Bursa ve Tendon Kılıfı

Açılış

Bu bölümde şimdiye kadar eklediğimiz her yapı boşluğun içindeydi. Kaplama, sıvı, dolgu, kenar halkası — hepsi kapsülün sınırları arasında.

Şimdi dışarı çıkıyoruz, ve sebebi basit bir gözlem.

Sürtünme yalnız eklemin içinde olmuyor. Bir kiriş kemiğin üzerinden geçerken sürtünüyor. Bir kas kemik bir sırtın üstünden atlarken sürtünüyor. Deri, derinin hemen altındaki bir çıkıntının üzerinde kayarken sürtünüyor.

Ders 06-60'ta bunun bir çözümünü görmüştük. Diz önünde kirişin içine yerleşmiş bir kemik vardı, ve o kemik kirişi femurun ucundan uzaklaştırıyordu. Orada şu cümleyi kurmuştuk: bir kiriş kemiğin üzerinden geçmek zorundaysa araya kayan bir yüzey konur.

Ama her sürtünen yere bir kemik konamaz — gövde kemikle dolardı. O hâlde başka çözümler olmalı. Ve ilginç olan şu: gerekli çözüm zaten bu bölümde kuruldu. Eklem boşluğunun kendisi bir sürtünme çözümüydü, ve o çözüm eklemden çıkarılıp küçültülebilir.

Bu ders K2 katmanında. Sonunda boşluk artı sıvı çözümünün eklem dışına nasıl taşındığını, üç çözümü ayıran ölçütü, kılıfın neden boru olduğunu ve kapalı olmanın burada da aynı bedeli getirdiğini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce sorunun eklem dışında da olduğunu kuracağız. Sonra üç çözümü tek bir ölçütle dizeceğiz — dersin merkezi orası. Ardından kılıfın geometrisine bakacağız. Son olarak kapalı olmanın bedelini hatırlayacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-60'ın cümlesini yanında tut: bir kiriş kemiğin üzerinden geçmek zorundaysa araya kayan bir yüzey konur.

Mekanizma

Çözüm eklemden çıkarılabilir

Eklem boşluğunun ne olduğunu hatırla.

Ders 07-10'da kurmuştuk: iki yüzey neredeyse temasta, aralarında ince bir sıvı katmanı, ve hepsi kapalı bir kılıfın içinde. Kayma kolay, ayrılma zor.

Şimdi bu düzeni parçalarına ayır. Bir kapalı sınır, bir ince sıvı katmanı, iki kaygan yüzey. Bunların hiçbiri kemiğe özgü değil.

BOŞLUK VE SIVI ÇÖZÜMÜ EKLEME ÖZGÜ DEĞİL — SÜRTÜNMENİN OLDUĞU HER YERE KÜÇÜLTÜLMÜŞ HÂLİYLE TAŞINABİLİR.

Bursa tam olarak bu: küçültülmüş bir eklem boşluğu. İki yapının sürttüğü yere yerleştirilmiş, yassı, kapalı bir kesecik. İçinde ince bir sıvı katmanı var, ve iki yüzeyi birbirinin üzerinde kaydırıyor.

Yani yeni bir fikir öğrenmiyoruz. Aynı fikri başka bir yerde görüyoruz.

Bir ayrıntı daha var ve tanıdık bir kurala bağlanıyor. Bu keseciklerin hepsi baştan yerinde değil. Bir bölümü, sürtünmenin tekrarlandığı yerlerde sonradan ortaya çıkıyor.

Ders 06-13'te kurmuştuk: biçim birikmiştir. Orada kemiğin yük altında yeniden düzenlendiğini söylemiştik.

BİÇİM BİRİKMİŞTİR KURALI YUMUŞAK DOKUDA DA ÇALIŞIR — BAZI KESECİKLER BAŞTAN VAR DEĞİL, SÜRTÜNMENİN TEKRARLANDIĞI YERDE OLUŞUR.

Üç çözüm, tek ölçüt

Dersin merkezine geldik.

