Aort ve Büyük Dalları

Açılış

Bedendeki bütün sistemik arterler, dallanma zincirini geriye doğru izlediğinde tek bir damara varır: aort (aorta). Aort sol karıncıktan çıkar, önce yukarı yükselir, sonra bir kavis çizerek sola ve arkaya kıvrılır, göğüs boşluğu boyunca omurganın önünden aşağı iner, diyaframı geçer ve karında dördüncü bel omuru hizasında ikiye ayrılarak sona erer. Yetişkinde başlangıç çapı yaklaşık 3 cm'dir ve karın kısmında yaklaşık 2 cm'ye iner.

Aortun hangi bölümünden hangi büyük dallar çıkar? Baş, boyun ve kollara giden arterler nereden ayrılır, karın organlarınınkiler nereden? Ve aortun ikiye ayrıldığı noktayı kendi bedenimizde nereden bulabiliriz?

Bu derste ne olacak

Önce aortu dört bölümüne ayıracağız: çıkan aort, aort kavsi, inen göğüs aortu ve karın aortu. Sonra her bölümün verdiği büyük dalları adlarıyla ve çıktıkları omur hizalarıyla sayacağız. Ardından aort kavsinin çevresindeki önemli komşulukları, özellikle kavsin altından dolanan siniri göreceğiz. Son olarak aortun bitiş noktasını ve bu noktanın beden yüzeyindeki izdüşümünü ele alacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Çıkan aort ve kalbin kendi arterleri

Aort, sol karıncıktan aort kapakçığı aracılığıyla çıkar. Kapakçığın hemen üstünde aortun duvarı üç hafif şişkinlik yapar; bunlara aort sinüsleri denir. Sağ ve sol koroner arterler bu sinüslerin ikisinden çıkar ve kalbin kendi kasını besler. Böylece aortun ilk dalları, bütün bedene kanı pompalayan organın kendisine gider.

Çıkan aort yaklaşık 5 cm boyunca sağa ve yukarıya doğru yükselir ve kalp zarının, perikardın, içinde kalır. Ders 09-05'te gördüğümüz gibi bu bölüm bedenin en elastik arteridir. Her atımda gerilip geri yaylanarak kalbin kesikli itişini sürekli bir akışa çevirir.

Aort kavsi ve üç büyük dal

Aort kavsi, göğüs kemiğinin sap kısmıyla gövdesinin birleştiği açı (angulus sterni) hizasında başlar. Sağdan sola ve önden arkaya kıvrılarak sol ana bronşun üzerinden geçer ve dördüncü göğüs omurunun sol yanında inen aorta dönüşür. Kavsin üst yüzünden üç büyük dal çıkar.

Birincisi truncus brachiocephalicus'tur. Kısa bir gövde hâlinde sağa ve yukarı çıkar ve sağ köprücük kemiğinin iç ucunun arkasında sağ arteria carotis communis ile sağ arteria subclavia'ya ayrılır. İkincisi sol arteria carotis communis, üçüncüsü sol arteria subclavia'dır; bu ikisi kavisten doğrudan çıkar. Böylece sağda baş ve kola giden arterler ortak bir gövdeden, solda ise ayrı ayrı çıkar. Sık görülen bir varyasyonda sol arteria carotis communis de truncus brachiocephalicus'tan ayrılır.

Kavsin alt yüzü ile sol pulmoner arter arasında ince bir bağ uzanır: ligamentum arteriosum. Bu bağ, Ders 09-02'de gördüğümüz cenin dolaşımındaki ductus arteriosus'un doğumdan sonra kapanıp bağa dönüşmüş kalıntısıdır. Sol nervus laryngeus recurrens, bu bağın hemen yanında aort kavsinin altından dolanıp boyna geri döner. Bu yüzden aort kavsinin genişlemesi ya da bu bölgedeki bir tümör sinire baskı yapıp ses kısıklığına yol açabilir.

İnen göğüs aortu

Kavis dördüncü göğüs omuru hizasında inen göğüs aortuna dönüşür. Aort omurganın önünde, hafifçe solunda aşağı iner ve yol boyunca göğüs duvarına ve göğüs organlarına küçük dallar verir. Kaburga aralarındaki kasları ve deriyi besleyen arka kaburga arası arterler (arteriae intercostales posteriores) eşli olarak aorttan çıkar. Ayrıca bronşlara, yemek borusuna ve kalp zarına küçük dallar gider.

İnen göğüs aortu on ikinci göğüs omuru hizasında diyaframı geçer. Geçtiği açıklık, hiatus aorticus, diyaframın iki bacağının arasında, omurganın hemen önündedir. Aort diyaframın kas lifleri arasından değil, bu liflerin arkasından geçtiği için soluk alıp verirken sıkışmaz.

Karın aortu ve çatallanma

Karın aortu diyaframdan dördüncü bel omuruna kadar iner ve üç tek, ön dal ile birkaç eşli yan dal verir. Tek dalların ilki, on ikinci göğüs omuru hizasında çıkan truncus coeliacus'tur; mide, karaciğer, dalak ve pankreasın bir kısmını besler. İkincisi birinci bel omuru hizasında çıkan arteria mesenterica superior, üçüncüsü üçüncü bel omuru hizasında çıkan arteria mesenterica inferior'dur. Eşli dalların en büyükleri, birinci ve ikinci bel omurları arasında çıkan böbrek arterleri (arteria renalis) ile üreme bezlerine giden arterlerdir.

Karın aortu dördüncü bel omuru hizasında sağ ve sol ortak iliak arterlere (arteria iliaca communis) ayrılarak sona erer. Bu nokta beden yüzeyinde kabaca göbeğin biraz altına ve soluna düşer. Çatallanmanın arkasından küçük bir orta hat dalı, arteria sacralis mediana, aşağıya, kuyruk sokumuna doğru devam eder.

Kendin dene

Toparlayalım

• Aort dört bölümdür: çıkan aort, aort kavsi, inen göğüs aortu ve karın aortu; başlangıç çapı yaklaşık 3 cm'dir.
• Çıkan aort aort sinüslerinden sağ ve sol koroner arterleri verir.
• Aort kavsi göğüs kemiğinin açısı hizasında başlar ve truncus brachiocephalicus, sol arteria carotis communis ve sol arteria subclavia'yı verir.
• Ligamentum arteriosum cenindeki ductus arteriosus'un kalıntısıdır; sol nervus laryngeus recurrens aort kavsinin altından dolanır.
• İnen göğüs aortu arka kaburga arası arterleri verir ve on ikinci göğüs omuru hizasında hiatus aorticus'tan diyaframı geçer.
• Karın aortunun tek dalları: truncus coeliacus (T12), arteria mesenterica superior (L1), arteria mesenterica inferior (L3); böbrek arterleri L1–L2 arasından çıkar.
• Aort dördüncü bel omuru hizasında, göbeğin biraz altında sağ ve sol arteria iliaca communis'e ayrılır.

Bu derste aortun kavsinden baş, boyun ve kollara giden üç büyük dalın çıktığını gördük. Şimdi bu dallardan ilkini, baş ve boyna giden arterleri izleyeceğiz: beyni önden ve arkadan besleyen iki ayrı sistemi, dış ve iç karotis arterlerini ve omurların içinden yükselen vertebral arterleri adlarıyla göreceğiz. Baş–Boyun Arterlerinin Genel Haritası.