Eklem Diski ve Menisküs

Açılış

Ders 07-08'de bir cümle kurmuştuk ve o cümle bir borç bırakmıştı.

Karşılıklı iki eklem yüzü birbirinin tam kopyası değildir. Tam uyan iki yüzey birbirinin üzerinde gezinemez, çünkü her noktası aynı anda temas ettiği için kilitlenir.

Yani uyuşmazlık gerekli. Ama bedava değil.

Ders 06-18'in ölçüsü hemen itiraz ediyor: gerilim, kuvvetin alana bölümüdür. İki yüzey birbirine ne kadar az uyuyorsa temas alanı o kadar küçük kalır, ve küçük alan büyük gerilim demek.

Elimizde bir ölçek var, ve iki ucu da kötü. Tam uyan iki yüzey kilitlenir. Hiç uymayan iki yüzey dar bir temasta ezilir. Kaplama ve sıvı bu açığı bir yere kadar kapatıyor — Ders 07-08 ve Ders 07-10'da ikisinin de yaydığını gördük. Yetmediğinde ne yapılır?

Bu ders K2 katmanında ve Ders 06-61'de bıraktığımız bir borcu ödüyor. Orada tibia tablasındaki yumuşak yapıları Kurs 07'ye havale etmiştik. Sonunda dolgunun neyi doldurduğunu, neden kilitlemediğini, malzemesinin neden lifli kıkırdak olduğunu ve bölme derecesinin ne değiştirdiğini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce uyuşmazlığın bedelini ölçeğe oturtacağız. Sonra dolgunun tam olarak neyi doldurduğunu göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından malzeme seçimini okuyacağız. Son olarak bölme derecesine bakacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 07-08'in cümlesini yanında tut: tam uyan iki yüzey birbirinin üzerinde gezinemez.

Mekanizma

Uyum ile serbestlik arasındaki ölçek

Ölçeği iki ucuyla kuralım.

Bir uçta tam uyum. İki yüzey birbirinin negatifi. Temas alanı en büyük, gerilim en düşük. Ama hareket yok — her nokta aynı anda temasta olduğu için hiçbiri ötekinin üzerinden geçemiyor.

Öteki uçta hiç uyum yok. Bir küre bir düzleme oturuyor. Hareket serbest, ama temas neredeyse bir nokta.

UYUM İLE SERBESTLİK ARASINDA BİR ÖLÇEK VARDIR — TAM UYAN KİLİTLENİR, HİÇ UYMAYAN DAR TEMASTA KALIR.

Ders 06-19'da benzer bir ölçek kurmuştuk: yuvanın derinliği kararlılık ile hareket arasındaki seçimdi. Bu onun kardeşi, ama ölçüsü derinlik değil uyum.

Ve Ders 06-61'de bu ölçeği tibia tablasında görmüştük: yuvarlak iki yüzey neredeyse düz bir tablaya oturuyordu, yani ölçeğin uyumsuz ucuna yakın.

Dolgu neyi doldurur

Dersin merkezine geldik, ve buradaki ayrım incedir.

İlk akla gelen çözüm aradaki boşluğu doldurmak olur. Ama bu yanlış çözüm.

Boşluğu tümüyle dolduran, iki yüzeye de yapışan bir dolgu iki kemiği birbirine bağlar. O zaman elde kalan şey sinovyal eklem değil, kıkırdak eklem olur — Ders 07-03'te kurduğumuz sınıfa geri düşer.

Gerçek çözüm başka.

DİSK VE MENİSKÜS BOŞLUĞU DOLDURMAZ, UYUŞMAZLIĞI DOLDURUR — İKİ YÜZEYİ KİLİTLEMEDEN UYUMLU HÂLE GETİRİR.

Nasıl? Biçimiyle. Kenarda kalın, ortada ince. Yani yuvarlak yüzeyin kenarını sarıyor, ortasında ise ona yer bırakıyor.

Sonuç şu: iki kemik birbirine uymuyor, ikisi de dolguya uyuyor. Temas alanı büyüyor ama iki kemik yüzeyi hâlâ birbirinden bağımsız.

Ve kilitlenmemesinin ikinci sebebi daha önemli.

DOLGUNUN KENDİSİ HAREKET EDER — BU YÜZDEN UYUM KİLİTLENMEYE DÖNÜŞMEZ.

Dolgu kayan yüzeylere yapışık değil. Belli noktalardan tutunuyor — dizde menisküslerin iki ucu tibiaya, çene ekleminde disk alt çenenin başının iki yanına bağlı — ama gövdesi serbest kalıyor. Eklem oynadıkça o gövde yer değiştiriyor, ve her konumda uyumu yeniden kuruyor.

Ama tamamen serbest de değil. Bu tutunmalar ve kenarındaki kapsül bağlantısı, belli bir alanın dışına çıkmasını engelliyor.

Buradaki denge tanıdık. Ders 07-02'de kurmuştuk: bir bağın uzunluğu ne kadar oynanacağını belirler. Dolgunun tutunma yeri de aynı işi yapıyor — hem yerinde kalmasını sağlıyor hem yer değiştirmesine izin veriyor.

BİR PARÇANIN HAREKET EDEBİLMESİ İÇİN SERBEST OLMASI GEREKMEZ — SINIRLI BAĞLANMASI YETER.

Ders 06-21'in okuması burada üçüncü kez çalışıyor. Eklem yüzü anlık temas değil hareket boyunca temas edenlerin toplamıydı. Boşluk anlık hacim değil konuma göre değişen bir biçimdi. Şimdi dolgu da sabit bir parça değil, hareketle birlikte yer değiştiren bir uyum sağlayıcı.

