K3Ders 07-30
Açık ve Kapalı Kinetik Zincir
07.4 — Eklem Stabilitesi ve Kinematik · K3 Tıp: Tıp fakültesi düzeyinde terminoloji, komşuluk, damar, sinir, lenf, histoloji ve embriyoloji.
1.271 kelime · yaklaşık 8 dakika · 1 kaynak
Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Kol açık bir zincirdi: gövdeden başlayıp elde biten bir dizi halka (Ders 06-45).
- AÇIK ZİNCİRDE UÇ SEGMENT SERBESTTİR VE HAREKETİ BAŞLATAN ODUR.
- KAPALI ZİNCİRDE UÇ SEGMENT SABİTTİR, HAREKETİ GÖVDEYE YAKIN SEGMENT ÜRETİR.
- AYNI UZUV TEK BİR YÜRÜYÜŞ ADIMI İÇİNDE HEM AÇIK HEM KAPALI ZİNCİRDE ÇALIŞABİLİR.
- Açık/kapalı zinciri hareketin sabit bir özelliği sanmak, anlık durumla kalıcı özelliği karıştırır.
- Dizde açık zincirde hareket eden kemik tibia (içbükey yüzey).
- Dizde kapalı zincirde hareket eden kemik femur (dışbükey yüzey).
- AYNI EKLEM, AYNI GÖRÜNÜR HAREKET — AMA HAREKET EDEN YÜZEY DEĞİŞİR.
- BİÇİM SABİTTİR, AMA HAREKETİN KAYNAĞI ZİNCİR DURUMUNA GÖRE İKİ YÜZEY ARASINDA TAŞINABİLİR.
- Ders 07-29'un kuralı: içbükey hareket ederse kayma aynı yöne, dışbükey hareket ederse ters yöne.
- AÇIK ZİNCİRDE KAYMA AYNI YÖNE, KAPALI ZİNCİRDE TERS YÖNE GİDER.
- Bu tersine dönüş rastgele değil; iki soru aynı değişkeni paylaşır.
- ZİNCİRİN AÇIK YA DA KAPALI OLMASI, HANGİ YÜZEYİN HAREKET ETTİĞİNİ BELİRLEYEN DEĞİŞKENİN KENDİSİDİR.
- Kapalı zincirde uç segment bir yüzeye bastırılır, bu ek bir sıkışma kaynağı ekler.
- Sıkışmanın stabiliteye katkısı klinik ve uygulamalı alanın konusudur (Ders 00-16).
Bir sonraki derste "hangi yüzeyin hareket ettiği" sorusundan "ne kadar uyumlu olduğu" sorusuna geçiyoruz. Ders 07-11'de bir eklemin uyumunun biçiminden geldiğini kurmuştuk — ama uyum, eklemin hangi açıda durduğuna göre de değişir mi? Bir dizin tam düz durduğu an ile yarı bükülü durduğu an, aynı derecede mi kilitli? Close-Packed ve Loose-Packed Pozisyonlar.
Açılış
Ders 07-29'un kapanışında bir soru bıraktık: "hangi yüzey hareket ediyor" sorusu her eklemde sabit mi, yoksa değişebilir mi? Bir bacağı öne savurmakla aynı bacağın üzerinde çömelmek, aynı eklemde farklı uçları hareket ettiriyor gibi görünüyordu.
Ders 06-45'te kolu açık bir zincir olarak kurmuştuk: omuz, dirsek, bilek, uçta el — her halka bir öncekine bağlı, ve zincirin bir ucu gövdeye tutunuyor, öteki ucu serbest. Peki o serbest uç, serbest OLMAKTAN çıkarsa ne olur? Bir eli masaya, bir ayağı yere koyduğunda, zincirin hangi ucu hâlâ serbest?
Bu ders K3 katmanında. Sonunda açık ile kapalı zincirin ne demek olduğunu, aynı eklemde hareket eden yüzeyin nasıl yer değiştirdiğini, bunun konveks-konkav kuralını nasıl tersine çevirdiğini ve bu tersine dönüşün tesadüf olmadığını bileceksin.
Bu derste ne olacak
Önce açık ile kapalı zinciri tanımlayacağız. Sonra aynı eklemde hareket eden yüzeyin nasıl yer değiştirdiğini göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından bunun kayma yönünü nasıl tersine çevirdiğini türeteceğiz. Son olarak bu tersine dönüşün neden tesadüf olmadığını kapatacağız.
Sıfır noktası
Ve Ders 07-29'un cümlesini yanında tut: hangi yüzeyin hareket ettiği eklemden ekleme değişir ve yönü belirler.
Mekanizma
İki zincir durumu
Ders 06-45'te kolu bir zincir olarak kurmuştuk: gövdeden başlayıp elde biten bir dizi halka.
Bu zincirin normal hâli açık. Elini havada sallarken serbest uç eldir; hareket oradan başlar, gövdeye yakın halkalar nispeten sabit kalır.
