Alt Ekstremite İskelet Haritası

Açılış

Kolunu ve bacağını yan yana düşün. İkisi de bir kuşakla gövdeye bağlanıyor. Sonra tek bir uzun kemik geliyor. Sonra yan yana iki kemik. Sonra bir sürü küçük kemik. Sonra beş ince kemik. Sonra parmaklar.

Sıra aynı. Bölüm sayısı aynı. Hatta ilk parmakta kemik sayısı bile aynı: elde başparmakta iki, ayakta da iki.

Ama bu iki uzuv birbirinin aynısı değil, çünkü işleri birbirinin zıddı.

Üst uzuv boyunca hep aynı seçimi gördük: kararlılıktan vazgeç, ulaşmayı al. Alt uzuv o seçimi yapamaz — üstünde bütün gövde duruyor. Aynı taslak, karşıt görev. O hâlde bu ders yeni bir iskelet öğretmiyor. Bildiğin zincirin üzerine, her basamakta hangi seçimin ters yöne çevrildiğini yazıyor.

Bu ders K1 katmanında, yani bölümün açılış haritası. Sonunda alt uzvun bölümlerini, kökteki farkın neden her şeyi belirlediğini, aynı parçaların neden farklı ölçülerde olduğunu ve ayağın elden hangi noktada ayrıldığını bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce iki uzuvda ortak olan taslağı kuracağız. Sonra kökteki tek farkı göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından aynı bölümlerin nasıl ters ölçülendiğine bakacağız. Son olarak zincirin ucunda el ile ayağın ayrıldığı noktaya geleceğiz.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-45'in cümlesini yanında tut: koruyan iskelet kapalı halkalar kurar, ulaşan iskelet açık bir zincirdir.

Mekanizma

Ortak taslak

Önce iki uzvu basamak basamak yan yana koyalım.

Kuşak. Üstte köprücük ve kürek kemiği; altta kalça kemiği.

Tek uzun kemik. Üstte humerus; altta femur, yani uyluk kemiği.

İki kemik yan yana. Üstte radius ve ulna; altta tibia ve fibula, yani baldır kemikleri.

Bir avuç küçük kemik. Üstte bilekte sekiz tane; altta ayak bileğinde yedi tane.

Beş ince kemik. Üstte el tarağı; altta ayak tarağı.

Parmaklar. İkisinde de on dört falanks, ve ikisinde de birinci parmakta üç değil iki tane.

Yani plan gerçekten aynı. Küçük kemiklerin sayısı bile bir tane fark ediyor, o kadar.

İKİ UZUV AYNI TASLAĞI PAYLAŞIR — FARK BÖLÜMLERDE DEĞİL, HER BÖLÜMDE VERİLEN KARARDADIR.

Bu, dersin geri kalanının yordamını da veriyor. Her basamakta tek soru soracağız: burada seçim hangi yöne çevrilmiş?

Kökteki tek fark

Dersin merkezine geldik, ve fark tek bir yerde başlıyor.

Ders 06-45'te kurmuştuk: üst uzuv gövdeye tek küçük eklemle bağlanır. Kürek kemiği hiçbir yere kenetli değil, kaslarla asılı duruyor. Bu yüzden omuz gövdenin üzerinde kayabiliyor.

Şimdi kalçaya bak. Orada asılı hiçbir şey yok. Kalça kemikleri arkada kaynaşmış omurlara, önde de birbirlerine bağlanıyor. Ortaya kapalı bir halka çıkıyor.

ÜST UZVUN KUŞAĞI AÇIKTIR, ALT UZVUN KUŞAĞI KAPALI BİR HALKADIR.

Ve bu tek karar sonrasındaki her şeyi belirliyor.

Kapalı halka kımıldamaz — dolayısıyla menzil kaybedersin. Ama kapalı halka aktarır: bacaktan gelen yük halkanın içinden geçip omurgaya çıkar, dağılmadan ve kaçmadan. Ders 06-40'ta sakrumun iki kalça arasına sıkışan bir kama olduğunu ve yük arttıkça daha sıkı oturduğunu görmüştük. O kama bu halkanın kilit taşı.

GEVŞEK KÖK MENZİL VERİR, KAPALI KÖK AKTARIM VERİR — İKİSİ AYNI ANDA OLMAZ.

Burada Ders 06-45'in kuralını da sınamış oluyoruz. Orada "koruyan iskelet kapalı halka kurar, ulaşan iskelet açık zincir olur" demiştik. Alt uzuv ikisini birden yapıyor: kuşağı kapalı halka, gerisi açık zincir. Yani kural çürümüyor, sınırı çiziliyor — halka koruma için değil, aktarım için de kurulabilir.

Aynı parçalar, ters ölçüler

Şimdi zincir boyunca ilerleyip her basamakta seçimin yönüne bakalım.

Kalça eklemi. Ders 06-47 ve Ders 06-48'de omzun sığ bir yuva seçtiğini, tutmayı kasa bıraktığını görmüştük. Kalçada yuva derin. Ders 06-19'un ölçeğinde bu doğrudan okunuyor: derin yuva kararlılık, sığ yuva hareket demek.

Uyluk kemiği. Gövdedeki en uzun ve en kalın kemik. Sebebi Ders 06-06'da kurulmuştu: yapı yükü izler.

