Alt Ekstremite Arterlerinin Genel Haritası

Açılış

Bacağın bütün kanı, kasık bağının altından geçen tek bir arterden gelir. Bu arter uyluğun önünde başlar, uyluğun iç yanındaki bir kanaldan geçerek dizin arkasına dolanır ve orada adını değiştirir. Dizin hemen altında ikiye, kısa bir mesafe sonra üçe ayrılır ve baldırın kas bölmelerine dağılır. Ayakta ise dallar yeniden birleşerek ayak tabanında bir arter kavsi oluşturur.

Kasıkta hissedilen güçlü nabız neden hastanede kateter takmak için kullanılır? Uyluk kemiğinin boynu kırıldığında kemiğin başı neden kansız kalabilir? Ve ayağın üstündeki nabız bazı sağlıklı insanlarda neden hiç hissedilmez?

Bu derste ne olacak

Önce arteria femoralis'in kasıktaki konumunu, derin dalını ve kalça eklemini saran dallarını göreceğiz. Sonra arterin uyluğun iç yanındaki kanaldan geçip dizin arkasında arteria poplitea olmasını izleyeceğiz. Ardından baldırda arterin üç dala ayrılışını ve bu dalların baldırın bölmelerine nasıl dağıldığını ele alacağız. Son olarak ayağın üst yüzündeki ve tabanındaki arterleri ve bacakta hissedilebilen dört nabız noktasını sayacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Kasıkta uyluk arteri ve derin dalı

Ders 09-21'de dış iliak arterin kasık bağının altından geçip arteria femoralis adını aldığını gördük. Arter kasıktan uyluğun ön yüzündeki üçgen biçimli bir çukura, uyluk üçgenine girer. Bu üçgende dıştan içe doğru sinir, arter ve ven yan yana dizilir; uyluk sinirinin dış yanında, uyluk veninin iç yanında duran arter, deriye yakın olduğu için kasıkta kolayca hissedilir. Aynı nedenle kalbin ya da beyin arterlerinin görüntülenmesi için ince bir boru, kateter, çoğu zaman bu noktadan artere sokulur.

Kasık bağının yaklaşık 3–4 cm altında arter en büyük dalı olan arteria profunda femoris'i verir. Derin dal uyluk kemiğinin arkasına doğru ilerler ve kalça eklemini saran iki arter verir: arteria circumflexa femoris medialis ve lateralis. Uyluk kemiğinin başının kanının büyük kısmı iç sarmal arterden gelir; bu arterin dalları kemiğin boynu boyunca yukarı çıkarak başa ulaşır. Derin dal ayrıca uyluk kemiğinin arkasına dolanan üç ya da dört delici arter verir ve uyluğun arka kaslarını bu dallar besler.

Uyluğun iç yanındaki kanal ve diz arkası

Uyluk arteri uyluğun ortasında terzi kasının (musculus sartorius) altına girer ve uyluğun iç yanındaki kaslarla ön kasları arasında kalan bir kanaldan, canalis adductorius'tan geçer. Kanalın alt ucunda, uyluğun iç yanındaki büyük kasın kirişindeki bir açıklıktan arkaya geçer ve dizin arka yüzündeki çukura ulaşır. Bu açıklıktan sonra adı arteria poplitea olur.

Diz arkası arteri çukurun en derin yapısıdır: önünde uyluk kemiğinin alt ucu ve diz ekleminin kapsülü, arkasında diz arkası veni ve en yüzeyde sinir bulunur. Bu konum arteri korur ama uyluk kemiğinin diz üstünden kırıldığı yaralanmalarda kırık uçlarının artere baskı yapabilmesinin de nedenidir. Arter yol boyunca dizi saran beş diz arteri verir. Bu arterler, Ders 09-09'da gördüğümüz türden bir anastomozla dizin çevresinde birbirine ve uyluktan inen dallara bağlanır.

