Resmi konuşma ve söylev

Kanca

On beş yıldır birlikte çalıştığın Herr Krüger emekli oluyor ve veda töreninde bölüm adına konuşmayı sana bırakıyorlar. Salonda genel müdür, belediyeden bir temsilci, Krüger'in ailesi ve otuz meslektaş var. Konuşmanı hazırlarken ilk cümlede takılıyorsun: kime önce hitap edeceksin, genel müdüre mi, Krüger'in eşine mi, yoksa doğrudan Krüger'e mi? Kaç kişinin adını anacaksın? Espri yapabilir misin, yoksa bu bir tören mi? Ertesi hafta bir komşunun cenazesine gidiyorsun ve orada da bir cümle arıyorsun: Türkçede refleks gibi gelen "Başınız sağ olsun"un Almancası ne?

C2.1'de ikna edici konuşmanın araçlarını, C2.2'de tonu belirleyen ince seçimleri gördük. Bazı konuşmalarda ise ton, bir türün yerleşik kurallarıyla belirlenir: bir açılış konuşması, bir ödül töreninde övgü konuşması, bir veda, bir düğün sofrası ya da bir cenaze. Bu derste bu konuşma türlerini, hitap sırasını, her türün kalıplarını ve Türkçe konuşanların bu türlerde en sık düştüğü çeviri tuzaklarını ele alacağız.

Anlatım

Hitap: kime, hangi sırayla?

Almanca resmî bir konuşmanın ilk cümlesi hitaptır (Anrede) ve hitabın bir sırası vardır. Genel kural: salondaki en üst makamdaki kişiye ya da kişilere önce, ardından diğer konuklara, en son da genel topluluğa seslenilir. "Sehr geehrter Herr Bürgermeister, sehr geehrte Frau Direktorin, liebe Familie Krüger, liebe Kolleginnen und Kollegen" gibi bir sıralama, salonun yapısını konuşmanın ilk saniyesinde görünür kılar. Kalabalık bir toplulukta herkesi tek tek saymak yerine "sehr geehrte Damen und Herren" ya da "liebe Gäste" ile toparlamak yeterlidir.

Hitabın tonu, türe ve ilişkiye göre değişir. "sehr geehrte" resmî ve mesafelidir; "liebe" sıcaktır ve bir iş yerinde meslektaşlara, bir ailede akrabalara uygundur. İkisi aynı hitap dizisinde yan yana durabilir: makam sahiplerine "sehr geehrte", tanıdık topluluğa "liebe". Hitabın uzunluğu da bir mesajdır; Almanca konuşmalarda hitap genellikle kısa tutulur ve asıl söz hızla başlar.

Konuşma türleri

Her konuşma türünün kendine özgü bir amacı ve bir dizi yerleşik kalıbı vardır. Kısa bir selamlama konuşması (Grußwort), bir kurum adına bir etkinliği açar ya da selamlar; birkaç dakikayla sınırlıdır ve ana konuşmacıya yer bırakır: "Im Namen der Stadt heiße ich Sie herzlich willkommen." Açılış konuşması (Eröffnungsrede) bir sergiyi, bir binayı, bir kongreyi resmen açar ve çoğu zaman şu cümleyle biter: "Hiermit erkläre ich die Ausstellung für eröffnet."

Övgü konuşması (Laudatio), bir ödül ya da onur töreninde ödül alan kişiyi tanıtır ve başarılarını anlatır. Dilinde "würdigen" (değerini takdir etmek), "auszeichnen" (ödüllendirmek), "sich verdient machen um" (… için büyük hizmette bulunmak) sık geçer: "Frau Weber hat sich um die Integration junger Menschen in besonderer Weise verdient gemacht." Veda konuşması (Abschiedsrede) birinin emekliliğini ya da ayrılışını anar; övgüyle kişisel anıları, çoğu zaman da hafif bir mizahı birleştirir. Sofra konuşması (Tischrede) bir düğünde, bir doğum gününde ya da bir yıldönümünde yemek sırasında yapılır ve çoğu zaman bir kadeh kaldırmayla biter: "Lassen Sie uns das Glas erheben auf das Brautpaar!"

Cenaze konuşması (Trauerrede) en hassas türdür. Ölen kişinin hayatını ve kişiliğini anar, yakınlarına teselli verir ve ölçülü, sade bir dil kullanır. Burada mizah, abartılı övgü ve uzun cümleler yerinde değildir. Tipik ifadeler şunlardır: "Wir nehmen heute Abschied von …" (Bugün … ile vedalaşıyoruz), "Er wird uns sehr fehlen" (Onun yokluğunu çok hissedeceğiz), "In Dankbarkeit denken wir an …" (Minnetle … anıyoruz).

