Amniyon, Yolk Kesesi ve Koryon

Açılış

Gebeliğin yirminci haftasında yapılan ayrıntılı ultrasonda hekim, bebeğin çevresinde neredeyse hiç sıvı olmadığını görür. Bebek rahim duvarına sıkışmıştır, kolları ve bacakları bükük kalmıştır ve görüntüler bu yüzden zor seçilir. Hekim bebeğin karnına bakar ve böbreklerin olması gereken yerde böbrek göremez; idrar kesesi de boştur. Anne sağlıklıdır ve plasenta çalışmaktadır. Sorun bebeğin çevresindeki sıvının kaynağındadır: gebeliğin ikinci yarısında bu sıvının büyük bölümü bebeğin kendi idrarıdır. Böbrekleri olmayan bebek idrar yapamaz, çevresindeki sıvı azalır ve sıvıya muhtaç olan akciğerleri gelişemez. Bebeği saran zar ve içindeki sıvı, embriyonun bir parçası değildir, ama embriyonun gelişmesi onlara bağlıdır.

Embriyonun çevresindeki zarlar ve keseler neyi oluşturur, neyi oluşturmaz? Amniyon, besin kesesi ve koryon hangi sorunları çözer? Ve bu yapılardaki bir aksaklık neden embriyonun kendisini etkiler?

Bu derste ne olacak

Önce embriyonun kendi dokularıyla çözemediği sorunları ve bu sorunların neden embriyo dışında kurulan yapılarla çözüldüğünü göreceğiz. Sonra amniyonu ve içindeki sıvının kaynağını ve döngüsünü ele alacağız. Ardından besin kesesinin adının söylediğinden farklı işlerini ve koryonun embriyoyu dışarıdan nasıl sardığını açıklayacağız. Son olarak amniyon sıvısının azlığını ve fazlalığını, amniyon bantlarını ve sıvı örneğinin nasıl alındığını inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Embriyonun çözemediği sorunlar

Gelişmekte olan embriyo çok yumuşaktır; basınç, darbe ve kuruma karşısında korumasızdır. Kendi besin kaynağı ilk haftanın sonunda tükenmiştir ve anneden besin ve oksijen alması gerekir. Kalbi, kanı ve sindirim sistemi henüz kurulmadığı için bunlar kurulana kadar başka yapıların işini görmesi gerekir.

Bu sorunların hiçbiri embriyonun kendi dokularıyla çözülemez, çünkü o dokular henüz yoktur. Ders 04-18'de embriyonun yalnızca diskin üst tabakasından çıktığını, çevresindeki boşlukların ve zarların ise embriyoya eşlik eden yapılar olduğunu gördük. Embriyo kendini kurarken, kendisi olmayan bu yapılar onu korur, besler ve kendi organları çalışana kadar onların işini üstlenir.

Amniyon ve sıvısı

Amniyon, ikinci haftada diskin üstünde açılan boşluğu, cavitas amniotica, çevreler. Embriyo sonraki haftalarda katlanıp büyüdükçe amniyon genişler ve embriyoyu çepeçevre sarar; göbek kordonu, funiculus umbilicalis, dışında embriyonun her yüzü sıvıya bakar. Sıvı, gelen darbeyi bütün yüzeye dağıtır, gelişen yapıların birbirine ve zarlara yapışmasını önler ve kolların ve bacakların serbestçe hareket etmesine izin verir.

Amniyon sıvısı durgun değildir. Gebeliğin ilk aylarında büyük ölçüde anneden ve zarlardan süzülen sıvıdan oluşur. Gebeliğin ikinci yarısında ise sıvının büyük bölümü bebeğin idrarıdır. Bebek bu sıvıyı yutar, sindirim borusundan emer ve kan dolaşımı yoluyla plasentadan anneye geri verir. Sıvının miktarı gebelik boyunca artar ve son haftalarda bir litre dolayına ulaşır.

Besin kesesi: adının söylemediği işler

Besin kesesi adını, kuşlar ve sürüngenler gibi yumurtlayan hayvanlardaki büyük besin deposundan alır. İnsanda bu kesenin içinde kayda değer bir besin deposu yoktur. Kese, adının söylemediği başka işler üstlenir. Üçüncü haftada duvarında ilk kan adacıkları belirir ve ilk kan hücreleri burada yapılır.

Ders 04-06'da germ hücrelerinin atalarının bu kesenin duvarında beklediğini gördük. Embriyo katlandığında kesenin diskle komşu olan bölümü embriyonun içine alınır ve bağırsak taslağının bir parçası olur. Kesenin geri kalanı ince bir kanalla, ductus vitellinus, bağırsağa bağlı kalır ve sonra küçülür.

