Bağ Yaralanması ve Eklem İnstabilitesi

Açılış

Ders 07-32'de bir eklemin zayıf yönünü, üç stabilite kaynağının aynı anda en az direndiği yön olarak kurmuştuk — sabit bir anatomik gerçek gibi.

Bu ders K4 katmanında ve Bölüm 07.4'ü kapatıyor. Yine bir sınır çizerek başlıyor: bağ yaralanmasının nasıl tanındığını, hangi derecelere ayrıldığını ya da nasıl tedavi edildiğini anlatmıyoruz — bunlar klinik alanın konusu (Ders 00-16). Burada kurulan şey yalnız bir soru: zayıf yön gerçekten sabit mi, yoksa geçmişte olan bir şeyle değişebilir mi?

Ders 07-26'da bir bağın yalnız kendisini geren yöne direndiğini kurmuştuk. Peki o yönde çok zorlanırsa ne olur? Bağ hep aynı kalıp mı direniyor, yoksa direnci kalıcı olarak değişebiliyor mu?

Bu ders K4 katmanında. Sonunda bir bağın aşırı zorlanmaya nasıl tepki verdiğini, bunun neden kalıcı olabildiğini, kalıcı gevşemenin instabiliteyi nasıl tanımladığını ve kapsül-bağ zayıfladığında yükün nereye gittiğini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce bir bağın aşırı zorlanmaya üç aşamalı tepkisini kuracağız. Sonra kalıcı uzamanın neden mümkün olduğunu türeteceğiz — dersin merkezi orası. Ardından instabiliteyi tanımlayacağız. Son olarak yükün kasa nasıl kaydığını kapatıp Bölüm 07.4'ü toparlayacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 07-25'in cümlesini yanında tut: stabilite, bir eklemin kendi geometrisiyle yer değiştirmeye ne kadar direndiğinin ölçüsüdür.

Mekanizma

Bir bağın üç aşamalı tepkisi

Ders 07-02 ve Ders 07-03'te kurmuştuk: lif çekmeye direnir. Ama bu direnç, ne kadar çekildiğine göre üç farklı aşamadan geçiyor.

Hafif gerilme. Lif esner ve kuvvet kalktığında eski boyuna döner. Bağ, işini yapmış olur.

Aşırı gerilme. Lifler arasındaki düzen bir noktadan sonra kalıcı olarak bozuluyor. Kuvvet kalksa bile bağ artık tam eski boyuna dönmüyor — biraz daha uzun kalıyor.

Çok aşırı gerilme. Lifler tamamen ayrılıyor; bağ o yöndeki direncini bütünüyle kaybediyor.

BİR BAĞ ÜÇ AŞAMADAN GEÇER: ESNEYİP DÖNMEK, KALICI OLARAK UZAMAK, TAMAMEN AYRILMAK — VE ORTADAKİ AŞAMA GERİ DÖNÜŞSÜZDÜR.

Kalıcı uzama neden mümkün

Dersin merkezine geldik.

Neden esnek bir malzeme bazen eski boyuna dönmüyor?

Lif, sıkıca sarılmış demetler hâlinde duruyor. Hafif bir gerilmede bu demetler yalnızca düzleniyor — kıvrımlar açılıyor, ve kuvvet kalkınca kıvrımlar geri toplanıyor. Bu, gerçek bir uzama değil; yalnız bir açılma.

Ama gerilme belirli bir eşiği geçtiğinde, demetlerin kendisi kaymaya başlıyor — liflerin birbirine göre konumu değişiyor. Kuvvet kalktığında kıvrımlar geri toplanabilir, ama kaymış olan lifler eski komşularına dönmüyor.

KALICI UZAMA, KIVRIMIN AÇILMASI DEĞİL, LİFLERİN BİRBİRİNE GÖRE KAYMASIDIR — VE KAYMA GERİ ALINAMAZ.

Bu, Ders 07-06'da lifli kıkırdağın hem basıya hem çekmeye dirençli olmasını kurarken gördüğümüz malzeme mantığının bir uzantısı: malzemenin davranışı iç yapısından çıkıyor, ve o iç yapı bir sınırın ötesinde geri dönülmez biçimde değişiyor.

Sonuç: bağ artık aynı uzunlukta gerilmek için daha fazla mesafe kat etmesi gerekiyor — yani eskisinden daha geç geriliyor, ve gerildiğinde de daha az direniyor.

İnstabilite: yöne özgü bir eksiklik

Şimdi bunu Ders 07-25'in diline çevirelim.

Stabilite, bir eklemin kendi geometrisiyle yer değiştirmeye ne kadar direndiğiydi. Bir bağ kalıcı olarak uzadığında, o bağın koruduğu yöndeki direnç azalıyor.

BİR BAĞIN KALICI OLARAK UZAMASI, YALNIZ O BAĞIN KORUDUĞU YÖNDE STABİLİTEYİ AZALTIR — EKLEMİN GENELİNİ DEĞİL, TEK BİR YÖNÜ ETKİLER.

Buna instabilite diyoruz, ve Ders 07-26'nın kuralı burada da geçerli: bir bağ yalnız kendisini geren yöne direniyordu. Öyleyse bir bağın gevşemesi de yalnız o yönde bir boşluk açıyor; öteki yönler, öteki bağlar sağlamsa, etkilenmiyor.

