Ayak Falanksları

Açılış

Elini aç ve parmaklarına bak. Uzunlar; avucun kendisi kadar, bazı parmaklarda daha da fazla.

Şimdi ayağına bak. Parmaklar var, ama neredeyse sıkışmış gibi duruyorlar. Ayağın toplam boyu içinde küçücük bir pay tutuyorlar.

Şaşırtıcı olan şu: kemik sayısı aynı. Ayakta da on dört falanks var, ve birinci parmakta yine üç değil iki tane.

Yani plan hiç değişmemiş. Değişen tek şey oranlar. Ders 06-53'te bir zincirin halkalara bölünmesinin ne kazandırdığını kurmuştuk: her halka kavranan yüzeye bir temas noktası daha ekliyordu. O hâlde bu kısalma bir kayıp gibi görünüyor. Gerçekten kayıp mı, yoksa burada uzunluk bir bedel mi?

Bu ders K2 katmanında ve Bölüm 06.7'nin son tek tek kemik dersi. Sonunda sayı ile boyun neyi ayrı ayrı söylediğini, uzunluğun ayakta neden bedel olduğunu, kısa parmakların ne iş yaptığını ve birinci parmağın neden yine iki kemikli olduğunu bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce sayı ile boyun farklı şeyler söylediğini kuracağız. Sonra uzunluğun neden bedel olduğunu göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından kısa parmakların gerçekte ne yaptığına bakacağız. Son olarak birinci parmağa dönüp aynı sayının farklı gerekçesini ayıracağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-53'ün cümlesini yanında tut: bir zincir ne kadar çok halkaya bölünmüşse kavradığı yüzeye o kadar çok noktadan değer.

Mekanizma

Sayı planı söyler, boy işi söyler

İki uzvu son kez yan yana koy.

Sayı aynı. Elde on dört falanks, ayakta on dört. Elde birinci parmakta iki kemik, ayakta da iki.

Boy bambaşka. Ayak parmaklarının halkaları çok kısa, ve uçtaki kemikler özellikle küçük.

Bu ayrım tek başına bir okuma yordamı veriyor.

TASLAK KORUNUR AMA ORANLAR DEĞİŞİR — SAYI PLANI SÖYLER, BOY İŞİ SÖYLER.

Ders 06-56'da bütün uzuv için kurmuştuk: iki uzuv aynı taslağı paylaşır, fark her bölümde verilen karardadır. Şimdi o kuralın en ince ölçekteki hâli elimizde. Sayıya bakarsan iki uzuv aynı görünür; boya bakarsan işlerinin zıt olduğu görünür.

Bir dürüstlük notu: uçtaki kemikler o kadar küçük ki, beşinci parmakta orta ve uç kemik bazı kişilerde kaynaşmış olur, yani o parmakta üç değil iki kemik bulunur. Ders 06-32'nin ölçütü burada hatırlanmalı — ayrı kemik sayılmak kaynaşıp kaynaşmadığından çıkar. Ve Ders 00-18: değişkenlik normalin içindedir.

Uzunluk neden bedel

Dersin merkezine geldik.

Ders 06-53'te uzunluğun kazancını kurmuştuk: parmak uzadıkça kavradığı yüzeye daha çok noktadan değiyordu. O kural yanlış değil — ama bir varsayımı vardı. Kavranacak bir şey olduğu varsayımı.

Ayak kavramıyor. Ayağın karşılaştığı şey bir cisim değil, bir zemin. Ve zemin sarılınacak bir şey değil, üzerinde durulacak bir yüzey.

Şimdi uzun parmaklı bir ayak düşün. Ne olurdu?

Ders 06-64'te kemerin ön desteğini kurmuştuk: parmak köklerindeki topaklar. Parmaklar uzun olsaydı, temasın en öndeki noktası gövdenin ağırlık çizgisinden çok daha ileri kayardı.

Ve uzak bir destek, daha iyi bir destek değil. Yük ile destek arasındaki mesafe büyüdükçe aradaki her yapı eğilme kuvvetine maruz kalır — Ders 06-59'da femur boynu için tam bunu kurmuştuk.

ELDE UZUNLUK TEMAS NOKTASI KAZANDIRIYORDU, AYAKTA UZUNLUK DESTEK NOKTASINI GÖVDEDEN UZAKLAŞTIRIR — AYNI ÖZELLİK BİRİNDE KAZANÇ, ÖTEKİNDE BEDEL.

Bu, serinin en sık dönen fikirlerinden birinin yeni bir turu. Ders 06-56'da "aynı çözüm iki yerde iki ayrı sebeple ortaya çıkabilir" demiştik. Burada bir adım ötesi var: aynı özellik iki yerde zıt işaretli olabilir.

Kısa parmaklar ne yapar

Peki bu kadar kısaysalar neden hâlâ oradalar?

Bir adımın sonunu düşün. Topuk yerden kalkmış, gövde öne geçmiş, ayak zeminden ayrılmak üzere. Bu anda ayağın yere değen tek bölümü öndür.

İşte parmaklar tam burada iş görüyor.

PARMAKLAR TEMASIN SON BÖLÜMÜNÜ TAŞIR — YÜK AYAKTAN ÇIKARKEN ONLARDAN ÇIKAR.

Onlar olmasaydı temas parmak köklerindeki topaklarda biterdi, yani destek gövdenin altından daha erken çekilirdi. Kısa parmaklar bu son anı uzatıyor: destek tabanı biraz daha öne yayılıyor, ve gövde ileri geçerken altında hâlâ zemin kalıyor.

