Anterior ve Posterior

Açılış

İkinci eksen: ön ve arka.

Bu çiftin kendine özgü bir zorluğu var ve o zorluk başka hiçbir yön çiftinde yok: bir eş anlamlı çifti daha var ve o çift insanda tam olarak aynı anlama gelmiyor.

Anterior/posterior ile ventral/dorsal çoğu metinde birbirinin yerine kullanılır. İnsanda bu genellikle sorun yaratmaz. Ama neden iki çift olduğunu bilmek, hem karşılaştırmalı anatomiyi hem beyin anatomisini okumayı kolaylaştırır.

Bu ders o farkı ve daha önemli bir ayrımı kuruyor: yön ile derinlik aynı şey değildir.

Bir yapı "önde" olabilir ama "yüzeyel" olmayabilir. Ön–arka bir eksendir; yüzeyel–derin başka bir eksen.

Bu derste ne olacak

Terimleri ve eş anlamlılarını tanımlayacağız. Sonra ventral/dorsal ikilisinin nereden geldiğini ve insanda neden karıştığını göreceğiz. Ardından en çok hata üreten noktaya geleceğiz: yön ile derinliğin ayrılması. Son olarak bu terimlerin görüntülemede nasıl kullanıldığını ele alacağız.

Sıfır noktası

Yaygın eş anlamlılar:

İnsanda anterior ≈ ventral, posterior ≈ dorsal kabul edilir. "Yaklaşık olarak" demek gerekiyor ve sebebi aşağıda.

Mekanizma

İki çift neden var

Cevap dört ayaklı hayvanlarda.

Dört ayak üzerinde duran bir hayvanda karın aşağı, sırt yukarı bakar. O bedende "ventral" ile "inferior" aynı yöne denk gelir; "dorsal" ile "superior" da öyle.

İnsan dik durunca eksen doksan derece döndü: karın öne, sırt arkaya baktı. Terimler ise korundu.

Sonuç: insanda ventral = anterior, dorsal = posterior. Ama bu bir çeviri, bir eşitlik değil. Terimlerin kendi mantığı hâlâ hayvan gövdesine ait.

Bunun iki pratik sonucu var:

1. Karşılaştırmalı anatomide ventral/dorsal tercih edilir, çünkü türler arasında tutarlıdır.

2. Beyin ve omurilikte ikisi ayrışır. Gelişim sırasındaki kıvrılma yüzünden beyinde "dorsal" ile "posterior" her yerde aynı yönü göstermez. Bu, Ders 01-23'ün konusu.

El ve ayaktaki özel durum

Dorsal teriminin ilginç bir kullanımı var ve ilk karşılaşıldığında şaşırtır.

El sırtına ve ayak sırtına dorsal denir. Mantık şu: dorsal "sırt" demektir ve bu yüzeyler o uzvun "sırtı" sayılır.

Ama dikkat: anatomik pozisyonda el sırtı arkaya bakar, ayak sırtı ise yukarı. Yani aynı terim, iki uzuvda bedene göre farklı yönleri gösteriyor. Terim uzvun kendi eksenine göre tanımlı, bedene göre değil.

Bu, Ders 01-24'te ele alınacak özel terim ailesinin bir parçası.

Yön ile derinlik ayrı eksenlerdir

Şimdi bu dersin en önemli kısmına geliyoruz.

Anterior/posterior bir yön belirtir: ön yüze mi arka yüze mi doğru.

Yüzeyel/derin bir derinlik belirtir: cilde ne kadar yakın.

İkisi bağımsızdır ve karıştırılması gerçek hatalara yol açar.

Somut bir örnek. Göğüs boşluğundaki bir organ, göğüs duvarının arkasında durur ve bedenin ön yarısındadır. Yani:

• Yön olarak: anterior tarafta.
• Derinlik olarak: yüzeyel değil, derin.

"Önde" olması, "elle ulaşılabilir" olduğu anlamına gelmez. Arada kaslar ve kemikler vardır.

Tersi de mümkün: sırt bölgesindeki bir kas hem posterior (arka yüzde) hem yüzeyel (cildin hemen altında) olabilir.

Görüntülemede kullanımı

Bu çift, görüntüleme adlandırmasının merkezinde durur.

Bir röntgen çekilirken ışının bedene hangi yönden girdiği ve hangi yönden çıktığı belirtilir. Işın önden girip arkadan çıkıyorsa çekim bir ad alır; arkadan girip önden çıkıyorsa başka bir ad alır.

Bu neden önemli: dedektöre uzak (ışın kaynağına yakın) olan yapılar görüntüde daha büyük, dedektöre yakın olanlar gerçek boyutlarına daha yakın çıkar. Kalp gibi ön tarafta duran bir yapı, ışın arkadan girip önden çıktığında (dedektör önde) daha az, önden girip arkadan çıktığında daha çok büyür. Bu yüzden ölçüm yapılacak çekimlerde yön standarttır.

Ayrıca kesitsel görüntülerde ön–arka ekseni, kesitin üstü ve altı olarak görünür: transvers bir kesitte görüntünün üst kısmı bedenin ön tarafıdır.

Bileşik kullanım

Yön terimleri birleştirilebilir ve bu, konumu daraltmanın en pratik yoludur.

"Anterolateral" ön ve dış tarafın arasını, "posteromedial" arka ve iç tarafın arasını gösterir. Birleşik terimlerde sıralama yerleşiktir ve genellikle ön–arka ekseni başa yazılır.

Bu birleşimler tek bir yön teriminden çok daha bilgi taşır: bir yapının "kolun anterolateral yüzünde" olduğunu söylemek, iki eksende birden konum vermektir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Anterior ön yüze, posterior arka yüze doğru olanı belirtir.
• Ventral/dorsal eş anlamlıdır ama kökeni dört ayaklı gövdeye aittir; insanda dik duruş nedeniyle eksen dönmüştür.
• Karşılaştırmalı anatomide ventral/dorsal, insan gövdesinde anterior/posterior tercih edilir.
• Beyin ve omurilikte ikisi ayrışır; nöroanatomide "dorsal" bedene göre değil, sinir tüpüne göre okunur.
• El sırtı ve ayak sırtı "dorsal"dir; terim uzvun kendi eksenine göre tanımlıdır.
• Yön ile derinlik AYRI eksenlerdir: "önde" olmak "yüzeyel" olmak demek değildir.
• Görüntülemede ışının giriş–çıkış yönü çekimin adını ve yapıların görünen boyutunu belirler.
• Bileşik terimler (anterolateral, posteromedial) iki eksende birden konum verir.

Bir sonraki derste üçüncü ekseni kuruyoruz ve orta hat kavramını tanıtıyoruz: medial ve lateral.