Akademik ders ve konferans dinleme

Kanca

Ders programında "Vorlesung Stadtsoziologie, 10 Uhr c. t." yazıyor. Saat tam onda amfide oturuyorsun, salon yarı boş. On beşi geçe profesör içeri giriyor ve hiç duraksamadan başlıyor. Doksan dakika boyunca defterine olabildiğince çok şey yazmaya çalışıyorsun; sonunda iki sayfa dolu, ama akşam notlarına baktığında dersin ana sorusunu hatırlayamıyorsun. Üstelik bir yerde "Diese These trifft auf Großstädte …" diye yazıp bırakmışsın; cümlenin sonunu kaçırdığın için profesörün tezi onaylayıp onaylamadığını bilmiyorsun. Ders bittiğinde herkes sıralara parmak eklemleriyle vuruyor ve sen ne olduğunu anlamadan salondan çıkıyorsun.

Bir akademik ders (Vorlesung) ya da bir konferans konuşması (Vortrag auf einer Tagung) yazılı bir metinden farklı dinlenir. Geri dönüp okuyamazsın; hızı konuşmacı belirler; yapı ise çoğu zaman yalnız sözlü işaretlerle görünür. Bu derste konuşmacının bölüm geçişlerini duyuran sözlü sinyalleri yakalamayı, ana düşünceyi ayrıntıdan ayırmayı, Almanca cümlenin anlamı sona saklayan düzenine karşı dinlemeyi ve hızlı not almayı çalışacağız.

Anlatım

Akademik dinlemenin çerçevesi

Önce birkaç kültürel ayrıntı. Alman üniversitelerinde "c. t." (cum tempore) ile ilan edilen bir ders, belirtilen saatten on beş dakika sonra başlar; bu gecikmeye "akademisches Viertel" (akademik çeyrek) denir. "s. t." (sine tempore) ise tam saatte başlamak demektir. Dersin sonunda öğrencilerin masaya parmak eklemleriyle vurması (klopfen) alkış yerine geçen yaygın bir teşekkür biçimidir. Bir konferansta ise konuşmalar çoğu zaman sıkı bir zaman planına bağlıdır ve her konuşmanın ardından kısa bir tartışma bölümü gelir.

Ders türleri de farklı dinleme ister. Vorlesung'da profesör anlatır ve öğrenciler dinler; soru sorma imkânı sınırlıdır. Seminer (Seminar) daha küçük bir gruptur; öğrenciler sunum yapar ve tartışır. Konferansta (Tagung, Konferenz) uzmanlar birbirlerine yeni çalışmalarını sunar; dil daha yoğun ve terim yüklüdür. Her durumda iyi bir dinleme, dinlemeden önce başlar: ders programındaki başlığa, önceden paylaşılan sunum dosyasına (Folien) ya da özet metne (Abstract, Handout) bakmak, beklenen terimleri önceden tanımanı sağlar.

Yapıyı haber veren işaretler

Yazılı bir metinde başlıklar ve paragraflar yapıyı gösterir; sözlü bir derste bu işi konuşmacının kalıpları yapar. B2.18'de bu kalıpları sunum yapan tarafından kullanmıştın; burada onları dinleyici olarak tanıman gerekiyor, ve akademik konuşmacılar genellikle daha çeşitli ve daha dolaylı biçimler kullanır.

Plan bildiren işaretler dersin haritasını verir: "Ich möchte heute drei Aspekte beleuchten" (Bugün üç yönü aydınlatmak istiyorum), "Die Vorlesung gliedert sich in zwei Teile" (Ders iki bölüme ayrılıyor). Bu cümleyi duyduğunda defterine hemen bir numaralı iskelet çiz; sonra gelen her bölümü o iskelete yerleştirirsin. Geçiş bildiren işaretler bir bölümün bittiğini söyler: "Das bringt mich zu …" (Bu beni … konusuna getiriyor), "Wenden wir uns nun … zu" (Şimdi … konusuna dönelim).

Vurgu bildiren işaretler, not defterinde yıldız hak eden yerlerdir: "Worauf es hier ankommt, ist …" (Burada asıl önemli olan …), "Halten wir fest: …" (Şunu saptayalım), "Das ist der entscheidende Punkt" (Belirleyici nokta bu). Yeniden anlatma işaretleri ("Mit anderen Worten", "Anders ausgedrückt") bir düşüncenin ikinci kez, çoğu zaman daha basit bir biçimde geleceğini söyler; ilkini kaçırdıysan ikinci şansın budur.

Konu dışı işaretler ise tersini söyler: "Nebenbei bemerkt …" (Bu arada belirteyim), "Das nur am Rande" (Bu sadece bir yan not). Bunlardan sonra gelen kısım genellikle sınav için değil, merak içindir; kalemi dinlendirebilirsin. Özetleme işaretleri ("Fassen wir zusammen", "Um es auf den Punkt zu bringen") ise dersin ana düşüncesinin geldiğini haber verir ve bu cümle mutlaka nota geçer.

