Bir Kası Sistemli Olarak İnceleme

Açılış

İnsan bedeninde altı yüzü aşkın iskelet kası vardır ve anatomi atlaslarında her birinin karşısında aynı başlıklar sıralanır: nereden başladığı, nereye tutunduğu, hangi sinirin onu uyardığı ve ne yaptığı. Bu başlıklar rastgele seçilmemiştir. Her biri bir öncekinin cevabını kullanır ve birlikte, bir kası ezberlemek yerine onu anlamayı sağlayan bir yol oluşturur. Bir kasın iki ucunu ve aradaki eklemleri bilen biri, o kasın ne yaptığını büyük ölçüde kendisi çıkarabilir. Sinirini bilen biri, o sinir zedelendiğinde hangi hareketin zayıflayacağını tahmin edebilir. Bu derste bu başlıkları bir inceleme sırasına dönüştüreceğiz.

Bir kası tanımak için hangi sorular, hangi sırayla sorulmalı? Bir kasın ne yaptığı neden listenin sonunda durur? Ve aynı kasın farklı hareketlerde farklı işler yapması bu sırayı nasıl etkiler?

Bu derste ne olacak

Önce bir kasın adının, onun hakkında taşıdığı bilgiyi göreceğiz. Sonra inceleme sırasının adımlarını, kasın yapısından tutunma yerlerine, geçtiği eklemlerden sinirine kadar tek tek ele alacağız. Ardından kasın yaptığı işin neden en son sorulduğunu ve neden tek bir cümleyle anlatılamadığını açıklayacağız. Son olarak sırayı baldırdaki iki komşu kasa uygulayarak aynı yere tutunan iki kasın nasıl farklı sonuçlar verdiğini göreceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Adın taşıdığı bilgi

Kasların Latince adları çoğunlukla bir betimlemedir ve incelemenin ilk ipuçlarını verir. Bazı adlar kasın biçimini anlatır: musculus deltoideus Yunan harfi deltaya benzeyen üçgen biçimini, musculus trapezius yamuk biçimini taşır. Bazı adlar tutunma yerlerini sayar: musculus sternocleidomastoideus göğüs kemiğinden ve köprücük kemiğinden başlayıp kulağın arkasındaki meme çıkıntısına tutunur. Bazıları da baş sayısını ya da yaptığı işi söyler: musculus biceps brachii kolun iki başlı kasıdır, musculus flexor digitorum superficialis parmakları büken yüzeysel kastır.

Ad her şeyi söylemez, ama incelemeye nereden başlanacağını gösterir. Musculus rectus abdominis adında karın bölgesi ve düz, yani dikey lif yönü okunur. Musculus pectoralis major adında göğüs bölgesi ve kasın aynı bölgedeki komşusundan büyük olduğu okunur. Adı çözmek, bir kasla ilk karşılaşmada ne arayacağını belirler.

Yapı ve tutunma yerleri

Addan sonra bakılan ilk şey kasın yapısıdır: liflerinin kasın uzun eksenine paralel mi uzandığı, bir tendona açıyla mı bağlandığı, geniş bir alandan dar bir noktaya mı toplandığı. Lifleri paralel uzanan bir kas uzun bir mesafe boyunca kısalabilir; lifleri tendona açıyla bağlanan tüylü bir kas ise aynı hacimde daha çok lif taşır ve daha büyük kuvvet üretir. Yapı, kasın hız ve kuvvet arasında nerede durduğunu gösterir.

Yapının ardından tutunma yerleri gelir. Ders 08-12'de gördüğümüz origo ve insertio adları geleneksel olarak kasın daha sabit ve daha hareketli uçlarına verilir; ama günlük hareketlerde hangi ucun sabit kalacağı değişebildiği için birçok atlas bugün proksimal ve distal tutunma deyimlerini kullanır. Tutunma yerleri iki ayrı soru olarak sorulur ve ikisi birlikte cevaplanmadan kasın konumu eksik kalır. Bir kas bir kemiğin tek bir çıkıntısına değil, çoğu zaman bir kenarına, bir yüzüne ya da bir bağ dokusu zarına tutunur.

Geçilen eklemler ve sinir

Tutunma yerleri belirlendiğinde, aralarında kalan eklemler de belirlenmiş olur. Bir kas yalnızca iki ucu arasında kalan eklemleri hareket ettirebilir. Bu soru yeni bir gözlem gerektirmez; iki tutunma yeri biliniyorsa, aralarındaki eklemler de bilinir. Yalnız bir eklemi geçen kas o eklemde, iki eklemi geçen kas ise iki eklemde birden iş yapar.