Besin kesesinin küçülmesi, işlerinin bittiği anlamına gelmez; işler başka yapılara devredilir. Kan yapımı altıncı haftadan itibaren karaciğere, sonra kemik iliğine geçer. Germ hücreleri üreme organlarına göç eder. Gebeliğin ilk haftalarında yapılan ultrasonda gebelik kesesinin içinde görülen küçük, yuvarlak halka bu kesedir ve görülmesi gebeliğin rahim içinde olduğunu gösteren erken işaretlerden biridir.

Koryon: dış zar

Koryon, embriyoyu, amniyonu ve besin kesesini en dıştan saran zardır. Ders 04-17'de gördüğümüz trofoblast ile onun iç yüzünü döşeyen embriyo dışı bağ dokusundan oluşur. Koryonun yüzeyinden rahim dokusuna doğru parmak gibi uzantılar, villuslar, büyür. Başlangıçta bu uzantılar koryonun bütün yüzeyini kaplar.

Gebelik ilerledikçe rahim duvarına bakan taraftaki villuslar büyür ve dallanır; bu bölüm, chorion frondosum, plasentanın bebeğe ait bölümünü oluşturur. Rahim boşluğuna bakan taraftaki villuslar ise kaybolur ve koryonun bu bölümü düz bir zara dönüşür. Gebeliğin sonlarına doğru amniyon ile koryon birbirine yapışır ve bebeği saran tek bir zar, bebeğin "suyu" ile birlikte doğumda açılan kese olur.

Klinik bağ: sıvının azı, çoğu ve bantlar

Bebeğin iki böbreği de gelişmemişse idrar yapılamaz ve gebeliğin ikinci yarısında amniyon sıvısı çok azalır. Amerikalı patolog Edith Potter 1946'da bu bebeklerde basık bir burun, aşağıda duran kulaklar, bükük kalmış uzuvlar ve gelişmemiş akciğerlerden oluşan bir görünümü tanımladı. Bugün bu tablo Potter dizisi olarak bilinir. Yüz ve uzuvlardaki değişiklikler, bebeğin sıvısız kalan rahimde sıkışmasından kaynaklanır. Akciğerler gelişemez, çünkü akciğer gelişimi solunum hareketleriyle akciğerlere girip çıkan sıvıya ihtiyaç duyar.

Sıvının tersi, fazlalığı, bebeğin sıvıyı yutamadığı durumlarda görülür. Yemek borusu, oesophagus, doğuştan kapalı olan bir bebek amniyon sıvısını yutamaz ve sıvı birikir. Bu yüzden ultrasonda fazla amniyon sıvısı görüldüğünde yemek borusunun açıklığı ayrıca araştırılır.

Bazı gebeliklerde amniyon zarı erkenden yırtılır ve ince lifli bantlar oluşur. Bu bantlar gelişen bir kol, bacak ya da parmağa dolanarak onu sıkıştırabilir; sonuçta parmakta ya da uzuvda halka biçimli boğumlar, hatta kopmalar görülebilir. Amniyon sıvısında bebeğe ait hücreler bulunduğu için, karın duvarından ince bir iğneyle alınan sıvı örneği bebeğin kromozomlarının incelenmesinde kullanılabilir; bu işleme amniyosentez denir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Embriyo kendini kurarken kendini koruyamaz, besleyemez ve organlarının işini göremez; bu işleri embriyo dışında kurulan yapılar üstlenir.
• Amniyon cavitas amniotica'yı çevreler; sıvı darbeyi dağıtır, yapışmayı önler ve harekete izin verir.
• Gebeliğin ikinci yarısında amniyon sıvısının çoğu bebeğin idrarıdır; bebek sıvıyı yutar ve sıvı sürekli döner.
• Saccus vitellinus ilk kan hücrelerini yapar, germ hücrelerini barındırır ve bağırsak taslağına katılır; ductus vitellinus ile bağırsağa bağlıdır ve işlerini devrederek küçülür.
• Koryon en dış zardır; chorion frondosum plasentanın bebeğe ait bölümünü oluşturur.
• Böbrekler gelişmezse sıvı azalır; Potter 1946'da yüz, uzuv ve akciğer bulgularını tanımladı. Oesophagus kapalıysa sıvı birikir.
• Amniyon bantları uzuvları sıkıştırabilir; funiculus umbilicalis dışında bebeği saran sıvıdan amniyosentezle örnek alınabilir.

Bu derste embriyonun çevresindeki zarları ve keseleri gördük. Bir sonraki derste blastokistin rahim dışında bir yere tutunmasına bakacağız: tutunma yeteneğinin bulunulan yerden bağımsız olduğunu, hazırlanmış yüzeyin ise yalnızca tek bir yerde bulunduğunu ve rahmin hazırlanmış iç yüzeyinin, öbür yüzeylerin veremediği neyi verdiğini göreceğiz. Ektopik İmplantasyonun Anatomik Temeli.