Çevre ve iklim

Kanca

Almanya'ya yeni taşınan bir arkadaşın, apartmanın arka bahçesinde dört renkli çöp kutusunun önünde duruyor ve elindeki yoğurt kabına bakıyor. Sana soruyor: "Wohin gehört das?" Sen de B2 kursunda iklim üzerine yapılan bir tartışmayı hatırlıyorsun, ama o tartışmada söylemek istediğin cümle aklına geliyor: "Das Klima ist heute schön." Arkadaşın gülüyor: bugünkü güzel havayı kastetmişsin, ama "iklim" demişsin. Çevre ve iklim konusu, günlük hayatın küçük kararlarından büyük tartışmalara kadar uzanan geniş bir kelime hazinesi ister.

Çevre ve iklim, Almanca konuşulan ülkelerde gündelik hayatta, haberlerde ve sınavlarda en sık tartışılan konulardandır. Bu derste bu konunun temel kavramlarını, günlük hayattaki çöp ayırma ve depozito düzenini ve B2'de öğrendiğin yapıları (Passiv, bağlayıcılar, Konjunktiv II) bu konuda nasıl kullanacağını göreceğiz. Amaç bir görüşü ölçülü ve gerekçeli biçimde anlatabilmek; sayısal olgular kullanacaksan onları bir kaynağa dayandırmak.

Anlatım

Temel kavramlar

İklimle ilgili tartışmanın merkezinde birkaç kavram vardır: "der Klimawandel" (iklim değişikliği), "die Erderwärmung" (küresel ısınma), "der Treibhauseffekt" (sera etkisi) ve "die Treibhausgase" (sera gazları). Salınımlar için "die Emissionen" ya da "der CO₂-Ausstoß" (CO₂ salımı) kullanılır. Enerji kaynakları iki gruba ayrılır: "fossile Brennstoffe" (fosil yakıtlar: Kohle, Öl, Gas) ve "erneuerbare Energien" (yenilenebilir enerjiler: Sonnenenergie, Windenergie, Wasserkraft).

Çevreyle ilgili sık kavramlar şunlardır: "der Umweltschutz" (çevre koruma), "die Umweltverschmutzung" (çevre kirliliği), "nachhaltig" (sürdürülebilir), "umweltfreundlich" (çevre dostu), "der ökologische Fußabdruck" (ekolojik ayak izi). "Nachhaltigkeit" (sürdürülebilirlik) kelimesi yalnızca çevre konusunda değil, ekonomi ve tüketim tartışmalarında da sık geçer.

Klima mı, Wetter mi?

Türkçede "hava" kelimesi günlük hava durumu için, "iklim" ise uzun dönemli ortalama koşullar için kullanılır. Almancada da ayrım aynıdır: "das Wetter" bugünün, bu haftanın havasıdır; "das Klima" bir bölgenin yıllar boyunca süren genel koşullarıdır. "Das Wetter ist heute schön" (Bugün hava güzel) doğrudur; "Das Klima am Mittelmeer ist mild" (Akdeniz'in iklimi ılıman) da doğrudur. İkisini karıştırmak, kancadaki gibi küçük ama dikkat çeken bir anlam kaymasına yol açar.

Birleşik isimler ve artikel

Çevre konusunun kelime hazinesi uzun birleşik isimlerle doludur: "Klimawandel", "Umweltschutz", "Treibhausgase", "Mülltrennung". Bu isimlerin artikeli her zaman son parçadan, yani temel kelimeden gelir: "der Wandel" → "der Klimawandel", "der Schutz" → "der Umweltschutz", "die Trennung" → "die Mülltrennung". İlk parça ("das Klima", "die Umwelt") artikeli belirlemez. Uzun bir kelimeyle karşılaştığında onu sağdan sola çözmek hem anlamı hem artikeli bulmanın en hızlı yoludur.

Günlük hayat: çöp ayırma ve depozito

Almanya'da evsel çöpler çoğu şehirde ayrı kutulara ayrılır (Mülltrennung): ambalajlar için "die Gelbe Tonne" ya da "der Gelbe Sack", kâğıt için "die Papiertonne", organik atıklar için "die Biotonne" ve geri kalanı için "der Restmüll". Kutuların rengi ve kuralları belediyeye göre değişebilir; bu yüzden yeni bir yere taşındığında belediyenin ya da ev sahibinin bilgilendirmesine bakmak iyi bir fikirdir.