Aynı sorunun üç çözümü var, ve hangisinin kullanıldığını belirleyen şey sürtünmenin geometrisi.

Temas küçük bir alandaysa: kesecik. İki yapı belli bir noktada birbirine sürtüyor, ve o noktaya yassı bir kese konuyor. Bursa böyle yerlerde bulunuyor — bir kirişin kemik bir çıkıntının üzerinden geçtiği yerde, ya da derinin bir çıkıntı üzerinde kaydığı yerde.

Temas bir hat boyuncaysa: kılıf. Kiriş uzun bir mesafe boyunca sürtünüyorsa tek bir kesecik yetmez; sürtünme kesenin dışına taşar. O zaman kirişin kendisini sarmak gerekiyor.

Kiriş yön değiştiriyor ve yük büyükse: kemik. Ders 06-60'ta patellada gördüğümüz çözüm. Orada kiriş bir köşe dönüyordu ve sürtünmeyi azaltmak yetmiyordu; kaldıraç kolunun da uzaması gerekiyordu.

AYNI SORUNUN ÜÇ ÇÖZÜMÜ VAR — SÜRTÜNME NOKTASALSA KESECİK, ÇİZGİSELSE KILIF, YÖN DEĞİŞTİREN YÜKLÜ BİR KİRİŞ VARSA ARAYA KEMİK.

Bu, Kurs 06'da defalarca kullandığımız okumanın devamı. Ders 06-56'da kurmuştuk: aynı çözüm iki yerde iki ayrı sebeple ortaya çıkabilir. Şimdi tersi: aynı sorun üç ayrı çözüm bulabilir, ve seçimi koşullar belirler.

Kılıf neden boru

Üçüncü bölümde geometriye bakalım.

Bir keseciği al ve uzat. Sonra uçlarını birleştirip içinden bir şey geçir.

BİR KESECİĞİ UZATIP UÇLARINI BİRLEŞTİRİRSEN KILIF OLUR — AYNI ÇÖZÜM, BAŞKA GEOMETRİ.

Ve kılıfın yapısı Ders 07-09'un kapsülüyle aynı mantıkta: iki kat, aralarında ince sıvı.

Bir kat kirişin üzerine yapışık. Kirişle birlikte hareket ediyor.

Bir kat çevredeki tünelin iç yüzünde. Yerinde duruyor.

İkisi arasındaki ince sıvı katmanı kaymayı sağlıyor. Yani kayma kiriş ile kemik arasında değil, kılıfın iki katı arasında oluyor.

Peki kılıflar nerede bulunuyor? Kirişin bir tünelden geçtiği yerlerde.

Ders 06-51'de bilekte tam olarak böyle bir yer kurmuştuk: sekiz kemiğin kurduğu kemerin üstünü bir bant kapatıyor ve bir tünel oluşuyordu. Ders 06-19 ve Ders 06-20'de de oluktan kanala uzanan zinciri izlemiştik — üstü kapanan oluk kanal olur.

Bir kiriş böyle bir kanaldan geçiyorsa kaçamıyor, dolayısıyla sürtünme kaçınılmaz. Kılıf tam oralarda.

Kapalı olmanın aynı bedeli

Kapanışta tanıdık bir kural geri geliyor.

Bursa da kılıf da kapalı yapılar. Ve Ders 05-28'de kompartıman fikrini, Ders 06-55, Ders 06-67 ve Ders 07-10'da sonucunu kurmuştuk: sınırları sert olan bir bölme genişleyemez, hacim artarsa basınç yükselir.

KAPALI HER KESE AYNI KURALA TABİDİR — HACİM ARTARSA BASINÇ YÜKSELİR.

Bu kural bu seride şimdiye kadar dört ayrı yerde çalıştı: kaburga arası bölmelerde, baldırın kesitinde, eklem boşluğunda, ve şimdi burada. Aynı geometri, aynı sonuç.

Bir dürüstlük notu daha var. Bu kesecikler her zaman eklem boşluğundan ayrı değil. Bazıları eklem boşluğuyla bağlantılı, yani ikisi tek bir kapalı hacim gibi davranıyor.