AÇIK ZİNCİRDE UÇ SEGMENT SERBESTTİR VE HAREKETİ BAŞLATAN ODUR — GÖVDEYE YAKIN SEGMENTLER NİSPETEN SABİT KALIR.
Ama elini bir masaya koyup üzerine yaslanırsan durum değişir. Artık el hareket edemez; masaya sabitlenmiş. Kolunu bükersen bu kez hareketi gövdeye yakın segmentler üretiyor — el yerinde dururken dirsek ve omuz yer değiştiriyor.
KAPALI ZİNCİRDE UÇ SEGMENT SABİTTİR VE HAREKETİ GÖVDEYE YAKIN SEGMENT ÜRETİR.
Aynı eklem — dirsek — iki durumda da bükülüyor. Ama kim hareket edip kim sabit kaldığı tamamen tersine dönüyor.
Bacak için de aynı ayrım geçerli. Ayak yerden kesilmişken (oturup bacak sallamak) zincir açık; ayak yere basarken (yürümek, çömelmek, ayakta durmak) zincir kapalı. Günlük hareketlerin çoğu aslında bu ikisinin art arda gelmesi — yürürken her adımda bir bacak kapalı zincirde yükü taşırken öteki açık zincirde havada ileri savruluyor.
AYNI UZUV, TEK BİR YÜRÜYÜŞ ADIMI İÇİNDE BİLE HEM AÇIK HEM KAPALI ZİNCİRDE ÇALIŞABİLİR — ZİNCİR DURUMU ANLIK BİR KARARDIR, KALICI BİR ETİKET DEĞİL.
Yaygın yanlışAçık ya da kapalı zinciri bir hareketin ya da sporun sabit bir özelliği sanmak — "squat kapalı zincir hareketidir, bacak kaldırma açık zincir hareketidir" diye ezberlemek.
Bunlar örnek, kural değil. Belirleyici olan uç segmentin o anda sabit bir yüzeye tutunup tutunmadığı. Aynı bacak, ayak yerdeyken kapalı, havadayken açık zincirde çalışır — zincir hareketin kendi özelliği değil, o anki durumun özelliğidir.
Aynı eklemde hareket eden yüzey yer değiştiriyor
Dersin merkezine geldik.
Dizi ele alalım. Diz iki kemik arasında: üstte femur (dışbükey uç), altta tibia (içe doğru hafif çukur bir plato).
Açık zincirde — otururken bacağını düzeltirken — ayak havada, yani uç segment (tibia ve ayak) serbest. Hareket eden kemik tibia. Hareket eden yüzey içbükey.
Kapalı zincirde — çömelmiş konumdan ayağa kalkarken — ayak yerde sabit, yani tibia sabit kalıyor. Bu kez hareket eden kemik femur. Hareket eden yüzey dışbükey.
AYNI EKLEM, AYNI GÖRÜNÜR HAREKET — AMA AÇIK ZİNCİRDE HAREKET EDEN YÜZEY İÇBÜKEY, KAPALI ZİNCİRDE DIŞBÜKEYDİR.
Bu, zincirin sabitlenme noktasının değişmesinin doğrudan bir sonucu. Uç segment sabitlendiğinde, o segmentin taşıdığı yüzey de sabitleniyor — hareket zorunlu olarak öteki yüzeye kayıyor.
Ve bu yalnız dizde değil, prensip olarak her eklemde geçerli. Bir eklemin hangi yüzeyinin dışbükey hangisinin içbükey olduğu sabit — biçim değişmiyor. Ama zincir açık mı kapalı mı olduğuna göre, hareketin kaynağı o iki sabit yüzeyden birinden ötekine geçiyor.
BİÇİM SABİTTİR, AMA HAREKETİN KAYNAĞI SABİT DEĞİLDİR — ZİNCİR DURUMU HAREKET KAYNAĞINI İKİ YÜZEY ARASINDA TAŞIYABİLİR.
Konveks-konkav kuralı tersine döner
Şimdi Ders 07-29'un kuralını bu iki duruma uygulayalım.
Açık zincirde hareket eden yüzey içbükeydi. Ders 07-29'un kuralı: içbükey yüzey hareket ederse yuvarlanma ve kayma aynı yöne gider. Diz düzelirken tibia öne yuvarlanıyor, öne kayıyor.
Kapalı zincirde hareket eden yüzey dışbükey. Aynı kural bu kez tersini söylüyor: dışbükey yüzey hareket ederse kayma ters yöne gider. Ayağa kalkarken femur kondili öne yuvarlanıyor ama geriye kayıyor.
AÇIK ZİNCİRDE KAYMA YUVARLANMAYLA AYNI YÖNE, KAPALI ZİNCİRDE TERS YÖNE GİDER — AYNI EKLEM, AYNI GÖRÜNÜR AÇILMA, İKİ FARKLI KAYMA YÖNÜ.
