Eklem Efüzyonunun Anatomik Dağılımı

Açılış

Önce sınırı çizelim, çünkü bu ders K4 katmanında ve adı yanıltıcı olabilir.

Burada bir sıvı fazlalığının neden ortaya çıktığını anlatmıyoruz. Nasıl anlaşıldığını, ne anlama geldiğini, ne yapıldığını da anlatmıyoruz. Anlattığımız tek şey şu: hacim artarsa, anatomi o fazlalığın nereye gideceğini önceden söyler mi?

Ve bu ders yeni bir yapı da öğretmiyor. İki bölüm boyunca kurduğumuz haritayı ikinci kez, bu kez başka bir soruyla okuyor.

İki gözlemi hatırla.

Birincisi: kapalı bir bölmede hacim artarsa basınç yükselir. Ders 07-10'da eklem boşluğu için, Ders 07-13'te kesecikler için kurduk.

İkincisi: fazlalık rastgele dağılmıyor. Ders 07-10'da söylemiştik — önce kapsülün bol olduğu girintilere gidiyor.

İkinci gözlem tek başına küçük bir ayrıntı gibi duruyordu. Ama Ders 07-09'da kapsülün gevşeklik haritasını çıkarmıştık, ve o harita zaten elimizde. Eğer fazlalık o haritayı izliyorsa, dağılım bir tahmin edilebilir şey hâline gelir.

Bu ders K4 katmanında ve Bölüm 07.2'yi kapatıyor. Sonunda dağılımın neden rastgele olmadığını, hangi konumun ne anlama geldiğini, dağılımın kapsülün dışına nasıl uzanabildiğini ve bu okumanın nerede durduğunu bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce iki gözlemi birleştireceğiz. Sonra haritanın bir tahmin aracına dönüşmesini göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından konumun ikinci sonucuna bakacağız. Son olarak kapsülün dışına taşan durumları ve dersin sınırını yazacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 07-10'un cümlesini yanında tut: fazla hacim önce kapsülün bol olduğu girintilere gider.

Mekanizma

İki gözlemi birleştirmek

Kapalı bir bölmeye fazladan hacim girdiğinde iki şey olabilir: bölme genişler, ya da basınç yükselir.

Genellikle ikisi birden olur, ama oranları eşit değil. Ve oranı belirleyen şey bölmenin ne kadar kolay genişleyebildiği.

Şimdi kapsülü hatırla. Ders 07-09'da kurmuştuk: kapsül her yerde aynı değil. Bazı yerlerde kalın ve gergin, bazı yerlerde ince ve bol; bol olduğu yerlerde kıvrımlar taşıyor ve boşluk oralarda girintiler hâlinde uzanıyor.

Yani bölme her yönde aynı kolaylıkta genişlemiyor.

Bir sıvı hangi yöne gider? Genişletmesi en kolay olan yöne.

Harita bir tahmin aracına dönüşür

Dersin merkezine geldik.

BİR HACİM ARTIŞI EN AZ DİRENÇ GÖSTEREN YERE GİDER — VE EN AZ DİRENÇ, KAPSÜLÜN EN BOL OLDUĞU YERDEDİR.

Buradan doğrudan çıkan sonuç şu:

FAZLALIK RASTGELE DAĞILMAZ — KAPSÜLÜN GEVŞEKLİK HARİTASINI İZLER, VE O HARİTA ZATEN ELİMİZDE.

Ve bu harita bu bölümde iş görmüştü. Ders 07-09'da onu iki şey için kullanmıştık: kapsülün kalın olduğu yer bir bağdı, gevşek olduğu yön hareketin çok olduğu yöndü.

Şimdi üçüncü bir kullanım ekleniyor.

AYNI HARİTA ÜÇ SORUYA CEVAP VERİR: HANGİ YER BAĞ, HANGİ YÖN SERBEST, VE FAZLALIK NEREYE GİDER.

Bu, bu seride defalarca gördüğümüz bir kalıp. Ders 06-16'da kemik yüzeyinin komşularının haritası olduğunu kurmuş, sonra o haritayı üç ayrı soruyla okumuştuk — ne yapıyor, nereye bakıyor, kırılınca kim risk altında. Şimdi kapsül haritası da aynı çokluğa ulaşıyor.

