Derinin Bölgesel Kalınlık Farkları

Açılış

Verem taraması için yapılan tüberkülin deri testinde hemşire çok ince bir iğneyle önkolun iç yüzüne az miktarda sıvı verir. İğne derinin altına değil, dermisin içine girmelidir; doğru yapıldığında deri yüzeyinde portakal kabuğuna benzeyen küçük, soluk bir kabarcık oluşur. İğne fazla derine kaçarsa sıvı deri altı dokusuna dağılır ve test okunamaz hâle gelir. Bu iş için önkolun iç yüzü seçilir, çünkü buradaki deri ince, düzgün ve kolay gerilebilir. Aynı test sırtta ya da topukta yapılmaya kalkılsa iğnenin bambaşka bir derinliğe girmesi gerekirdi. Derinin kalınlığı bölgeden bölgeye değişir ve bu fark, deriye yapılan her girişimin nasıl yapılacağını belirler.

Deri vücudun hangi bölgelerinde ince, hangilerinde kalındır? Epidermis ile dermis aynı ölçüde mi kalınlaşır? Ve derinin kalınlığı yaşla, cinsiyetle ve ilaçlarla nasıl değişir?

Bu derste ne olacak

Önce derinin kalınlığını oluşturan iki katmanın, epidermis ile dermisin, bölgeden bölgeye birbirinden bağımsız biçimde değiştiğini göreceğiz. Sonra en ince ve en kalın deri bölgelerini karşılaştıracağız. Ardından yaşın, cinsiyetin, güneşin ve bazı ilaçların deri kalınlığına etkisini ele alacağız. Son olarak bu farkların deri içi iğnelerde, deri altı iğnelerde ve deri nakillerinde nasıl kullanıldığını inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

İki ayrı ölçü

Ders 05-03'te kalın ve ince deri ayrımının yalnızca epidermise dayandığını gördük. Derinin toplam kalınlığı ise büyük ölçüde dermise bağlıdır ve iki katman bölgeden bölgeye birbirinden bağımsız biçimde değişir. Avuç içinde epidermis çok kalın, dermis orta kalınlıktadır. Sırtın üst bölümünde epidermis incedir, ama dermis vücudun en kalın dermisleri arasındadır. Bu yüzden "kalın deri" dendiğinde hangi katmandan söz edildiği belirtilmelidir.

Topukta, tuber calcanei üzerinde, iki katman birden kalındır ve altta bölmelere ayrılmış kalın bir yağ yastığı bulunur. Göz kapaklarında, palpebrae, ise iki katman da incedir ve deri altında neredeyse hiç yağ yoktur. Göz kapağı derisinin toplam kalınlığı milimetrenin yarısı dolayındadır; sırtın üst bölümünde ve topukta birkaç milimetreye ulaşır. Bu değerler kişiden kişiye ve ölçüm yöntemine göre değişir.

Bölgelerin karşılaştırması

Göz kapağının ince ve gevşek derisi, gözün hızlı ve sık kapanıp açılmasına izin verir. Aynı incelik, göz kapaklarının neden kolayca şiştiğini de açıklar: gevşek deri altı dokusunda sıvı kolayca birikir, bu yüzden uykusuzluk ya da alerjide şişlik ilk göz kapaklarında fark edilir. Kulak arkası ve köprücük kemiği üstündeki deri de incedir ve yüz derisine renk ve doku bakımından benzer.

Sırtın, regio dorsalis'in, kalın dermisi sık ve düzensiz örülmüş kolajen demetlerinden oluşur. Bu kalın dermis, geniş bir yüzeyi çekmeye ve gerilmeye karşı dayanıklı kılar. Önkolun iç yüzündeki deri ise ince ve düzgündür, kıl bakımından görece fakirdir ve kolayca gerilebilir; bu özellikler onu deri testleri için elverişli bir bölge yapar. Karın ve kalça derisinin altında ise deri altı yağ dokusu kişiye göre birkaç santimetreye kadar kalınlaşabilir.

Saçlı deri ayrı bir örnektir. Kafa derisinin dermisi kalındır ve çok sayıda kıl kökü ile yağ bezi taşır. Altındaki deri altı dokusu, bölmelere ayrılmış sık bir bağ dokusundan oluşur ve deriyi altındaki yassı tendon tabakasına, galea aponeurotica'ya, sıkıca bağlar. Bu sık dokunun içinden geçen damarlar kesildiklerinde çevrelerindeki bağ dokusu tarafından açık tutulur ve büzülemez. Kafa derisindeki küçük bir yaranın bile beklenmedik ölçüde çok kanaması bu yapıdan kaynaklanır.