Bu tuhaf görünebilir: aynı diz, aynı bükülme-açılma hareketi, ama kayma yönü zincirin açık mı kapalı mı olduğuna göre tersine dönüyor. Ama artık şaşırtıcı değil — Ders 07-29'da zaten kurmuştuk: belirleyici olan eklem tipi değil, hangi yüzeyin hareket ettiği. Zincir durumu tam olarak bunu değiştiriyor.
Bu tersine dönüş tesadüf değil
Kapanışta bir adım geri çekilelim: bu neden düzenli bir kural, rastgele bir çakışma değil?
Çünkü zincirin açık ya da kapalı olması, "hangi kemik sabit" sorusuna doğrudan cevap veriyor — ve Ders 07-29'da kurduğumuz kural da tam olarak bu soruya bağlıydı. İki soru aynı değişkeni paylaşıyor.
ZİNCİRİN AÇIK YA DA KAPALI OLMASI, HANGİ YÜZEYİN HAREKET ETTİĞİNİ BELİRLEYEN DEĞİŞKENİN KENDİSİDİR — BU YÜZDEN KAYMA YÖNÜ ONUNLA BİRLİKTE TERSİNE DÖNER.
Bunun bir sonucu daha var. Kapalı zincirde uç segment bir yüzeye bastırılıyor, ve bu Ders 07-25'te kurduğumuz stabilite fikrine bir katkı ekliyor: sabit bir zemine yaslanan bir uç, eklemi ek bir kaynaktan — dışarıdan gelen bir dirençten — sıkıştırıyor. Bu sıkışmanın stabiliteye tam olarak nasıl katkı verdiği ve hangi durumlarda tercih edildiği klinik ve uygulamalı alanın konusudur (Ders 00-16); burada kurulan şey yalnız zincirin hangi yüzeyi hareket ettirdiği.
Kaynağın bu dersi konveks-konkav kuralından hemen sonra vermesi bir sıra kararı: kural bilinmeden zincirin kaymayı nasıl tersine çevirdiği görünmezdi. Bu ders bir önceki dersin uygulaması, yeni bir mekanizma değil.
Kendin dene
Toparlayalım
- Kol açık bir zincirdi: gövdeden başlayıp elde biten bir dizi halka (Ders 06-45).
- AÇIK ZİNCİRDE UÇ SEGMENT SERBESTTİR VE HAREKETİ BAŞLATAN ODUR.
- KAPALI ZİNCİRDE UÇ SEGMENT SABİTTİR, HAREKETİ GÖVDEYE YAKIN SEGMENT ÜRETİR.
- AYNI UZUV TEK BİR YÜRÜYÜŞ ADIMI İÇİNDE HEM AÇIK HEM KAPALI ZİNCİRDE ÇALIŞABİLİR.
- Açık/kapalı zinciri hareketin sabit bir özelliği sanmak, anlık durumla kalıcı özelliği karıştırır.
- Dizde açık zincirde hareket eden kemik tibia (içbükey yüzey).
- Dizde kapalı zincirde hareket eden kemik femur (dışbükey yüzey).
- AYNI EKLEM, AYNI GÖRÜNÜR HAREKET — AMA HAREKET EDEN YÜZEY DEĞİŞİR.
- BİÇİM SABİTTİR, AMA HAREKETİN KAYNAĞI ZİNCİR DURUMUNA GÖRE İKİ YÜZEY ARASINDA TAŞINABİLİR.
- Ders 07-29'un kuralı: içbükey hareket ederse kayma aynı yöne, dışbükey hareket ederse ters yöne.
- AÇIK ZİNCİRDE KAYMA AYNI YÖNE, KAPALI ZİNCİRDE TERS YÖNE GİDER.
- Bu tersine dönüş rastgele değil; iki soru aynı değişkeni paylaşır.
- ZİNCİRİN AÇIK YA DA KAPALI OLMASI, HANGİ YÜZEYİN HAREKET ETTİĞİNİ BELİRLEYEN DEĞİŞKENİN KENDİSİDİR.
- Kapalı zincirde uç segment bir yüzeye bastırılır, bu ek bir sıkışma kaynağı ekler.
- Sıkışmanın stabiliteye katkısı klinik ve uygulamalı alanın konusudur (Ders 00-16).
Bir sonraki derste "hangi yüzeyin hareket ettiği" sorusundan "ne kadar uyumlu olduğu" sorusuna geçiyoruz. Ders 07-11'de bir eklemin uyumunun biçiminden geldiğini kurmuştuk — ama uyum, eklemin hangi açıda durduğuna göre de değişir mi? Bir dizin tam düz durduğu an ile yarı bükülü durduğu an, aynı derecede mi kilitli? Close-Packed ve Loose-Packed Pozisyonlar.
Anlamadığın bir yer mi var?
Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.
Eğitim içeriğidir. Anatomik bilgi tıbbi tanı, tedavi ya da sağlık tavsiyesi değildir ve hiçbir tıp fakültesi dersinin veya klinik eğitimin yerine geçmez. Kişisel bir sağlık sorusu için hekime başvurun.