Eklem Boşluğu ve Sinovyal Sıvı

Açılış

Ders 07-09'da aralığı kapattık. Şimdi içine giriyoruz.

Ve daha ilk adımda adın kendisi bizi yanıltıyor.

"Boşluk" sözcüğü akla iki kemik arasında duran bir aralık getiriyor — bir cebin içi gibi, açık ve havayla dolu.

Öyle değil. İki eklem yüzü neredeyse birbirine değiyor, ve aralarındaki mesafe ince bir sıvı katmanı kadar.

Yani orası boş bir hacim değil, açılabilir bir aralık. Ve bu düzeltme dersin geri kalanını da değiştiriyor. Ders 07-04'te sıvının kayganlık için orada olduğunu söylemiştik. Ama iki yüzeyin arasına sıkışmış ince bir sıvı katmanı yalnız kaydırmaz — başka bir şey daha yapar, ve o şey beklenmediktir.

Bu ders K2 katmanında. Sonunda boşluğun neden boş olmadığını, sıvının ikinci işini, yükü nasıl yaydığını ve kapalı olmanın bedelini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce adın yanılttığı yeri düzelteceğiz. Sonra sıvının ikinci işini bulacağız — dersin merkezi orası. Ardından yük yayılımına bakacağız. Son olarak kapalı olmanın öteki yüzünü göreceğiz.

Sıfır noktası

Ve Ders 07-04'ün cümlesini yanında tut: boşluk kaymayı mümkün kılar ama tutanı ortadan kaldırır.

Mekanizma

Boşluk boş değil

Bir eklemi düşünürken çoğu kişi zihninde iki kemik ve arada bir aralık çizer.

Gerçek düzen daha sıkı. İki yüzey arasındaki mesafe, ince bir sıvı katmanının kalınlığı kadar.

EKLEM BOŞLUĞU BOŞ DEĞİLDİR — İKİ YÜZEY NEREDEYSE TEMASTADIR VE ARALARINDA İNCE BİR SIVI KATMANI VARDIR.

Bu yüzden buraya bir potansiyel aralık demek daha doğru. Normalde açık durmuyor; içine bir şey girerse açılıyor.

Ve bir şey daha var. Ders 07-09'da kapsülün her yerde gergin olmadığını, bol bıraktığı yerlerde kıvrımlar taşıdığını kurmuştuk. Boşluk o bol bölgelerde cepler hâlinde uzanıyor.

Yani boşluk düzgün bir aralık değil; ince bir katman ve yer yer derinleşen girintilerden oluşan bir ağ.

Bir şey daha: bu ağın biçimi sabit değil.

Eklem hareket ettikçe kapsülün hangi tarafı gerilip hangi tarafı bollaştığı değişiyor. Gerilen tarafta girinti daralıyor, bollaşan tarafta genişliyor.

BOŞLUĞUN BİÇİMİ SABİT DEĞİLDİR — EKLEMİN HANGİ KONUMDA OLDUĞUNA GÖRE DEĞİŞİR.

Ve bunun okunabilir bir sonucu var. Her eklemde kapsülün toplamda en bol olduğu bir konum bulunuyor, ve boşluk o konumda en çok hacmi alabiliyor.

Ders 07-09'da kapsülün gevşeklik haritasının hareket yönlerini gösterdiğini kurmuştuk. Şimdi aynı harita ikinci bir şey daha söylüyor: hangi konumda ne kadar yer var.

Bu, Ders 06-21'in okumasıyla aynı aileden. Orada eklem yüzü anlık bir alan değil, hareket boyunca temas edenlerin toplamıydı. Burada boşluk anlık bir hacim değil, konuma göre değişen bir biçim.

Sıvının ikinci işi

Dersin merkezine geldik.

Basit bir deney düşün. İki cam levhayı üst üste koy; kolayca ayrılırlar. Aralarına ince bir su katmanı koy ve tekrar ayırmayı dene.