Baldırda üç dal ve bölmeler

Diz arkası arteri, diz arkası kasının (musculus popliteus) alt kenarında ikiye ayrılır. Arteria tibialis anterior iki baldır kemiği arasındaki zarın üst kenarından öne geçer ve baldırın ön bölmesinde, zarın ön yüzünde aşağı iner. Ayak bileğinin önünde, iç ve dış ayak bileği topuzlarının (malleolus medialis ve lateralis) ortasında arteria dorsalis pedis adını alır.

Arteria tibialis posterior baldırın derin arka bölmesinde iner. Üst kısmında en büyük dalı olan arteria fibularis'i verir. Fibular arter baldırın dış yanındaki kemiğin yakınında iner ve baldırın dış bölmesini, bu bölmeye kendi adını taşıyan bir arter girmediği için, delici dallarla besler. Arka tibial arter ise iç ayak bileği topuzunun arkasından, bu topuz ile topuk kirişi arasındaki olukta ayak tabanına geçer.

Ayak tabanında arka tibial arter iç ve dış taban arterlerine ayrılır. Dış taban arteri tarak kemiklerinin tabanı hizasında içe kıvrılır ve ayağın üst yüzünden gelen arteria dorsalis pedis'in derin dalıyla birleşerek derin taban kavsini, arcus plantaris profundus'u oluşturur. Parmaklara giden arterler bu kavisten çıkar. Ayaktaki bu düzen Ders 09-19'da gördüğümüz avuç kavislerine benzer: iki ayrı arter tek bir kavis içinde birleşir.

Nabız noktaları ve klinik bağ

Bacakta dört nabız hissedilebilir. Uyluk arteri kasıkta, kasık bağının ortasının hemen altında; diz arkası arteri diz hafifçe bükülüyken çukurun derininde, en zor bulunan nabız olarak; arka tibial arter iç ayak bileği topuzunun arkasında; arteria dorsalis pedis ise ayağın üst yüzünde, başparmağı kaldıran kasın kirişinin dış yanında. Ayak üstündeki nabız, arterin seyri değişken olduğu için bazı sağlıklı insanlarda hissedilmez; bu tek başına hastalık belirtisi değildir.

Bacak arterlerinin en sık daraldığı yerlerden biri, uyluk arterinin uyluğun iç yanındaki kanaldan geçtiği bölümdür. Bu bölümde yavaş gelişen bir daralma, yürürken baldırda kramp biçiminde ağrıya ve dinlenince geçen bir topallamaya yol açar; kasların artan kan ihtiyacı dar arterden karşılanamaz. Uyluk kemiğinin boynu kırıldığında ise iç sarmal arterin kemik boyunca yükselen dalları yırtılabilir ve kemiğin başı kansız kalarak ölebilir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Arteria femoralis kasık bağının ortasının altından başlar; uyluk üçgeninde sinirin iç, venin dış yanında durur.
• Arteria profunda femoris sarmal arterleri ve uyluğun arka kaslarına giden delici arterleri verir; uyluk kemiği başının kanı çoğunlukla iç sarmal arterden gelir.
• Uyluk arteri canalis adductorius'tan geçip dizin arkasında arteria poplitea olur; bu arter çukurun en derin yapısıdır ve dizin çevresinde bir anastomoz kurar.
• Arteria poplitea arteria tibialis anterior ve posterior'a ayrılır; arteria fibularis arka tibialden çıkar ve dış bölmeyi delici dallarla besler.
• Ön tibial arter ayak bileğinde arteria dorsalis pedis olur; arka tibial arter iç ayak bileği topuzunun arkasından ayak tabanına geçer.
• Derin taban kavsi dış taban arteri ile arteria dorsalis pedis'in derin dalının birleşmesiyle oluşur.
• Bacakta dört nabız noktası vardır; ayak üstü nabzı bazı sağlıklı insanlarda hissedilmez.

Bu derste aortun gövdeye ve uzuvlara dağılan dallarının sonuncusunu, bacak arterlerini izledik. Bundan sonra aynı haritayı ters yönden okuyacağız: kan dokulardan kalbe dönerken hangi büyük venlerde toplanır? Bir sonraki derste bu dönüş yolunun iki ana gövdesini, üst ve alt ana toplardamarı, ve ikisinin sağ kulakçıkta buluşmasını göreceğiz. Vena Cava Sistemleri.