Cümle çerçevesi: anlam sonda

Almanca dinlemenin en büyük tuzağı dil bilgisindendir. Almanca cümlede çekimli fiil ikinci sırada durur, ama anlamı tamamlayan parça, yani ayrılabilen ön ek, ortaç, mastar ya da "nicht", çoğu zaman cümlenin en sonuna gider. Bu yapıya cümle çerçevesi (Satzklammer) denir. Yan cümlede ise çekimli fiilin kendisi de sona kayar. Uzun bir akademik cümlede bu, anlamın belirleyici kısmının on beş, yirmi kelime sonra gelmesi demektir.

"Diese Annahme lehnen die meisten Forscherinnen und Forscher nach den neuesten Untersuchungen inzwischen ab" cümlesinde "lehnen" duyduğunda henüz hiçbir şey belli değildir; "ab" geldiğinde cümle "reddetmek" anlamına kavuşur. "Das trifft auf Kleinstädte nur bedingt zu" cümlesinde "zutreffen" (geçerli olmak) ve "nur bedingt" (yalnızca kısmen) birlikte anlam verir. Türkçede yüklem de sondadır ve bu, Türkçe konuşan için bir avantaj olabilir: bekleme alışkanlığı zaten vardır. Tuzak, Almancada cümlenin başındaki çekimli fiilin tamamlanmış bir anlam gibi görünmesidir.

Uygulamada şu alışkanlık işe yarar: bir cümlenin başında "lehnt", "trifft", "stellt", "nimmt" gibi çoğu zaman bir ön ekle tamamlanan bir fiil duyduğunda, notunu cümle kapanana kadar bekletmek. Olumsuzluk için de aynı dikkat gerekir; "nicht" genellikle olumsuzladığı parçanın hemen önünde ya da cümle sonunda durur ve hızlı konuşmada kolayca kaybolur.

Not almak: kelime değil yapı

Her kelimeyi yazmaya çalışmak, kancadaki durumun doğrudan sonucudur: el konuşmacıya yetişemez ve dikkat anlamdan kelimeye kayar. Akademik not tam cümle değil anahtar kelime (Stichpunkte) üzerine kurulur. Sayfayı iki sütuna bölmek yaygın bir yöntemdir: geniş sütuna ders sırasında anahtar kelimeler, dar sütuna dersten sonra kendi soruların ve kısa özetin. Cornell yöntemi olarak bilinen bu düzen, notları ertesi gün tekrar ederken de işe yarar.

Almanca notlarda standart kısaltmalar hız kazandırır: "z. B." (zum Beispiel), "d. h." (das heißt, yani), "bzw." (beziehungsweise, ya da / sırasıyla), "ca." (circa, yaklaşık), "vs." (versus, karşı), "u. a." (unter anderem, diğerlerinin yanı sıra). Bunlara kendi sembollerini ekle: artış ve azalış için yukarı ve aşağı oklar, eşitlik ve eşitsizlik için matematik işaretleri, neden-sonuç için bir ok. Türkçe ve Almancayı karışık yazmak da meşrudur; yeter ki terimler Almanca kalsın, çünkü sınavda ve okumada o terimlerle karşılaşacaksın.

Son adım dersten sonra gelir. Aynı gün, notları okuyup her bölümü tek cümleyle özetlemek, C1.10'da öğrendiğin özet becerisinin sözlü kaynağa uygulanmasıdır. Boşlukları bir arkadaşın notlarıyla ya da sunum dosyasıyla doldurmak, ders sırasında kaçırdığın cümle sonlarını da yakalamanı sağlar.

Örnekler

Her örnekte işaretin not defterinde neye dönüşeceğini söyle.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. (a) geçiş; (b) konu dışı; (c) vurgu; (d) yeniden anlatma.
2. "Araştırmacılar birkaç deneyden sonra önceki açıklamayı artık reddediyor." — anlam "ab" ile gelir.
3. Örnek: "Vorlesung: 2 Teile — 1) Geschichte d. Stadt 2) aktuelle Probleme: Wohnungsmangel, Verkehr".
4. zum Beispiel; das heißt; beziehungsweise; unter anderem.
5. "10 Uhr c. t." daha geç başlar, saat onu çeyrek geçe.

Özet kartı

1. Dinlemeden önce başlık, Folien ya da Abstract'a bak; terimleri önceden tanı.
2. Plan işareti duyulunca numaralı iskelet çiz; geçiş işaretinde yeni başlık aç.
3. Vurgu ve özet işaretleri nota mutlaka geçer; "Nebenbei bemerkt" ve "Das nur am Rande" geçilebilir.
4. Cümle çerçevesi: ön ek, ortaç, mastar ve "nicht" sonda; cümle kapanmadan not alma.
5. Tam cümle değil Stichpunkte; iki sütun, standart kısaltmalar, kendi sembollerin.
6. c. t. = çeyrek saat sonra, s. t. = tam saatte; dersin sonunda masaya vurmak teşekkürdür.

Sonraki derse köprü

Bir derste ya da konferansta sen dinleyicisin; yapıyı konuşmacı kurar ve sen onun işaretlerini izlersin. İş hayatında ise çoğu zaman o yapıyı kuran kişi sen olursun. Yeni modülümüz mesleki Almancaya geçiyor ve ilk durağı toplantı yönetmek: gündemi açmak, sözü vermek ve almak, konuşmayı konuda ve zamanda tutmak, kararları toparlayıp tutanağa geçirmek.