BİR HARİTA NE KADAR ÇOK SORUYA CEVAP VERİYORSA, O KADAR AZ EZBER GEREKİR.

Haritanın bir sonucu daha var, ve o eklemler arasındaki farkı okuyor.

Kapsülün bolluğu her eklemde aynı değil. Ders 07-09'da kurmuştuk: gevşek olduğu yön hareketin çok olduğu yön. O hâlde geniş menzilli bir eklemin kapsülü, dar menzilli bir eklemin kapsülünden daha bol.

Ve bolluk, basınç yükselmeden alınabilecek hacim demek.

MENZİLİ GENİŞ BİR EKLEM DAHA ÇOK BOLLUK TAŞIR — DOLAYISIYLA DAHA ÇOK FAZLALIĞI BASINÇ YÜKSELMEDEN ALABİLİR.

Yani eklemler bu bakımdan eşit değil, ve farkın nereden geldiği yapıdan okunabiliyor: menzil ile kapasite aynı özellikten besleniyor.

Bunun ne anlama geldiği yine bu dersin dışında.

Konumun ikinci sonucu

Üçüncü bölümde Ders 07-10'un bir başka cümlesi karşılığını veriyor.

Orada şunu kurmuştuk: boşluğun biçimi sabit değil, eklemin hangi konumda olduğuna göre değişiyor. Ve her eklemde kapsülün toplamda en bol olduğu bir konum var; boşluk o konumda en çok hacmi alabiliyor.

Şimdi o cümleyi fazlalık varken oku.

Aynı miktar sıvı, kapsülün gergin olduğu bir konumda daha yüksek basınca yol açar; en bol olduğu konumda daha düşük.

BOŞLUĞUN EN ÇOK HACİM ALDIĞI KONUM, FAZLALIK VARKEN BASINCIN EN DÜŞÜK OLDUĞU KONUMDUR.

Ve burada bir uyarı gerekiyor. Bu bir yapısal çıkarım — geometriden okunuyor. Ne yapılması gerektiğine dair bir öneri değil, ve öyle okunmamalı. Böyle kararlar Ders 00-16'ya aittir.

Bu ayrımı bu seride tekrar tekrar kurduk. Ders 06-67'de kırılmanın nerede olacağını değil, neresinin zaten zorlandığını okuduğumuzu söylemiştik. Burada da aynı: hangi konumda basıncın düşük olduğunu okuyoruz, ne yapılacağını değil.

Kapsülün dışına taşmak

Kapanışta haritanın sınırını genişletmemiz gerekiyor.

Ders 07-13'te bir dürüstlük notu düşmüştük: bazı kesecikler eklem boşluğuyla bağlantılı, yani ikisi tek bir kapalı hacim gibi davranıyor.

Bunun doğrudan bir sonucu var. Böyle bir bağlantı varsa fazlalık kapsülün sınırında durmuyor; bağlantılı keseciğe de geçiyor.

BAZI EKLEMLERDE DAĞILIM KAPSÜLÜN DIŞINA UZANIR — SINIR HARİTASI, BAĞLANTI HARİTASIYLA BİRLİKTE OKUNUR.

Yani "nereye gider" sorusunun tam cevabı iki haritayı birden gerektiriyor: kapsülün gevşeklik haritası, ve hangi keseciklerin boşlukla bağlantılı olduğu.

Ve Ders 07-14'ün ayrımı burada da işe yarıyor. Orada "kapsülün içinde olmak" ile "boşluğa açık olmak"ın aynı şey olmadığını kurmuştuk. Şimdi tersi de geçerli: kapsülün dışında olan bir kesecik, boşluğa açık olabiliyor.

Kapanışta dersin sınırını tekrarlayalım. Bu ders yalnız bir soruya cevap verdi: hacim artarsa anatomi nereye gideceğini söyler mi? Cevabı evet, ve okuma kapsülün haritasından yapılıyor.