Diz. Burada üst uzuvda karşılığı olmayan bir şey var — kirişin içine gömülü bir kemik. Ders 06-04'te sesamoid fikrini kurmuştuk: böyle bir kemik kaldıraç kolunu uzatır, yani aynı kas daha çok iş yapar. Dirsekte buna gerek yok, çünkü dirsek gövdeyi kaldırmıyor.

İki kemik. Ders 06-49'da önkoldaki iki kemiğin bir dönme için bölündüğünü görmüştük — radius ulnanın üzerinden geçip eli çeviriyordu. Baldırda o dönme yok. İki kemik burada bölünmüş ama başka bir sebeple: biri yükün çok büyük bölümünü taşıyor, öteki küçük bir payını.

Yani aynı sayı, bambaşka gerekçe.

AYNI ÇÖZÜM İKİ YERDE İKİ AYRI SEBEPLE ORTAYA ÇIKABİLİR — SAYIYA BAKIP GEREKÇE OKUNMAZ.

Zincirin ucu: el ile ayak

Son basamağa geldik ve ayrım burada en keskin.

Ders 06-52'de el tarağının ortasının sabit, kenarlarının hareketli olduğunu, bu yüzden avucun çukurlaşabildiğini kurmuştuk. Ders 06-51'de de bilekten başlayan kemerin avuçta devam ettiğini.

Ayakta da kemer var. Hem uzunlamasına hem enine, ve elle karşılaştırıldığında çok daha belirgin.

Ama sebebi aynı değil.

ELDEKİ KEMER KAVRAMAK İÇİN KURULUR, AYAKTAKİ KEMER TAŞIMAK İÇİN.

Elde kavis, tuttuğun şeyin biçimine uymak için derinleşip sığlaşıyordu. Ayakta kavis bir yay gibi çalışıyor: basınca hafifçe düzleşip yükü yayıyor, kalkınca geri toparlanıyor. Ders 06-34'te omurganın eğriliklerini yay olarak okumuştuk; aynı fikir burada ayağın altında.

İkinci keskin ayrım birinci parmakta. Ders 06-52'de başparmağın tarak kemiğinin çeyrek tur çevrilmiş olduğunu ve bu yüzden avucun karşısına dönebildiğini kurmuştuk. Ayakta o çevrilme yok — birinci parmak öteki dördün yanında, aynı sırada duruyor.

Ve bu bir eksiklik değil, aynı takasın öteki ucu. Karşıya dönen bir parmak kavrar ama zemine geniş ve düz bir temas veremez. Sırada duran bir parmak kavrayamaz ama yükü paylaşır.

Kaynağın bölümü tek tek kemiklerle değil bir haritayla açması bir sıra kararı, ve Bölüm 06.6'da da aynısını yapmıştı. Sebep şu: bir kemiğin neden o biçimde olduğu, ancak zincirdeki yeri bilinirse okunabilir. Harita önce gelmezse femurun kalınlığı bir özellik listesi maddesi olur; harita önce gelirse aynı kalınlık bir cevaba dönüşür.

Kendin dene

Toparlayalım

• İki uzuv da altı basamaklı aynı sırayı izler.
• Bilekte sekiz, ayak bileğinde yedi küçük kemik vardır; gerisi sayıca aynıdır.
• İkisinde de on dört falanks, ikisinde de birinci parmakta iki kemik bulunur.
• İKİ UZUV AYNI TASLAĞI PAYLAŞIR; FARK HER BÖLÜMDE VERİLEN KARARDADIR.
• Üst uzuv gövdeye tek küçük eklemle bağlanır (Ders 06-45).
• ÜST UZVUN KUŞAĞI AÇIKTIR, ALT UZVUN KUŞAĞI KAPALI BİR HALKADIR.
• Sakrum bu halkanın kilit taşıdır ve yük arttıkça sıkı oturur (Ders 06-40).
• GEVŞEK KÖK MENZİL VERİR, KAPALI KÖK AKTARIM VERİR.
• Halka yalnız koruma için değil, aktarım için de kurulabilir (Ders 06-45 sınırı).
• Omuzda yuva sığdır, kalçada derindir (Ders 06-19, Ders 06-47).
• Uyluk kemiği en uzun ve en kalın kemiktir çünkü yapı yükü izler (Ders 06-06).
• Dizde kirişin içine gömülü bir kemik vardır ve kaldıraç kolunu uzatır (Ders 06-04).
• Önkolda iki kemik dönme için bölünmüştür, baldırda asıl taşıyan ile az taşıyan olarak (Ders 06-49).
• AYNI ÇÖZÜM İKİ YERDE İKİ AYRI SEBEPLE ORTAYA ÇIKABİLİR.
• ELDEKİ KEMER KAVRAMAK İÇİN, AYAKTAKİ KEMER TAŞIMAK İÇİN KURULUR (Ders 06-51, Ders 06-52).
• Ayak kemeri bir yay gibi basınca düzleşip kalkınca toparlanır (Ders 06-34).
• Ayakta birinci parmak çevrilmez; öteki dördün yanında sırada durur.
• Karşıya dönen parmak kavrar, sırada duran parmak yükü paylaşır.

Bir sonraki derste halkayı kuran kemiğe geçiyoruz. O kemik iki iş birden yapıyor: bir yandan kuşağı kapatan duvarın yan parçası, öbür yandan bacağın oturduğu derin yuvayı taşıyor. Üstelik erişkinde tek bir kemik gibi görünüyor, ama doğduğunda tek değil. Bir kemik hem halkanın parçası hem yuvanın sahibi olmak zorundaysa nasıl bir biçim alır? Kalça kemiği.