Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Artikel yoksa sıfat artikelin sonunu alır: frischer Fisch, frische Milch, frisches Brot, mit frischem Brot.
- Tek istisna: eril ve nötr Genitiv -en (trotz schlechten Wetters).
- Menüler, ilanlar, sayılamayan isimler, mektup hitapları ve dileklerde sık görülür.
- Guten Morgen, Guten Appetit = eril Akkusativ; Schönes Wochenende = nötr; Gute Reise = dişil.
- Lieber Tom / Liebe Anna; Sehr geehrter Herr … / Sehr geehrte Frau …; Mit freundlichen Grüßen (Dativ çoğul).
- viele, einige, mehrere, ein paar, sayılar → güçlü ek (viele neue Freunde); alle → zayıf ek (alle neuen Freunde).
Kanca
Hamburg'da küçük bir restoranın menüsünü okuyorsun: "Frischer Fisch mit grünem Salat", "Heiße Suppe mit frischem Brot", "Kaltes Bier vom Fass". Hiçbir yerde "der", "ein" ya da "mein" yok, ama sıfatların hepsi farklı eklerle bitiyor: "-er", "-em", "-e", "-es". İlk bakışta rastgele görünüyor. Oysa her ek, orada olmayan artikelin yerini tutuyor.
A2.18'de "kalter Kaffee", "frische Milch", "kaltes Wasser" gibi örneklerle artikelsiz sıfata kısaca değinmiş ve tam sistemi B1'e bırakmıştık. B1.4'te belirli artikelden sonra sıfatın sade kaldığını, B1.5'te belirsiz artikelden sonra üç hücrede sinyali üstlendiğini gördün. Bu derste üçüncü ve son durumu tamamlıyoruz: artikel hiç yoksa, sıfat bütün işi tek başına yapar.
Anlatım
Sıfat artikelin sonunu alır
Kural tek cümleyle söylenebilir: artikel yoksa sıfat, orada olması gereken belirli artikelin son harfini alır. "der Fisch" → "frischer Fisch", "die Suppe" → "heiße Suppe", "das Bier" → "kaltes Bier", Dativ'de "dem Salat" → "mit grünem Salat", "der Milch" → "mit frischer Milch". Bu yüzden bu çekime "güçlü çekim" (starke Deklination) denir: sıfat, artikelin güçlü sinyalini kendisi taşır.
| Eril | Dişil | Nötr | Çoğul | |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | frischer Fisch | frische Milch | frisches Brot | frische Eier |
| Akkusativ | frischen Fisch | frische Milch | frisches Brot | frische Eier |
| Dativ | frischem Fisch | frischer Milch | frischem Brot | frischen Eiern |
| Genitiv | frischen Fisches | frischer Milch | frischen Brotes | frischer Eier |
Tabloyu belirli artikel tablosuyla yan yana koyarsan, ekler neredeyse bire bir örtüşür: "der → -er", "den → -en", "dem → -em", "die → -e", "das → -es". Tek istisna Genitiv'dir: eril ve nötr Genitiv'de artikel "des" olsa da sıfat "-es" değil "-en" alır ("frischen Fisches"), çünkü ismin kendisi zaten "-es" ekini taşır. Genitiv'i B1'in altıncı modülünde ayrıntılı göreceğiz.
Nerede karşına çıkar?
Artikelsiz sıfat en çok dört yerde görülür. Birincisi menüler, ilanlar ve başlıklar gibi kısaltılmış metinlerdir: "Große Wohnung mit hellem Wohnzimmer" (aydınlık oturma odalı büyük daire). İkincisi sayılamayan isimlerdir; su, süt, para, zaman gibi kelimeler çoğu zaman artikelsiz kullanılır: "Ich trinke gern kaltes Wasser", "Wir haben wenig freie Zeit".
Üçüncüsü, A2.27'de gördüğün mektup hitapları ve kapanışlarıdır. "Liebe Anna" ve "Lieber Tom" arasındaki fark tam olarak bu kuraldır: dişil isimde sıfat "-e", eril isimde "-er" alır. "Mit freundlichen Grüßen" kalıbındaki "-en" ise Dativ çoğuldur ("mit" edatından sonra). "Viele Grüße" ve "Liebe Grüße" çoğul Akkusativ'dir.
Dördüncüsü selamlaşma ve dileklerdir. "Guten Morgen", "Guten Tag", "Guten Appetit" ifadelerindeki "-en" eki rastgele değildir: bu cümleler aslında "Ich wünsche dir einen guten Morgen" (Sana iyi sabahlar dilerim) cümlesinin kısaltılmış hâlidir ve eril Akkusativ taşır. "Schönes Wochenende!" (nötr Akkusativ) ve "Gute Reise!" (dişil Akkusativ) de aynı mantıkla kurulur.
