Ayak Bileği ve Ayak Eklemleri

Açılış

Ders 01-40'ta bir ayrım yapmıştık ve o ayrımı adsız bırakmıştık. Ayak bileği ekleminin tek eksenli olduğunu, yalnız ayağı yukarı ve aşağı büktüğünü söylemiştik; ayağın içe ve dışa dönmesinin ise "onun altındaki eklemlerde" olduğunu eklemiştik.

"Onun altındaki eklemler" bir ad değil, bir yer tarifi. Bu derste adlarını koyuyoruz.

Ders 06-62'de de fibulanın işini kurmuştuk: yükü taşımıyor ama yükün kaçmasını engelliyor — taşımak ile tutmak aynı iş değil. Ders 06-61 ise yükün baldırda tek bir kemikten indiğini söylemişti.

İki cümle yan yana durduğunda bir soru çıkıyor. Yük tek bir kemikten iniyorsa, ayak bileği ekleminin yuvasını neden iki kemik birden kuruyor?

Bu ders K2 katmanında ve Bölüm 07.6'nın son ekstremite dersi. Sonunda ayak bileği ekleminin nasıl kurulduğunu, aynı eklemin neden bazı konumlarda sıkı bazılarında gevşek olduğunu, içe-dışa dönmenin hangi iki hatta gerçekleştiğini ve ayak kemerini ayakta tutanın ne olduğunu bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce ayak bileği eklemini bir çatal ve içine oturan bir kama olarak kuracağız. Sonra o kamanın önde geniş olmasının ne değiştirdiğini göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından bileğin altındaki iki hattı adlandıracağız. Son olarak kemeri ayakta tutan gergiyi ele alacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 07-45'in cümlesini yanında tut: bir eklemin eksen sayısı sabit olmayabilir; bağların gerginliği konuma göre değişiyorsa izin verilen hareket de değişir.

Mekanizma

Çatal ve içine oturan kama

Ayak bileği ekleminin üst tarafı tek bir yüzey değil, üç yüzeyden kurulu bir çatal. Tavanı tibianın alt ucu, iç duvarı tibianın aşağı uzanan çıkıntısı, dış duvarı ise fibulanın alt ucu.

Ders 06-62'nin cümlesi burada tam yerine oturuyor: fibula yükü taşımaz ama yükün kaçmasını engeller. Şimdi bunun eklem karşılığını görüyoruz — fibula bu eklemde bir yük yolu değil, bir duvar.

Ve aynı dersin ikinci ölçüsü de devrede: bir duvarın yüksekliği, o yöne kaçmanın ne kadar engellenmesi gerektiğini söyler. İki duvar aynı boyda değil.

AYNI EKLEMDE BİR KEMİK YÜKÜ TAŞIR, BAŞKA BİR KEMİK YALNIZ YUVANIN DUVARINI KURAR — EKLEME KATILMAK, YÜK TAŞIMAKLA AYNI ŞEY DEĞİLDİR.

Çatalın içine ayağın en üst kemiği oturuyor. Ders 06-63'te bu kemiği tanımıştık: yük tek noktadan girer ve iki yöne ayrılır; giriş kemiği hem alır hem böler. Üstelik hiçbir kas ona tutunmuyordu.

Kama önde geniş

Dersin merkezine giriyoruz.

Çatalın içine oturan yüzey dikdörtgen değil. Önde daha geniş, arkada daha dar.

Şimdi ne olduğunu düşün. Ayağını yukarı çektiğinde bu yüzeyin geniş bölümü çatalın içine giriyor; ayağını aşağı uzattığında dar bölümü giriyor.

Geniş bir kama dar bir yuvaya girdiğinde ne olur? Sıkışır. Dar bir kama girdiğinde ise iki yanında boşluk kalır.

BİR EKLEM YÜZEYİ HER YERİNDE AYNI GENİŞLİKTE DEĞİLSE, AYNI EKLEM BAZI KONUMLARDA SIKI BAZILARINDA GEVŞEK OLUR — VE BU FARK BAĞLARDAN ÖNCE BİÇİMDEN GELİR.

Bu, Ders 07-31'in close-packed tanımının bu eklemdeki karşılığı: uyum, stabilite ve bağ gerginliği aynı anda zirveye çıkıyordu. Ayak bileğinde o konum, ayağın yukarı çekili olduğu konum.

Ders 07-45'te dizde benzer bir şey görmüştük ama aynı şey değil. Dizde konuma göre değişen şey eksen sayısıydı — bükülüyken dönme vardı, düzken yoktu. Burada eksen sayısı değişmiyor; eklem her konumda tek eksenli. Değişen şey, o tek eksenin ne kadar sıkı tutulduğu.

KONUMA BAĞLI DEĞİŞİM HER ZAMAN YENİ BİR EKSEN AÇMAZ — BAZEN YALNIZ VAR OLAN EKSENİN BOŞLUĞUNU DEĞİŞTİRİR.