Fazlalığın neden oluştuğu, ne anlama geldiği, nasıl değerlendirildiği ve ne yapıldığı bu dersin kapsamı dışında ve Ders 00-16'ya havale edilir. Bu derste hiçbir sayı, oran ya da ölçü verilmedi.

Kaynağın bölümü bu dersle kapatması bir yapı kararı, ve Kurs 06'daki kalıbın aynısı. Orada da bölümler tek tek yapıları kurup sonunda bir K4 dersiyle kapanıyordu. Buradaki gerekçe şu: bir mimariyi gerçekten kurmuş olup olmadığın, o mimariyi yeni bir soruya uygulayabilmenden anlaşılıyor. Bu ders yeni bilgi eklemedi; kurulmuş olanı sınadı.

Kendin dene

Toparlayalım

• Bu ders sebep, değerlendirme ve işlem anlatmaz; yalnız dağılımı okur.
• Kapalı bir bölmede hacim artarsa basınç yükselir (Ders 07-10, Ders 07-13).
• Fazlalık rastgele dağılmaz (Ders 07-10).
• Kapsül her yerde aynı kalınlıkta ve gerginlikte değildir (Ders 07-09).
• Fazlalığı eklemi eşit şişiren bir balon gibi düşünmek yanlıştır.
• BİR HACİM ARTIŞI EN AZ DİRENÇ GÖSTEREN YERE GİDER.
• EN AZ DİRENÇ, KAPSÜLÜN EN BOL OLDUĞU YERDEDİR.
• FAZLALIK KAPSÜLÜN GEVŞEKLİK HARİTASINI İZLER, VE O HARİTA ZATEN ELİMİZDE.
• AYNI HARİTA ÜÇ SORUYA CEVAP VERİR: HANGİ YER BAĞ, HANGİ YÖN SERBEST, FAZLALIK NEREYE GİDER.
• Aynı çokluğu kemik yüzeyi haritasında da görmüştük (Ders 06-16).
• BİR HARİTA NE KADAR ÇOK SORUYA CEVAP VERİYORSA, O KADAR AZ EZBER GEREKİR.
• Kapsülün bolluğu her eklemde aynı değildir (Ders 07-09).
• MENZİLİ GENİŞ BİR EKLEM DAHA ÇOK BOLLUK, DOLAYISIYLA DAHA ÇOK KAPASİTE TAŞIR.
• Menzil ile kapasite aynı özellikten beslenir.
• Boşluğun biçimi eklemin konumuna göre değişir (Ders 07-10).
• BOŞLUĞUN EN ÇOK HACİM ALDIĞI KONUM, FAZLALIK VARKEN BASINCIN EN DÜŞÜK OLDUĞU KONUMDUR.
• Bu bir yapısal çıkarımdır; ne yapılacağına dair bir öneri değildir.
• Kırılmanın nerede olacağını değil, neresinin zorlandığını okumuştuk (Ders 06-67).
• Bazı kesecikler eklem boşluğuyla bağlantılıdır (Ders 07-13).
• BAZI EKLEMLERDE DAĞILIM KAPSÜLÜN DIŞINA UZANIR.
• SINIR HARİTASI, BAĞLANTI HARİTASIYLA BİRLİKTE OKUNUR.
• Kapsülün dışındaki bir kesecik boşluğa açık olabilir (Ders 07-14).
• Sebep, anlam ve işlem Ders 00-16'ya aittir; bu derste sayı verilmedi.

Bölüm 07.2 burada kapanıyor. Bir sonraki bölümde iki bölümdür ertelediğimiz işi yapacağız. Ders 07-04'te şunu kurmuştuk: bu sınıfta hareketin sınırını bağlayan değil yüzeyin biçimi belirliyor, ve Ders 06-17'nin ölçeği artık kullanılabilir hâlde. O günden beri mimariyi kurduk ama ölçeği hiç çalıştırmadık. Şimdi tek tek çalıştıracağız, ve en sade basamakla başlayacağız: iki düz yüzey. Düz iki yüzey birbirinin üzerinde kayabiliyorsa, o kaymayı ne sınırlar? Düz eklem.