Başsağlığı ve tebrik: kısa kalıplar

Bir cenaze töreninde veya bir ölüm haberi karşısında kısa bir başsağlığı cümlesi yeterlidir ve çoğu zaman en doğrusudur: "Mein herzliches Beileid" (Başınız sağ olsun, kelimesi kelimesine: içten taziyelerim). Daha resmî ya da yazılı bir taziyede: "Mein aufrichtiges Mitgefühl" ya da "Ich möchte Ihnen mein tief empfundenes Beileid aussprechen." Almanca konuşan biri yas tutan birine uzun bir konuşma değil, kısa ve samimi bir cümle bekler; ardından söylenen "Wenn ich etwas für Sie tun kann, sagen Sie es bitte" (Sizin için yapabileceğim bir şey varsa lütfen söyleyin) cümlesi, taziyeyi somut bir desteğe dönüştürür.

Tebrikte de kalıplar kısadır. "Herzlichen Glückwunsch zur Hochzeit / zum Ruhestand / zur Auszeichnung" (… tebrikler) her durumda uygundur. Bir düğünde gelin ve damada: "Ich wünsche euch alles Gute für eure gemeinsame Zukunft" (Ortak geleceğiniz için size her şeyin en iyisini dilerim). Emeklilik için: "Für Ihren neuen Lebensabschnitt wünschen wir Ihnen Gesundheit und viel Freude" (Hayatınızın bu yeni döneminde size sağlık ve bol neşe dileriz).

Bir tören konuşmasının yapısı

Tören konuşmaları, türleri ne olursa olsun, benzer bir yapıya dayanır: hitap, konuşmanın vesilesinin kısa bir adlandırılması, asıl bölüm (övgü, anı, teşekkür, anma), geleceğe dönük bir dilek ve kapanış. Kapanış çoğu zaman bir teşekkür, bir dilek ya da bir kadeh kaldırmadır. Veda konuşmasında örneğin: "Lieber Herr Krüger, im Namen der ganzen Abteilung: Danke für fünfzehn gemeinsame Jahre. Wir wünschen Ihnen für Ihren Ruhestand alles erdenklich Gute."

Almanca tören konuşmalarında süre bir nezaket meselesidir. Özellikle birden çok konuşmacının olduğu bir törende, kısa ve özenli bir konuşma uzun bir konuşmadan her zaman daha iyi karşılanır. Konuşmanın başında süreyi hafif bir mizahla sınırlamak da yaygındır: "Keine Sorge, ich halte mich kurz" (Merak etmeyin, kısa tutacağım). Bu cümlenin bir vaat olduğunu unutma.

Örnekler

Her örneği bir konuşma türüne yerleştir: konuşmanın başında mı, ortasında mı, sonunda mı durur?

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Örnek: "Sehr geehrte Frau Staatssekretärin, sehr geehrter Herr Rektor, liebe Kolleginnen und Kollegen, liebe Studierende!"
2. Örnek: "Mein herzliches Beileid zum Tod deiner Mutter. Wenn ich etwas für dich tun kann, sag mir bitte Bescheid."
3. Örnek: "Lasst uns das Glas erheben auf das Brautpaar – auf eine glückliche gemeinsame Zukunft!"
4. Örnek: "Seit zwanzig Jahren gibt Herr Arslan Jugendlichen in unserem Viertel kostenlosen Musikunterricht; damit hat er sich um unsere Nachbarschaft in besonderer Weise verdient gemacht."
5. Örnek: "Danke für alles, was Sie für uns getan haben. Wir wünschen Ihnen für Ihren Ruhestand alles erdenklich Gute."

Özet kartı

1. Hitap sırası: en üst makam, sonra konuklar, en son topluluk; kısa tut, "sehr geehrte" resmî, "liebe" sıcak.
2. Türler: Grußwort, Eröffnungsrede, Laudatio, Abschiedsrede, Tischrede, Trauerrede.
3. Laudatio: würdigen, auszeichnen, sich verdient machen um; açılış: … für eröffnet erklären.
4. Taziye: Mein herzliches Beileid / Mein aufrichtiges Mitgefühl; "Başınız sağ olsun"u çevirme.
5. Tebrik: Herzlichen Glückwunsch zu …; alles Gute für eure gemeinsame Zukunft; das Glas erheben auf …
6. Yapı: hitap, vesile, asıl bölüm, dilek, kapanış; kısalık bir nezakettir.

Sonraki derse köprü

Pek çok Almanca tören konuşması, en ağır anlarında bir şairin dizesine başvurur; kulağa en çok gelen isimler de çoğu zaman Goethe ile Schiller'dir. Schiller'in "Ode an die Freude" şiiri, Beethoven'ın dokuzuncu senfonisinde bestelenerek bugün Avrupa'nın her yerinde tanınan bir melodiye dönüştü. Yeni modülümüz edebiyata geçiyor ve ilk dersi bu iki klasiğe ayrılıyor: Weimar'da birlikte çalışan iki yazar, dillerinin bugünkü okura nasıl göründüğü ve Almancanın gündelik diline bıraktıkları.