Yaş, cinsiyet ve güneş

Derinin kalınlığı hayat boyunca değişir. Yeni doğanda ve küçük çocuklarda deri incedir. Yaşlanmayla dermis incelir, içindeki kolajen ve elastik lifler azalır ve epidermis ile dermis arasındaki dalgalı sınır düzleşir. Ders 05-02'de bu dalgalı sınırın iki katmanı kenetlediğini gördük; düzleşen sınır, yaşlı derinin hafif bir sürtünmeyle kolayca sıyrılmasının ve yırtılmasının nedenlerinden biridir.

Erkeklerde dermis genellikle kadınlardakinden kalındır. Güneşe uzun yıllar açık kalan yüz ve el sırtı derisinde ise dermisin lifleri bozulur ve düzensiz, kalın bir elastik madde birikimi oluşur. Bu değişiklik, aynı kişinin güneş görmeyen bölgeleriyle karşılaştırıldığında belirgin biçimde görülür. Yüz ve el sırtı derisindeki kırışıklıkların ve kalın, sarımsı görünümün önemli bir bölümü yaştan değil, bu birikmiş güneş hasarından gelir. Güneşten korunan kalça ya da üst kol iç yüzü derisi aynı yaşta çok daha düzgün ve esnek kalır.

Klinik bağ: iğneler, ilaçlar ve greftler

Deri içi enjeksiyonda iğne ucu dermisin içinde kalmalıdır. Tüberkülin testi ve bazı aşılar bu yolla verilir; önkolun iç yüzü ya da omzun dış yüzü gibi ince ve düzgün derili bölgeler seçilir. Deri altı enjeksiyonda, örneğin insülin iğnelerinde, ilaç yağ dokusuna verilir. Çok zayıf kişilerde ve çocuklarda deri altı yağ dokusu ince olduğundan iğne kasa kadar ilerleyebilir; bu yüzden iğne uzunluğu ve deriyi hafifçe kaldırarak yapılan uygulama kişiye göre seçilir.

Deriye uzun süre güçlü kortikosteroid içeren kremler sürülmesi deri atrofisine yol açabilir. Deri incelir, saydamlaşır, altındaki küçük damarlar görünür hâle gelir ve kolayca morarır. Aynı ilaçlar ağızdan uzun süre alındığında da benzer incelme görülebilir; bu durum, deri kalınlığının sabit değil, ilaçlara ve hormonlara duyarlı olduğunu gösterir.

Deri nakillerinde bölgesel farklar doğrudan kullanılır. Kısmi kalınlıkta deri grefti çoğunlukla uyluktan alınır; dermisin derin bölümü yerinde kaldığı için alınan yer kendi kendine iyileşir. Yüzdeki bir kusuru kapatmak için ise çoğunlukla kulak arkasından ya da köprücük kemiği üstünden tam kalınlıkta deri alınır; bu bölgelerin ince derisi renk ve doku bakımından yüz derisine en çok benzeyen deridir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Derinin kalınlığı epidermis ve dermis kalınlığından gelir ve bu iki katman bölgeden bölgeye bağımsız değişir.
• Sırtın, regio dorsalis'in, dermisi kalın, epidermisi incedir; avuç içinde epidermis kalın, dermis orta kalınlıktadır.
• Palpebrae'de iki katman da incedir ve deri altında yağ yoktur; topukta iki katman birden kalındır.
• Yaşla dermis incelir ve dalgalı sınır düzleşir; yaşlı deri kolay sıyrılır ve yırtılır.
• Güneşe uzun süre açık kalan deride dermisin lifleri bozulur.
• Deri içi enjeksiyonda iğne dermiste kalmalıdır; ince derili, düzgün bölgeler seçilir; deri altı enjeksiyonda iğne uzunluğu kişiye göre seçilir.
• Uzun süreli kortikosteroid kullanımı deri atrofisine yol açabilir; deri greftlerinde alınacak yer, gereken kalınlığa ve derinin benzerliğine göre seçilir.

Bu derste epidermisi bir kalınlık ölçüsü olarak ele aldık. Bir sonraki bölümde epidermisin içine bakacağız: katmanlarının, epidermisin ana hücresi olan keratinositin en altta doğup yukarı itilerek değiştiği ve en üstte ölerek engeli oluşturduğu bir yolculuğun durakları olduğunu göreceğiz. Epidermisin Katmanları.