Bu, Ders 07-10'da kurduğumuz girinti fikrinin bir uzantısı: boşluk kapsülün bol olduğu yerlerde ceplere uzanıyordu, ve bazı cepler kapsülün dışına kadar gidiyor.

Bunun ne anlama geldiği ve nasıl göründüğü Ders 07-16'nın konusu; klinik değerlendirme Ders 00-16'ya havale edilir.

Kaynağın bu dersi eklem içi yapıların hemen ardına koyması bir sıra kararı. Bursa ve kılıf teknik olarak eklemin dışında, ama aynı mimarinin parçaları — çünkü aynı çözümü kullanıyorlar. Kaynak onları ayrı bir bölüme koysaydı bu akrabalık görünmezdi; buraya koyunca eklem boşluğunun özel bir durum değil, bir ailenin en büyük üyesi olduğu ortaya çıkıyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• Sürtünme eklemin dışında da vardır: kiriş, kas ve deri de sürtünür.
• Her sürtünen yere kemik konamaz (Ders 06-60).
• Eklem boşluğu bir kapalı sınır, ince sıvı ve iki kaygan yüzeyden oluşur (Ders 07-10).
• BOŞLUK VE SIVI ÇÖZÜMÜ EKLEME ÖZGÜ DEĞİLDİR.
• Bursa küçültülmüş bir eklem boşluğudur.
• Bursayı "yastık" saymak sıvının inceliğini ve kapalılığını gizler.
• Keseciklerin bir bölümü baştan değil, sürtünme tekrarlandıkça sonradan oluşur.
• BİÇİM BİRİKMİŞTİR KURALI YUMUŞAK DOKUDA DA ÇALIŞIR (Ders 06-13).
• Temas küçük bir alandaysa kesecik konur.
• Temas bir hat boyuncaysa kirişin kendisi sarılır.
• Yön değiştiren yüklü bir kiriş varsa araya kemik girer (Ders 06-60).
• AYNI SORUNUN ÜÇ ÇÖZÜMÜ VARDIR; SEÇİMİ SÜRTÜNMENİN GEOMETRİSİ BELİRLER.
• Aynı çözüm iki ayrı sebeple çıkabiliyordu; aynı sorun da üç çözüm bulabilir (Ders 06-56).
• BİR KESECİĞİ UZATIP UÇLARINI BİRLEŞTİRİRSEN KILIF OLUR.
• Kılıf iki katlıdır: biri kirişe yapışık, biri tünelin iç yüzünde (Ders 07-09).
• Kayma kiriş ile kemik arasında değil, kılıfın iki katı arasında olur.
• Kılıflar kirişin bir tünelden geçtiği yerlerde bulunur (Ders 06-19, Ders 06-20, Ders 06-51).
• KAPALI HER KESE AYNI KURALA TABİDİR; HACİM ARTARSA BASINÇ YÜKSELİR.
• Bu kural seride dört ayrı yerde çalıştı (Ders 05-28, Ders 06-55, Ders 06-67, Ders 07-10).
• Bazı kesecikler eklem boşluğuyla bağlantılıdır.
• Bu, boşluğun ceplere uzanması fikrinin uzantısıdır (Ders 07-10).
• Ayrıntı Ders 07-16'ya, klinik Ders 00-16'ya aittir.

Bir sonraki derste kapsülün kendisine geri dönüyoruz, ve Ders 07-09'da açık bıraktığımız bir soruyu alacağız. Orada iki şey kurmuştuk: kapsül yer yer kalınlaşıp bir bağ hâline geliyordu, ve kapsülün kemiğe tutunma çizgisi kemiğin ne kadarının boşluğun içinde kaldığını belirliyordu. Şimdi bu ikisini birleştiriyoruz. Bir bağ o tutunma çizgisinin içinde mi kalıyor, dışında mı — ve bu ayrım gerçekten bir şey değiştiriyor mu? İntrakapsüler ve ekstrakapsüler bağlar.