Sıradaki soru kası uyaran sinir ve bu sinirin geldiği omurilik bölümleridir. Bir bölgedeki kaslar çoğunlukla aynı sinirden dal alır; örneğin kolun ön yüzündeki bükücü kaslar aynı sinir tarafından uyarılır. Bu bilgi, bir sinirin zedelenmesinde hangi kasların birlikte zayıflayacağını ve bir kasın zayıflığından hangi sinirin sorumlu olabileceğini gösterir.

Yapılan iş en son sorulur

Sıranın sonunda kasın yaptığı iş durur ve bu iş önceki cevaplardan türetilir. Kasın çekme çizgisi, geçtiği eklemin dönme merkezinin hangi yanından geçtiğine göre o eklemde bir hareket yönü belirler. Bu yüzden yapılan iş ezberlenecek bağımsız bir bilgi değil, tutunma yerlerinin ve geçilen eklemlerin bir sonucudur. Tutunma yerlerini bilmeden ezberlenen bir işlev, kas beklenmedik bir konumda çalıştığında hiçbir şey açıklamaz.

Yapılan iş tek bir cümleyle de anlatılamaz. Ders 08-14'te aynı kasın bir harekette agonist, başka bir harekette antagonist ya da sabitleyici olabildiğini gördük. Musculus biceps brachii dirseği büker, ama önkolu avuç yukarı bakacak biçimde döndürmek de onun işidir ve dirsek bükülüyken bu dönmede en güçlü kastır. Bir kasın işini sormak, bu yüzden her zaman hangi eklemde ve hangi harekette sorulduğunu belirtmeyi gerektirir.

Sırayı iki komşu kasa uygulamak

Baldırın yüzeysel kası musculus gastrocnemius iki başlıdır ve lifleri geniş bir tendon tabakasına açıyla bağlanır. Başları uyluk kemiğinin alt ucundaki iki topuzun arka yüzünden başlar; aşağıda tendo calcaneus aracılığıyla topuk kemiğinin arka yüzüne tutunur. Tutunma yerleri arasında iki eklem kalır: diz ve ayak bileği. Kas kaval kemiği sinirinin dallarıyla, esas olarak birinci ve ikinci sağrı bölümlerinden uyarılır. Ayak bileğinde ayak ucunu aşağı iterken dizde de bükülmeye katkı verir.

Hemen derinindeki musculus soleus aynı tendonla aynı yere tutunur ve aynı sinirden uyarılır. Ama başladığı yer diz ekleminin altında, kaval ve baldır kemiklerinin üst bölümüdür; tutunma yerleri arasında yalnız ayak bileği kalır. Bu tek fark iki kasın işini ayırır. Diz büküldüğünde musculus gastrocnemius gevşer ve ayak bileğine daha az kuvvet verir; ayak ucunu aşağı itme işini büyük ölçüde musculus soleus üstlenir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Kasların Latince adları çoğunlukla biçimlerini, tutunma yerlerini, baş sayılarını ya da işlerini anlatır.
• İnceleme sırası ad, yapı, tutunma yerleri, geçilen eklemler, sinir ve yapılan iş biçiminde ilerler.
• Kasın yapısı, hız ile kuvvet arasındaki yerini gösterir.
• Proksimal ve distal tutunma yerleri birlikte sorulur; geçilen eklemler onların arasından okunur.
• Sinir bilgisi, bir sinir zedelendiğinde hangi kasların birlikte zayıflayacağını gösterir.
• Yapılan iş önceki adımlardan türetilir ve hangi eklemde, hangi harekette sorulduğuna göre değişir.
• Musculus gastrocnemius diz ve ayak bileğini, musculus soleus yalnız ayak bileğini geçer; diz bükülüyken ayak bileği işini büyük ölçüde musculus soleus üstlenir.

Bu derste bir kası tanımanın sırasını kurduk ve yapılan işin tutunma yerlerinden türetildiğini söyledik. Bu türetmenin nasıl yapıldığını ise henüz göstermedik. Bir sonraki derste yalnız iki tutunma yerini bilerek, bu iki noktayı birleştiren çekiş çizgisinin eklemin dönme eksenine göre hangi yanda kaldığına bakıp kasın o eklemde hangi yöne hareket vereceğini çıkaracağız. Tutunma Noktalarından Hareket Çıkarma.