Düz Eklem

Açılış

Ders 07-04'te bir söz vermiştik.

Orada şunu kurmuştuk: sinovyal eklemde hareketin sınırını aradaki bağlayan değil, yüzeyin biçimi belirliyor. Ve Ders 06-17'de kurduğumuz ölçeğin tam olarak bu sınıf için yapıldığını söylemiştik — küre çok eksen, silindir tek eksen, düz yüzey yalnız kayma.

O günden beri iki bölüm boyunca mimariyi kurduk. Kaplama, kılıf, sıvı, dolgu, halka, bağ, damar.

Ama ölçeği bir kez bile çalıştırmadık.

Şimdi çalıştırıyoruz, ve en sade basamaktan başlıyoruz: iki düz yüzey.

Ve daha ilk adımda tuhaf bir durum var. Ölçek "biçim hareketi belirler" diyordu. Peki biçim düz ise ne belirliyor? Düz bir yüzeyin ekseni yok, oluğu yok, yuvası yok. Hiçbir yönü ötekine tercih etmiyor. Biçim hiçbir şey söylemiyorsa, sınırı ne koyuyor?

Bu ders K1 katmanında ve Bölüm 07.3'ü açıyor. Sonunda düz yüzeyin neden hiçbir sınır koymadığını, sınırın nereden geldiğini, biçim serbest bırakırken bu eklemlerin neden az oynadığını ve tek başına neden okunamayacağını bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce düz yüzeyin ne söylediğini kuracağız. Sonra sınırın nereden geldiğini göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından görünürdeki çelişkiyi çözeceğiz. Son olarak bu tipin dizi içindeki yerine bakacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-17'nin cümlesini yanında tut: düz yüzey dönmez, kayar.

Mekanizma

Düz yüzey ne söyler

Ölçeğin öteki basamaklarını hatırla.

Küre bir merkez kurar. Her yöne dönebilirsin ama merkez sabit kalır.

Silindir bir eksen kurar. Tek bir çizgi çevresinde dönersin, başka yöne gidemezsin.

Oluk bir yön seçer. Ders 06-53'te kurmuştuk: ortadaki oluk yana kaymayı kemikle engeller.

Şimdi düz bir yüzeye bak. Ne kuruyor?

Hiçbir şey. Merkez yok, eksen yok, oluk yok. İki düz yüzey birbirinin üzerinde her yöne kayabilir, ve hatta yüzeye dik bir eksende hafifçe dönebilir.

DÜZ YÜZEY NE BİR EKSEN KURAR NE BİR YÖN SEÇER — BİÇİM BURADA SUSAR.

Ve bu ölçeğin bir ucu olduğu için bir sınama değeri var. Ders 06-22'de kurduğumuz alışkanlık geçerli: bir yordamın hangi adımda cevap vermediği de bilgidir. Burada biçim sorusu boş dönüyor, ve bu boşluk bize bir sonraki soruyu soruyor.

Bir dürüstlük notu da gerekiyor. Bu yüzeyler tam anlamıyla düz değil; çoğu hafifçe kavisli, ve "düz" sözcüğü bir yaklaşım.

Kavis küçük ama etkisiz değil. İki yüzey birbirinin üzerinde kayarken o hafif kavsi izliyor, yani kayma dümdüz bir hat çizmiyor.

"DÜZ" BİR YAKLAŞIMDIR — YÜZEYLER GENELLİKLE HAFİFÇE KAVİSLİDİR, VE O KAVİS KAYMANIN YOLUNU BELİRLER.

Ders 00-22'nin kuralı burada da geçerli: bir tanımı kullanırken neyi basitleştirdiğini söylemek gerekiyor. "Düz" demek pratik, ama ölçüm iddiası değil.

Sınır dışarıdan gelir

Dersin merkezine geldik.

Ders 07-04'te kurmuştuk: boşluk kaymayı mümkün kılar ama tutanı ortadan kaldırır, ve tutma işi kılıfa, bağlara ve kaslara devredilir.

Düz eklem bu devretmenin en uç hâli.

Öteki tiplerde biçim işin bir bölümünü üstleniyor. Bir silindir yana kaymayı zaten engelliyor; bir yuva çıkmayı zaten zorlaştırıyor. Yani bağların yükü hafifliyor.

Burada öyle bir yardım yok.

DÜZ EKLEMDE BİÇİM HİÇBİR SINIR KOYMAZ — SINIRIN TAMAMI DIŞARIDAN, BAĞLARDAN VE KAPSÜLDEN GELİR.

Bunun doğrudan bir sonucu var. Ders 07-09'da kapsülün gevşeklik haritasını kurmuştuk: kalın olduğu yer bir bağ, gevşek olduğu yön hareketin çok olduğu yön.

O harita her eklemde işe yarıyor. Ama düz eklemde tek bilgi kaynağı o. Kemiğe bakarak hareketi okuyamazsın; kapsüle ve bağlara bakman gerekir.

Ders 06-22'nin yordamında ikinci soru yüzey biçiminin hareket eksenini vermesiydi. Bu tipte o soru boş dönüyor, ve cevap başka bir yerden alınıyor.

Görünürdeki çelişki

Üçüncü bölümde bir itiraz var.

Biçim hiçbir sınır koymuyorsa, düz eklemlerin çok hareketli olması beklenirdi. Oysa tam tersi — bunlar gövdenin en az oynayan sinovyal eklemleri.

Çelişki değil, ve çözümü Ders 07-11'de kurulmuştu.