İkinci iş denge. Öne doğru eğildiğinde parmaklar zemine bastırıp temas alanını öne genişletiyor. Yani destek tabanı sabit bir alan değil, gerektiğinde uzayabilen bir alan.

Ve halkalar arası eklemler Ders 06-53'teki gibi çalışıyor: makara biçimli yüzeyler tek eksen veriyor, parmaklar yalnız bükülüp düzeliyor. Yana açılma yine kökteki eklemden geliyor, ama elden çok daha az.

Kısacası ayak parmakları küçük ama işlevsiz değil. Yalnız işleri kavramak değil.

Birinci parmak: aynı sayı, başka gerekçe

Son bölümde birinci parmağa dönelim.

Ders 06-53'te elde başparmağın iki kemikli olmasını çözmüştük: kısa zincirin ucundaki kuvvet artıyordu, çünkü tutulacak eklem sayısı azalıyordu. Başparmak dört parmağın karşısında tek başına bastırdığı için bu kuvvete ihtiyacı vardı.

Ayakta da birinci parmak iki kemikli. Ama karşısında kimse yok — hiçbir şeyi sıkıştırmıyor.

O hâlde gerekçe başka olmalı, ve öyle. Bu parmağın kemikleri ötekilerden belirgin biçimde kalın, ve Ders 06-64'te kurduğumuz yük yolunun tam ucunda duruyor: kemerin yüksek tarafı içeride, ve ayak yerden ayrılırken son temas iç kenardan oluyor.

ELDE BİR HALKA KUVVET İÇİN EKSİLTİLMİŞTİ, AYAKTA AYNI SAYI YÜZEY İÇİN — AYNI DÜZEN İKİ AYRI GEREKÇEYLE KURULABİLİR.

Az halka, kalın kemik, geniş uç: itme anında yükü karşılayacak bir yüzey. Uzun ve ince olsaydı aynı yükü taşıyamazdı.

Ve Ders 06-56'da bıraktığımız takas burada tamamlanıyor: karşıya dönen parmak kavrar, sırada duran parmak yükü paylaşır. İki uzuv aynı parçadan iki ayrı organ kurmuş.

Kaynağın bölümü aynı üst uzuvdaki gibi bitirmesi bir yapı kararı. İki bölüm de tek tek kemiklerle başlayıp aynı iki beceriyle kapanıyor: bir kemiğin hangi taraftan geldiğini okumak, ve kırıldığında yanındakinin ne olduğunu bilmek. Böylece iki uzuv yalnız içerik olarak değil, öğrenme sırası olarak da eşleniyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• Ayakta da on dört falanks vardır; birinci parmakta yine iki kemik bulunur.
• Boylar ise elle karşılaştırıldığında çok kısadır.
• TASLAK KORUNUR AMA ORANLAR DEĞİŞİR: SAYI PLANI SÖYLER, BOY İŞİ SÖYLER.
• İki uzuv aynı taslağı paylaşır, fark her bölümde verilen karardadır (Ders 06-56).
• Beşinci parmakta orta ve uç kemik bazı kişilerde kaynaşır (Ders 06-32, Ders 00-18).
• Uzunluğun kazancı kavranacak bir şey olduğu varsayımına dayanıyordu (Ders 06-53).
• Ayak kavramaz; karşılaştığı şey bir cisim değil, bir zemindir.
• Uzun parmaklar temasın en öndeki noktasını ağırlık çizgisinden uzaklaştırırdı.
• Yük ile destek arasındaki mesafe büyüdükçe eğilme kuvveti artar (Ders 06-59).
• ELDE UZUNLUK KAZANÇTI, AYAKTA UZUNLUK BEDELDİR.
• Aynı özellik iki yerde zıt işaretli olabilir (Ders 06-56'nın bir adım ötesi).
• PARMAKLAR TEMASIN SON BÖLÜMÜNÜ TAŞIR; YÜK AYAKTAN ÇIKARKEN ONLARDAN ÇIKAR.
• Onlar olmasaydı destek gövdenin altından daha erken çekilirdi.
• Öne eğilirken parmaklar destek tabanını öne genişletir.
• Halkalar arası eklemler makara biçimlidir ve tek eksen verir (Ders 06-53).
• Elde başparmağın kısalığı kuvvet için, ayakta kalınlığı yüzey içindir.
• ELDE BİR HALKA KUVVET İÇİN EKSİLTİLMİŞTİ, AYAKTA AYNI SAYI YÜZEY İÇİN.
• Birinci parmak, kemerin yüksek tarafındaki yük yolunun ucundadır (Ders 06-64).
• Karşıya dönen parmak kavrar, sırada duran parmak yükü paylaşır (Ders 06-56).

Bir sonraki derste tek tek kemikleri bırakıp yine bir beceriye geçiyoruz: elimizdeki alt uzuv kemiğinin hangi taraftan geldiğini okumaya. Yordamı Ders 06-54'te kurmuştuk ve bir ölçütü vardı — bilgi yalnız iki yanı farklı olan yapıdan gelir, simetrik olan hiçbir şey söylemez. Ama alt uzuvda o ölçütü zorlayan bir kemik var: diz önündeki kemik ilk bakışta neredeyse simetrik. Neredeyse simetrik bir kemik hangi tarafa ait olduğunu nasıl söyler? Alt ekstremite kemiklerinde taraf belirleme.