Kaydırmak hâlâ kolay. Ama ayırmak zorlaşıyor.

İşte sıvının ikinci işi bu.

KAPALI BİR ARALIKTAKİ İNCE SIVI KATMANI İKİ YÜZEYİN AYRILMASINA DİRENİR — SIVI YALNIZ KAYDIRMAZ, AYNI ZAMANDA TUTAR.

Ve bu, Ders 07-04'ün listesine dördüncü bir kalem ekliyor.

Orada boşluğun tutanı ortadan kaldırdığını, tutma işinin üç yere devredildiğini söylemiştik: kılıf, bağlar, kaslar.

Şimdi dördüncüsü görünüyor: sıvının kendisi.

Dikkat çekici olan şu: tutma işini üstlenen dördüncü şey, boşluğu var eden şeyle aynı. Boşluk tutanı ortadan kaldırmıştı; boşluğun içindeki sıvı tutmanın bir bölümünü geri getiriyor.

Ve bu ancak Ders 07-09'un kılıfı sayesinde mümkün. Kapsül sızdırsaydı ince katman kalmazdı, dağılırdı. Yani iki ders birbirine kenetli: kılıf kapatıyor, sıvı o kapalılığın içinde iş görüyor.

Yükü yaymak

Üçüncü iş yine tanıdık bir soruna dönüyor.

Ders 07-08'de kaplamanın iki iş yaptığını kurmuştuk: yüzeyiyle kaydırıyor, kalınlığıyla yayıyor.

Sıvı da yayıyor, ama başka bir yolla.

Bir sıvı sıkıştırıldığında basıncı her yöne aynı biçimde iletir. Yani iki yüzey arasında sıkışan katman, kuvveti tek bir noktada tutmuyor; temas bölgesi boyunca dağıtıyor.

Ders 06-18'in ölçüsü burada da geçerli: gerilim, kuvvetin alana bölümüdür. Alan büyüdükçe gerilim düşüyor.

KAPALI BİR SIVI KATMANI BASINCI DAĞITIR — YÜK TEK BİR NOKTADA TOPLANMAZ.

Şimdi üç katmanı üst üste say. Altta süngerimsi kemik yükü içeride yayıyordu (Ders 06-61). Üstünde kaplama kalınlığıyla yayıyordu (Ders 07-08). En üstte sıvı basıncı dağıtıyor.

AYNI SORUN ÜÇ AYRI KATMANDA ÜÇ AYRI YOLLA ÇÖZÜLMÜŞ — YAYMA TEK BİR YAPIYA BIRAKILMAMIŞ.

Kapalı olmanın öteki yüzü

Kapanışta bir bedel var, ve bu seride üç kez kurulmuştu.

Ders 05-28'de kompartıman fikrini, Ders 06-55 ve Ders 06-67'de sonucunu kurmuştuk: sınırları sert olan bir bölme genişleyemez, dolayısıyla içinde hacim artarsa basınç yükselir.

Eklem boşluğu tam olarak böyle bir bölme. Ve bu, bütün kazançların kaynağıyla aynı özellik.

KAPALI OLMAK HEM KAZANÇ HEM SINIRDIR — AYNI SIZDIRMAZLIK, HACİM ARTIŞINA DA YER BIRAKMAZ.

Peki hiç yer yok mu? Bir miktar var, ve nerede olduğunu bu derste zaten kurduk.

Kapsülün bol olduğu bölgelerdeki girintiler. Fazla hacim önce oralara gidiyor, çünkü orası genişlemeye en az direnen yer.

Yani bir eklemde fazlalık rastgele dağılmıyor; kapsülün gevşeklik haritasını izliyor. Ders 07-09'da o haritanın hareket yönlerini gösterdiğini söylemiştik; şimdi ikinci bir okuma daha veriyor.