Miktar kelimeleri ve sayılar
"viele" (birçok), "einige" (bazı), "mehrere" (birkaç), "wenige" (az), "ein paar" (birkaç) ve sayılar ("zwei", "drei") kendi başına bir sinyal vermez. Onlardan sonra sıfat, artikelsiz gibi güçlü eki alır: "viele neue Freunde", "einige gute Ideen", "zwei große Zimmer", "mit ein paar alten Freunden" (Dativ çoğul: -en).
Bu grubu B1.4'teki "alle" ile karıştırmamak gerekir. "alle" bir "der" kelimesidir ve arkasından zayıf ek gelir: "alle neuen Freunde". "viele" ise sinyal vermez ve güçlü ek ister: "viele neue Freunde". Aynı anlama yakın iki kelime, farklı eklere yol açar.
| Kelime | Sıfat eki | Örnek |
|---|---|---|
| alle | zayıf (-en) | alle neuen Kollegen |
| viele, einige, mehrere, wenige | güçlü (-e) | viele neue Kollegen |
| ein paar, zwei, drei | güçlü (-e) | zwei neue Kollegen |
Örnekler
Her örnekte sıfatın ekini bul ve hangi artikelin yerini tuttuğunu söyle.
Beşinci örnekteki "vielen Dank" da bir Akkusativ kalıbıdır: "Ich sage vielen Dank" cümlesinin kısaltılmışıdır. Dördüncü örnekteki "zu vermieten" (kiralık) bir mastar yapısıdır; bunu B1'in beşinci modülünde göreceğiz.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"viele", "einige" ya da bir sayıdan sonra zayıf ek kullanmak: "viele neuen Freunde", "zwei großen Zimmer".
— B1.4'teki "alle neuen Freunde" kalıbını öğrenen öğrenci, benzer anlamdaki "viele" kelimesine de aynı eki verir. "alle" bir "der" kelimesidir, "viele" ise değildir; sinyal vermediği için sıfat güçlü ek alır. Doğrusu: "viele neue Freunde", "zwei große Zimmer". Dativ'de ise ikisi de "-en" alır: "mit vielen neuen Freunden".
Yaygın yanlışMektup hitabında cinsiyeti hesaba katmamak: "Liebe Tom", "Lieber Anna", "Liebe Herr Schulz".
— Türkçedeki "Sevgili" herkes için aynıdır ve öğrenci ilk öğrendiği "Liebe" biçimini her isme uygular. Almancada hitap sıfatı artikelsiz olduğu için kişinin cinsiyetine göre ek alır: kadın için "Liebe", erkek için "Lieber". Resmî hitapta da aynısı: "Sehr geehrte Frau Weber", "Sehr geehrter Herr Schulz". Doğrusu: "Lieber Tom", "Liebe Anna".
Yaygın yanlışDativ'de artikelsiz sıfatı yanlış eklemek: "mit frische Milch", "mit kaltes Wasser", "Brot mit frisch Butter".
— Artikel olmadığı için öğrenci Dativ'i fark etmez ve sıfatı Nominativ'deki gibi bırakır. "mit" edatı Dativ ister; artikel yoksa Dativ sinyalini sıfat verir. Doğrusu: "mit frischer Milch" (der gibi), "mit kaltem Wasser" (dem gibi), "Brot mit frischer Butter".
Mini alıştırma
Cevaplar
- "Gegrilltes Hähnchen mit gemischtem Salat und frischen Pommes." (Pommes çoğul, Dativ: -en)
- "Lieber Jonas," / "Sehr geehrte Frau Berger," / "Liebe Lena,"
- "Alle neuen Studenten kommen aus Spanien." "Viele neue Studenten kommen aus Spanien."
- "Lieber Jonas, danke für die vielen schönen Fotos! Schönes Wochenende!" (erkek hitabı -er; "für viele schöne Fotos" de doğrudur; "Wochenende" nötr: "Schönes Wochenende")
- "Kleines Haus mit großem Garten in ruhiger Lage."
Özet kartı
- Artikel yoksa sıfat artikelin sonunu alır: frischer Fisch, frische Milch, frisches Brot, mit frischem Brot.
- Tek istisna: eril ve nötr Genitiv -en (trotz schlechten Wetters).
- Menüler, ilanlar, sayılamayan isimler, mektup hitapları ve dileklerde sık görülür.
- Guten Morgen, Guten Appetit = eril Akkusativ; Schönes Wochenende = nötr; Gute Reise = dişil.
- Lieber Tom / Liebe Anna; Sehr geehrter Herr … / Sehr geehrte Frau …; Mit freundlichen Grüßen (Dativ çoğul).
- viele, einige, mehrere, ein paar, sayılar → güçlü ek (viele neue Freunde); alle → zayıf ek (alle neuen Freunde).
Sonraki derse köprü
Artık üç tabloyu da gördün: belirli artikelden sonra, belirsiz artikelden sonra ve artikelsiz. İlk bakışta ezberlenecek kırk sekiz hücre gibi görünüyorlar. Sıradaki derste bu üç tabloyu tek bir mantıkla birleştiren bir yöntem göreceğiz: sinyali kimin verdiğini soran kısa bir karar sırası ve çekimi hızla uygulamak için pratik ipuçları.