Bu, katkı payını doğrulamanın en doğrudan yolu — ve Ders 07-42'nin deneyinde tam olarak bunu yapmıştık.

BİR SINAMA, YANLIŞ CEVABI AYIRT EDİYORSA İŞE YARAR; YANLIŞ ADIMI AYIRT EDİYORSA ÖĞRETİR.

Kursu kapatmak, açık bıraktıklarımız

Kurs 07 burada bitiyor. Eklemleri sınıflandırdık, mimarilerini kurduk, tiplerini ayırdık, stabilitelerini ve kinematiklerini çözdük, sonra aksiyal ve ekstremite eklemlerini tek tek adlandırdık.

Ve kurs boyunca bir sözcük defalarca geçti ama hiç açılmadı: kas.

Ders 07-25 kasın aktif kaynak olduğunu söyledi. Ders 07-27 katkısının değişken olduğunu kurdu. Ders 07-41 omuzda tutma işini devralanın bir kas takımı olduğunu söyledi. Üçünde de kas bir cevap olarak kullanıldı, ama hiçbirinde kasın kendisi kurulmadı.

Bu bir eksiklik değil, bir havale — ve Ders 07-48'de havalenin ancak ödendiğinde yöntem sayıldığını söylemiştik. Ödemesi bir sonraki kursta.

İki tartışma ise bilerek açık kaldı: kemikler arası zarın sınıflandırması (Ders 07-05) ve sakroiliak eklemin hareket miktarı (Ders 01-47). İkisi de kapatılmadı, çünkü kapatmak için yeterli sebep yoktu.

Kendin dene

Toparlayalım

• Görünen hareket, onu üreten hareketlerin toplamıdır; toplam terimlerini göstermez.
• Akış beş adımlıdır: adlandır, eklemi ele, payları ayır, sırayı bul, yüzeye in.
• AKIŞIN SIRASI ZORUNLUDUR (Ders 01-40, Ders 07-28).
• Birinci hata adlandırmada olur, elemede patlar.
• KATKI PAYI ATLANDIĞINDA HATA KENDİNİ TOPLAMDA GÖSTERİR.
• SIRA HATALARI EN GEÇ FARK EDİLENLERDİR (Ders 07-39).
• Dördüncü hata doğru cevapla birlikte var olabilir; en tehlikelisi odur (Ders 07-29).
• Sınamada cevabı değil akışı yaz; beş satır, her adım için bir tane.
• Dışarıdan görülemeyen bir şey sor, yoksa sınav tahmini ödüllendirir.
• Bir katkıyı engelleyip farkı ölçmek, payı doğrulamanın en doğrudan yoludur.
• BİR SINAMA YANLIŞ ADIMI AYIRT EDİYORSA ÖĞRETİR.
• Kurs "kas" sözcüğünü defalarca kullandı ama kası hiç kurmadı.

Kurs 07 kapandı. Ama son bölümde söylediğimiz gibi, bu kursun her "kim devralıyor" sorusu eninde sonunda aynı cevaba çarptı ve orada durdu. Bir sonraki kurs tam olarak o cevabı açıyor: kasın nasıl kurulduğunu, lifinden karnına kadar nasıl düzenlendiğini, ve kuvveti kemiğe neyle ilettiğini. Kurs 08 — Kas Anatomisi ve Biyomekanik Temelleri.