Neden lifli kıkırdak

Üçüncü bölümde malzeme seçimi var, ve cevabı Ders 07-06'da hazır.

Dolgunun üzerine gelen kuvvetleri düşün.

Yukarıdan bası var: iki kemik onu sıkıştırıyor.

Kenara doğru çekme var: sıkıştıkça dışa doğru itiliyor, ve dışa kaçmaması için çevresi boyunca gerilmeye direnmesi gerekiyor.

Ders 07-03'te ayrımı kurmuştuk: lif yalnız çekmeye direnir, kıkırdak basıya ve bükülmeye direnir. Ders 07-06'da ikisinin karışımını gördük — lifli kıkırdak hem basıya hem çekmeye direnir.

Burada tam olarak o gerekiyor.

Peki neden kaygan olması gerekmiyor? Çünkü kayan yüzey o değil.

DOLGU KAYAN BİR YÜZEY DEĞİL, SIKIŞAN BİR KAMADIR — BU YÜZDEN KAYGAN DEĞİL, DİRENÇLİ MALZEMEDEN YAPILMIŞTIR.

Kayma işi kaplamada ve sıvıda; Ders 07-08 ve Ders 07-10 onu kurdu. Dolgu başka bir işin parçası.

Bölme derecesi

Kapanışta iki adın farkı var.

Disk boşluğu tam ikiye böler. Kenardan kenara uzanır ve kapsüle tutunur; üstte bir bölme, altta bir bölme kalır.

Menisküs tam bölmez. Kenarda halka gibi durur, ortası açıktır; boşluk tek parça kalır.

Tam bölmenin doğrudan bir sonucu var.

BÖLME TAM OLDUĞUNDA BİR EKLEM İKİ EKLEME AYRILIR — HER BÖLME KENDİ HAREKETİNİ ALIR.

Ders 06-37'de bu fikri kurmuştuk: bir eklem iki hareketi birden yapamıyorsa iki eklem üst üste konur. Orada iki ayrı kemik eklemi vardı; burada tek bir eklem bir levhayla ikiye ayrılıyor.

Çene ekleminde bunun karşılığı görülüyor: iki bölme, iki ayrı hareket türü. Hareketlerin adları ve nasıl sınıflandığı Bölüm 07.3'ün konusu.

Bu yapıların zarar gördüğünde ne olduğu ise Ders 00-16'ya havale edilir.

Kaynağın bu üç dersi arka arkaya vermesi bir gruplama kararı. Üçü de aynı soruyu farklı biçimde soruyor: temel mimari kurulduktan sonra hâlâ bir açık kalıyorsa araya ne eklenir? Disk ve menisküs uyuşmazlık açığını kapatıyor; sonraki dersler başka açıkları. Yani bölüm önce zorunlu parçaları, sonra duruma göre eklenenleri veriyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• Uyuşmazlık gereklidir ama bedelsiz değildir (Ders 07-08).
• Küçük temas alanı büyük gerilim demektir (Ders 06-18).
• UYUM İLE SERBESTLİK ARASINDA BİR ÖLÇEK VARDIR.
• TAM UYAN KİLİTLENİR, HİÇ UYMAYAN DAR TEMASTA KALIR.
• Bu ölçek yuvanın derinlik ölçeğinin kardeşidir (Ders 06-19).
• Tibia tablası ölçeğin uyumsuz ucuna yakındır (Ders 06-61).
• Diski "yastık" saymak biçim tamamlama işini gizler.
• Boşluğu tümüyle dolduran bir dolgu iki kemiği bağlar ve sınıfı değiştirir (Ders 07-03).
• DİSK VE MENİSKÜS BOŞLUĞU DOLDURMAZ, UYUŞMAZLIĞI DOLDURUR.
• Kenarda kalın, ortada incedir; yuvarlak yüzeyin kenarını sarar.
• İki kemik birbirine değil, ikisi de dolguya uyar.
• DOLGUNUN KENDİSİ HAREKET EDER; UYUM KİLİTLENMEYE DÖNÜŞMEZ.
• Dolgu tamamen serbest değildir; uçlarından kemiğe, kenarından kapsüle tutunur.
• BİR PARÇANIN HAREKET EDEBİLMESİ İÇİN SERBEST OLMASI GEREKMEZ, SINIRLI BAĞLANMASI YETER (Ders 07-02).
• Eklem yüzü, boşluk ve dolgu; üçü de sabit değil hareketle tanımlıdır (Ders 06-21).
• Dolguya hem bası hem çevresel çekme gelir.
• Lifli kıkırdak hem basıya hem çekmeye direnir (Ders 07-03, Ders 07-06).
• DOLGU KAYAN BİR YÜZEY DEĞİL, SIKIŞAN BİR KAMADIR.
• Kayma işi kaplamada ve sıvıdadır (Ders 07-08, Ders 07-10).
• Disk boşluğu tam böler, menisküs bölmez.
• BÖLME TAM OLDUĞUNDA BİR EKLEM İKİ EKLEME AYRILIR (Ders 06-37).
• Hareketlerin sınıflandırılması Bölüm 07.3'e, klinik Ders 00-16'ya aittir.

Bir sonraki derste başka bir açığa geçiyoruz. Disk ve menisküs uyuşmazlık sorununu çözüyordu. Ama Ders 06-48'de omuzda bambaşka bir eksik kurmuştuk: yuva sığdı. Orada sorun temas alanı değil, derinlik — sığ bir yuva kol başını içeride tutamıyordu, ve tutma işi kaslara bırakılmıştı. Şimdi soru şu: bir yuvayı kemik eklemeden derinleştirmek mümkün mü, ve mümkünse bunun bedeli ne olur? Labrum.