Orada bir ölçek çizmiştik: tam uyan iki yüzey kilitlenir, hiç uymayan dar bir temasta kalır. Ve uyum arttıkça temas alanı büyüyor, serbestlik azalıyordu.

Şimdi düz iki yüzeyi o ölçeğe koy. Birbirlerine ne kadar uyuyorlar?

Çok iyi. Düz bir yüzey başka bir düz yüzeye her noktasından değer.

DÜZ İKİ YÜZEY BİRBİRİNE ÇOK İYİ UYAR — BU YÜZDEN TEMAS ALANI BÜYÜK, SERBESTLİK KÜÇÜKTÜR.

Yani düz eklem ölçeğin uyum ucunda duruyor. Biçim bir yön yasaklamıyor ama iki yüzey birbirine yapışık gibi oturduğu için, dışarıdan gelen kısa bir bağ bile hareketi çok kısıtlıyor.

Ve bu, biçimin sustuğu yerde bile bir şey söylediğini gösteriyor — kısıt koymuyor ama temas alanını belirliyor.

Dizi içindeki yer

Kapanışta bu tipin neden var olduğuna bakalım.

Tek bir düz eklem neredeyse hiçbir şey yapmıyor. Birkaç milimetrelik bir kayma, ve o kadar.

Ama Ders 06-21'de kurmuştuk: çok sayıda küçük hareket toplamda büyük hareket verir.

Kurs 06'da bu tipin örneklerini defalarca gördük. Ders 06-51'de bilekteki iki sıra, Ders 06-52'de el tarağı kemiklerinin tabanları, Ders 06-35'te omurların arka eklem yüzleri.

Hiçbiri tek başına anlamlı değildi. Hepsi bir dizinin üyesiydi.

DÜZ EKLEM TEK BAŞINA ÖNEMSİZ, DİZİ HÂLİNDE BELİRLEYİCİDİR — BU TİPİ ANLAMAK İÇİN KOMŞULARINA BAKMAK GEREKİR.

Ve Ders 06-51'de kurduğumuz cümle bu tipin özeti: çok sayıda küçük eklem, toplamda hareketli ama tek tek kararlı bir bölge üretir.

Kaynağın tipleri düz eklemle başlatması bir sıra kararı. Ders 06-17'nin ölçeği en az kısıtlayandan en çok kısıtlayana doğru okunabiliyor, ve kaynak da o yönü seçmiş. Bunun bir kazancı var: her yeni tip bir öncekine bir kısıt ekliyor, dolayısıyla bölüm boyunca tek bir soru izleniyor — biçim bu kez neyi yasaklıyor?

Kendin dene

Toparlayalım

• Ders 07-04'te ölçeğin bu sınıf için kurulduğu söylenmişti (Ders 06-17).
• İki bölüm boyunca mimari kuruldu ama ölçek çalıştırılmadı.
• Küre bir merkez, silindir bir eksen, oluk bir yön kurar (Ders 06-53).
• DÜZ YÜZEY NE BİR EKSEN KURAR NE BİR YÖN SEÇER; BİÇİM BURADA SUSAR.
• Boş dönen adım da bilgidir (Ders 06-22).
• Bu yüzeyler tam düz değildir; çoğu hafifçe kavislidir.
• "DÜZ" BİR YAKLAŞIMDIR; KAVİS KAYMANIN YOLUNU BELİRLER (Ders 00-22).
• Düz eklemi "az hareketli" diye tanımlamak sebebi biçime yükler.
• Tutma işi kılıfa, bağlara ve kaslara devredilir (Ders 07-04).
• DÜZ EKLEM BU DEVRETMENİN EN UÇ HÂLİDİR.
• SINIRIN TAMAMI DIŞARIDAN, BAĞLARDAN VE KAPSÜLDEN GELİR.
• Bu tipte kapsülün gevşeklik haritası tek bilgi kaynağıdır (Ders 07-09).
• Kemiğe bakarak hareket okunamaz; kapsüle bakmak gerekir.
• Biçim hiç kısıt koymadığı hâlde bu eklemler en az oynayanlardır.
• Tam uyan kilitlenir, hiç uymayan dar temasta kalır (Ders 07-11).
• DÜZ İKİ YÜZEY BİRBİRİNE ÇOK İYİ UYAR.
• TEMAS ALANI BÜYÜK, SERBESTLİK KÜÇÜKTÜR.
• Biçim kısıt koymasa da temas alanını belirler.
• Tek bir düz eklem birkaç milimetrelik bir kayma verir.
• Çok sayıda küçük hareket toplamda büyük hareket verir (Ders 06-21).
• Bilek sıraları, tarak tabanları ve omur faset yüzleri bu tiptendir (Ders 06-51, Ders 06-52, Ders 06-35).
• DÜZ EKLEM TEK BAŞINA ÖNEMSİZ, DİZİ HÂLİNDE BELİRLEYİCİDİR.

Bir sonraki derste ölçekte bir basamak yukarı çıkıyoruz. Düz eklemde biçim hiçbir şey söylemiyordu; şimdi bir yüzey silindir hâline geliyor ve öteki ona oturan bir oluk taşıyor. Ders 06-17'de bunun tek eksen verdiğini kurmuştuk, ve Ders 06-53'te parmak boğumlarında görmüştük. Ama asıl soru şu: biçim bir eksen kurduğunda, dışarıdan gelen sınıra ne olur — ortadan kalkar mı, azalır mı, yoksa görevi mi değişir? Menteşe eklem.