İçecek şişeleri ve kutuları için bir depozito (das Pfand) sistemi vardır. Tek kullanımlık şişe ve kutularda depozito yasal olarak her yerde aynıdır: 25 sent. Tekrar doldurulan şişelerde (Mehrwegflaschen) tutar üreticiye bağlıdır ve çoğu zaman 8 ya da 15 senttir. Boş şişeler marketteki otomatlara (Pfandautomat) verilir: "Ich bringe die Pfandflaschen zurück" (Depozitolu şişeleri geri götürüyorum).

B2 yapılarıyla çevre dili

Çevre konusunda Passiv çok yaygındır, çünkü çoğu zaman kimin yaptığı değil, ne yapıldığı önemlidir: "Der Müll wird getrennt" (Çöp ayrıştırılıyor). "Immer mehr Strom wird aus Wind- und Sonnenenergie gewonnen" (Giderek daha çok elektrik rüzgâr ve güneş enerjisinden elde ediliyor). Neden-sonuç ilişkisi B2.13'teki bağlayıcılarla kurulur: "Es wird mehr Kohle verbrannt. Infolgedessen steigen die Emissionen."

Öneri ve talepler için B2.1'deki Konjunktiv II ölçülü bir ton verir: "Man sollte weniger Plastik verwenden" (Daha az plastik kullanmak gerekir). "Es wäre sinnvoll, mehr Radwege zu bauen" (Daha çok bisiklet yolu yapmak mantıklı olurdu). B2.16'daki görüş yazısı kalıplarıyla birleşince, bu yapılar bir çevre tartışmasında gerekçeli ve ikna edici bir dil sağlar.

Örnekler

Her örnekte kelimelerin hangi alana ait olduğunu ve varsa kullanılan B2 yapısını söyle.

İkinci ve üçüncü örneklerde Passiv, işi yapanı değil işlemi öne çıkarıyor. Beşinci örnekteki tutar tek kullanımlık şişeler için yasal olarak belirlenmiş depozitodur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Das Klima in Norddeutschland ist mild." "Wie war das Wetter am Wochenende?"
2. "die Mülltrennung, die Energiewende, die Umweltverschmutzung, der Treibhauseffekt" (artikel son parçadan: die Trennung, die Wende, die Verschmutzung, der Effekt)
3. "Der Müll wird in vier Tonnen getrennt." "Strom wird aus Windenergie gewonnen."
4. "Es wäre sinnvoll, wenn mehr Menschen öffentliche Verkehrsmittel nutzen würden." ya da "Es wäre sinnvoll, öfter öffentliche Verkehrsmittel zu nutzen."
5. "Auf diese Flasche gibt es Pfand; ich bringe sie in den Supermarkt zurück."

Özet kartı

1. İklim: der Klimawandel, die Erderwärmung, die Treibhausgase, die Emissionen.
2. Enerji: fossile Brennstoffe ↔ erneuerbare Energien (Sonne, Wind, Wasser).
3. das Wetter (bugün) ≠ das Klima (uzun dönem).
4. Birleşik isimde artikel son parçadan: der Klimawandel, die Mülltrennung.
5. Günlük hayat: Mülltrennung (Gelbe Tonne, Papier, Bio, Restmüll); Pfand (tek kullanımlıkta 25 Cent).
6. Dil: Passiv (wird getrennt), bağlayıcılar (infolgedessen), ölçülü öneri (Man sollte …, Es wäre sinnvoll, …).

Sonraki derse köprü

İklim tartışmalarında sık dile getirilen bir umut da teknolojidir: akıllı elektrik şebekeleri, elektrikli araçlar, evden çalışmanın azalttığı yolculuklar. Sıradaki derste teknoloji ve dijitalleşme konusunun kelime hazinesine geçiyoruz: "die Digitalisierung", "künstliche Intelligenz", "der Datenschutz" gibi kavramlar, bunların iş ve günlük hayattaki yeri ve bu konuda bir görüşü artı ve eksileriyle anlatmanın yolları. Almancadaki pek çok İngilizce kökenli teknoloji kelimesinin artikelini ve çekimini de ele alacağız.