Bunun nasıl göründüğü ve hangi bölgelerde ne olduğu Ders 07-16'nın konusu; klinik değerlendirme Ders 00-16'ya havale edilir. Sıvının nasıl üretildiği ve neyden oluştuğu ise bu kursun değil, kendi kursunun konusu.

Kaynağın sıvıyı kapsülden sonra vermesi bir sıra kararı ve gerekçesi bu derste görüldü: sıvının ikinci işi ancak kapalılık kurulduktan sonra anlaşılabiliyor. Bölümün sırası da bu mantığı izliyor — her ders bir öncekinin açtığı imkânı kullanıyor, ve kendi açığını bir sonrakine bırakıyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• "Boşluk" adı yanıltıcıdır; iki yüzey neredeyse temastadır.
• EKLEM BOŞLUĞU BOŞ DEĞİLDİR; ARALARINDA İNCE BİR SIVI KATMANI VARDIR.
• Buraya potansiyel aralık demek daha doğrudur.
• Boşluk kapsülün bol olduğu yerlerde girintiler hâlinde uzanır (Ders 07-09).
• Boşluğu içi sıvı dolu bir kese sanmak inceliği gizler.
• BOŞLUĞUN BİÇİMİ SABİT DEĞİLDİR; EKLEMİN KONUMUNA GÖRE DEĞİŞİR.
• Her eklemde kapsülün en bol olduğu bir konum vardır ve boşluk orada en çok hacmi alır.
• Gevşeklik haritası hem hareket yönünü hem hangi konumda ne kadar yer olduğunu söyler (Ders 07-09).
• Eklem yüzü anlık alan değildi; boşluk da anlık hacim değildir (Ders 06-21).
• İnce sıvı katmanı kaymayı kolaylaştırır ama ayrılmayı zorlaştırır.
• KAPALI BİR ARALIKTAKİ İNCE SIVI KATMANI İKİ YÜZEYİN AYRILMASINA DİRENİR.
• SIVI YALNIZ KAYDIRMAZ, AYNI ZAMANDA TUTAR.
• Tutma işinin dördüncü üstlenicisi sıvının kendisidir (Ders 07-04).
• Boşluk tutanı kaldırmıştı; içindeki sıvı tutmanın bir bölümünü geri getirir.
• Bu ancak kapsül sızdırmadığı için mümkündür (Ders 07-09).
• Sıvı sıkıştırıldığında basıncı her yöne aynı biçimde iletir.
• KAPALI BİR SIVI KATMANI BASINCI DAĞITIR; YÜK TEK NOKTADA TOPLANMAZ (Ders 06-18).
• Süngerimsi kemik içeride, kaplama kalınlığıyla, sıvı basınçla yayar (Ders 06-61, Ders 07-08).
• AYNI SORUN ÜÇ AYRI KATMANDA ÜÇ AYRI YOLLA ÇÖZÜLMÜŞTÜR.
• Sınırları sert bir bölme genişleyemez (Ders 05-28, Ders 06-55, Ders 06-67).
• KAPALI OLMAK HEM KAZANÇ HEM SINIRDIR.
• Fazla hacim önce kapsülün bol olduğu girintilere gider.
• Fazlalık rastgele değil, gevşeklik haritasını izler (Ders 07-09).
• Dağılımın ayrıntısı Ders 07-16'ya, klinik değerlendirme Ders 00-16'ya aittir.

Bir sonraki derste araya giren yapılara geçiyoruz. Ders 07-08'de iki eklem yüzünün birbirinin tam kopyası olmadığını, ve bunun gezinmenin şartı olduğunu kurmuştuk. Ama uyuşmazlık büyükse bir sorun doğuyor: iki yüzey birbirine ne kadar az uyuyorsa temas alanı o kadar küçük kalır, ve Ders 06-18'in ölçüsü devreye girer. Kaplama ve sıvı bu boşluğu kapatmaya yetmediğinde araya ne konur? Eklem diski ve menisküs.