Ders 01-40'ta burkulmaların neden bir yöne baskın olduğunu bağların asimetrisiyle açıklamıştık. Şimdi o açıklamanın ikinci yarısı elimizde: ayak aşağı uzanmışken yalnız bağlar değil, biçimin sağladığı sıkılık da en düşük noktada.

Bileğin altındaki iki hat

Ders 01-40'ın adsız bıraktığı yere geldik. İçe ve dışa dönme iki hatta bölüşülüyor.

Birincisi subtalar eklem — çatalın içine oturan kemik ile altındaki topuk kemiği arasında. Bu eklemin ekseni ne tam dikey ne tam yatay; eğik duruyor.

Eğik bir eksenin sonucu şu: tek bir dönme, iki ayrı düzlemde birden görünen bir harekete dönüşüyor. Ders 06-49'da önkolda benzer bir çözüm görmüştük — orada da dönme ekseni kemiği çapraz geçiyordu ve tek bir dönme, üstte yerinde dönme altta yay çizme olarak görünüyordu.

EĞİK BİR EKSEN, TEK BİR DÖNMEYİ BİRDEN ÇOK DÜZLEMDE GÖRÜNEN BİR HAREKETE ÇEVİRİR — VE BU, İKİNCİ BİR EKLEM EKLEMEDEN KAZANILAN BİR SERBESTLİKTİR.

İkincisi transvers tarsal eklem — arka ayağı orta ayaktan ayıran enine hat. Bu hat, ön ayağın arka ayağa göre burulmasına izin veriyor.

İkisi birlikte Ders 06-64'ün cümlesini mümkün kılıyor: ayakta orta sabit kenarlar hareketli düzeni, elde kavramaya, burada zemine uymaya yarıyordu. Zemin eğimliyse arka ayak dik kalırken ön ayak zemine yatabiliyor.

Kemeri ayakta tutan gergi

Son parça. Ders 06-64'te ayak tabanının iki destek arasında gerilmiş bir yay olduğunu, ve iki kemerin birbirini kesmesiyle tabanın bir kubbe gibi davrandığını kurmuştuk.

Bir kemerin mekanik bir zorunluluğu var. Üstten bastırıldığında ayakları birbirinden uzaklaşmaya zorlanır. Taş bir köprüde bunu yanlardaki kütle engeller; ayakta öyle bir kütle yok.

Öyleyse bir gergi gerekiyor: iki ucu birbirine bağlayan, açılmaya direnen bir yapı. Ayak tabanındaki bağlar tam olarak bunu yapıyor.

HER KEMER AYAKLARINI DIŞA İTER — BU YÜZDEN YANLARDAN DESTEKLENMEYEN BİR KEMER, ALTINDAN BİR GERGİ İSTER.

Ve Ders 07-27'nin ayrımı burada da geçerli: bağlar sabit bir pay verir, kaslar değişken. Ayak kemeri yük arttığında yalnız bağlarla değil, taban boyunca uzanan kaslarla da destekleniyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• Ayak bileği ekleminin yuvası üç yüzeyli bir çataldır.
• Fibula bu eklemde yük yolu değil, dış duvardır (Ders 06-62).
• EKLEME KATILMAK, YÜK TAŞIMAKLA AYNI ŞEY DEĞİLDİR.
• Çatala oturan yüzey önde geniş, arkada dardır.
• Ayak yukarı çekiliyken eklem sıkı, aşağı uzanmışken gevşektir.
• BU FARK BAĞLARDAN ÖNCE BİÇİMDEN GELİR.
• Konuma bağlı değişim her zaman yeni bir eksen açmaz (Ders 07-45 ile farkı budur).
• Burkulma yönü asimetrisinin ikinci yarısı budur (Ders 01-40).
• İçe-dışa dönme subtalar ve transvers tarsal hatlarda bölüşülür.
• EĞİK BİR EKSEN TEK DÖNMEYİ BİRDEN ÇOK DÜZLEMDE GÖSTERİR (Ders 06-49).
• HER KEMER AYAKLARINI DIŞA İTER; ALTINDAN BİR GERGİ İSTER.
• Kemer bağların sabit payıyla kasların değişken payını birlikte kullanır (Ders 07-27).

Bölüm 07.6 burada kapanıyor ve Kurs 07'nin son üç dersine giriyoruz. Bu bölümün yedi dersinde iki uzvun eklemlerini baştan sona kurduk, ve her birinde aynı soruları sorduk: biçim ne kadar veriyor, tutma işini kim devralıyor, hangi konum bedava geliyor. Aynı soruların tekrar tekrar işe yaraması tesadüf değil — bir sonraki ders, bu soruları bir tabloya dönüştürüp bütün eklemleri yan yana koyacak. Eklem Karşılaştırma Haritası.