Ve şimdi Ders 07-32'nin "zayıf yön" kavramına dönebiliriz. Orada zayıf yönü sabit bir anatomik özellik gibi kurmuştuk — biçim, kapsül-bağ ve kasın aynı anda en zayıf olduğu yön. Şimdi biliyoruz ki bu harita sabit değil.

ZAYIF YÖN SABİT DEĞİLDİR — BİR OLAY, KAPSÜL-BAĞ KAYNAĞINI O YÖNDE KALICI OLARAK ZAYIFLATARAK YENİ BİR ZAYIF YÖN YARATABİLİR YA DA VAR OLANI DERİNLEŞTİREBİLİR.

Bu, Ders 06-18'de kurduğumuz cümlenin bir başka örneği: yapı, kendisine ne olduğunun izini taşır. Kalıcı olarak uzamış bir bağ, geçmişte o yönde yaşanmış bir zorlanmanın fiziksel kaydı.

Yük kasa kayıyor

Kapanışta bir soru kalıyor: kapsül-bağ bir yönde zayıflarsa, o boşluğu kim dolduruyor?

Ders 07-27'de kurmuştuk: biçimin veremediği stabilite kapsül-bağ ve kasa devrediliyordu. Şimdi aynı mantık bir kademe daha ilerliyor.

KAPSÜL-BAĞ ZAYIFLADIĞINDA, GERİYE KALAN YÜKÜN ÇOĞU KASA DÜŞER — BİÇİMİN VEREMEDİĞİ STABİLİTE NASIL KAPSÜL-BAĞA DEVREDİLİYORSA, ŞİMDİ KAPSÜL-BAĞIN VEREMEDİĞİ DE KASA DEVREDİLİYOR.

Ama kasın kendine has bir bedeli olduğunu da biliyoruz: dinamik stabilite, sürekli çalışan bir sisteme dayanıyordu ve yorulabiliyordu (Ders 07-27). Yani zayıflayan bir bağın yükünü üstlenen kas, o eklemi eskisinden daha çok, daha sürekli çalıştırmak zorunda kalıyor.

Bu üç kaynağın ilişkisinin en somut hâli: biri eksildiğinde iş bitmiyor, geri kalan ikisine yeniden dağılıyor.

Kaynağın bu dersi bölümün son basamağı yapması bir sıra kararı: üç kaynağın ne olduğu ve zayıf yönün nasıl kurulduğu bilinmeden, bir bağın gevşemesinin neyi değiştirdiği anlaşılmazdı. Bölüm 07.4 böylece kapanıyor — stabilite tanımından başlayıp, üç kaynağı tek tek kurup, konumun ve geçmişin bu haritayı nasıl değiştirdiğini göstererek.

Kendin dene

Toparlayalım

• Ders 07-32 zayıf yönü sabit bir anatomik özellik gibi kurmuştu.
• Bu ders bağ yaralanmasının tanı ve tedavisini anlatmaz; bunlar Ders 00-16'nın konusudur.
• Bir bağ üç aşamadan geçer: esnek dönüş, kalıcı uzama, tam ayrılma.
• Ortadaki aşama geri dönüşsüzdür.
• Bir bağı yalnız "sağlam ya da kopuk" sanmak, ara aşamayı kaçırır.
• Hafif gerilmede lif demetleri yalnız açılır, kuvvet kalkınca toplanır.
• Aşırı gerilmede liflerin kendisi birbirine göre kayar.
• KALICI UZAMA LİFLERİN KAYMASIDIR VE GERİ ALINAMAZ.
• Stabilite bir eklemin kendi geometrisiyle direnme ölçüsüydü (Ders 07-25).
• BİR BAĞIN KALICI UZAMASI YALNIZ O BAĞIN YÖNÜNDE STABİLİTEYİ AZALTIR.
• Bir bağ yalnız kendisini geren yöne direnir; gevşemesi de yalnız o yönde boşluk açar (Ders 07-26).
• ZAYIF YÖN SABİT DEĞİLDİR — BİR OLAY YENİ BİR ZAYIF YÖN YARATABİLİR.
• Yapı, kendisine ne olduğunun izini taşır (Ders 06-18).
• KAPSÜL-BAĞ ZAYIFLADIĞINDA GERİYE KALAN YÜK KASA DÜŞER (Ders 07-27).
• Kasın bu ek yükü sürekli taşıması, yorulma riskini de artırır (Ders 07-27).

Bölüm 07.4 burada kapanıyor. Stabiliteyi tanımladık, üç kaynağını (biçim, kapsül-bağ, kas) tek tek kurduk, hareketin yüzeyler arasında nasıl dağıldığını gördük, konumun uyumu nasıl değiştirdiğini ve geçmişin bu haritayı nasıl yeniden yazabildiğini kapattık. Bölüm 07.5'te ölçek değişiyor: artık genel ilkeleri değil, tek tek adlandırılmış eklemleri görüyoruz — omurga ile kafatasının buluştuğu ilk noktadan başlayarak. Atlanto-Occipital Eklem.