Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- sowohl … als auch = hem … hem de: sowohl Deutsch als auch Englisch.
- weder … noch = ne … ne de; olumsuzluğu kendisi taşır, nicht/kein eklenmez.
- entweder … oder = ya … ya da; "oder" iki kez değil.
- nicht nur … sondern auch = yalnızca … değil, … de.
- Her parça bağladığı öğenin hemen önüne gelir; iki özne → fiil çoğul.
- entweder başta: iki sıra da doğru (Entweder fahren wir … / Entweder wir fahren …); oder sonrası olağan sıra.
Kanca
Bir şirketle yaptığın görüşmenin ortasında hangi dilleri konuştuğun soruluyor. Türkçede cevap hazır: "Hem Almanca hem de İngilizce konuşuyorum." Kelimeleri aynı sırayla çeviriyorsun: "Ich spreche und Deutsch und Englisch." Görüşmeyi yapan kişi anlıyor ve not alırken cümleni düzeltiyor: "Sie sprechen also sowohl Deutsch als auch Englisch. Sehr gut." Sonra ikinci bir soru geliyor: hafta sonları çalışabilir misin? Sen dürüstçe söylemek istiyorsun: ne cumartesi ne pazar vaktin var.
Türkçede iki şeyi birlikte, birlikte olumsuz ya da seçenek olarak bağlamak için iki parçalı yapılar kullanılır: "hem … hem de", "ne … ne de", "ya … ya da". Almancada da aynı işi gören iki parçalı bağlaçlar vardır. A2.19'da "und", "oder", "aber" ve "sondern" ile iki şeyi bağlamayı öğrenmiştin; bu derste o bağlaçların iki parçalı, daha vurgulu biçimlerini göreceğiz.
Anlatım
sowohl … als auch: hem … hem de
"sowohl … als auch" iki şeyin ikisinin de geçerli olduğunu vurgular. İlk parça birinci öğenin önüne, ikinci parça ikinci öğenin önüne gelir: "Ich spreche sowohl Deutsch als auch Englisch" (Hem Almanca hem de İngilizce konuşuyorum). "Das Hotel ist sowohl günstig als auch zentral" (Otel hem ucuz hem de merkezî).
İki parça, eşit türde öğeleri bağlar: iki isim, iki sıfat, iki fiil. İki özneyi bağladığında fiil çoğul olur: "Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnen in Berlin" (Hem erkek kardeşim hem de kız kardeşim Berlin'de oturuyor). Bu yapı "und" ile de kurulabilir, ama "sowohl … als auch" iki öğenin ikisini de ayrı ayrı vurgular; özellikle yazıda, bir özgeçmişte ya da resmî bir e-postada sık kullanılır.
weder … noch: ne … ne de
"weder … noch" iki şeyin ikisinin de geçerli olmadığını anlatır: "Ich habe weder Zeit noch Geld" (Ne vaktim ne de param var). "Er trinkt weder Kaffee noch Tee" (Ne kahve ne de çay içiyor). Bu yapı olumsuzluğu kendi içinde taşır; cümleye ayrıca "nicht" ya da "kein" eklenmez.
Türkçe ile karşılaştırınca yapı tanıdık gelir: "Ne vaktim ne de param var" cümlesinde fiil ("var") olumludur, olumsuzluğu "ne … ne" taşır. Almancada da durum aynıdır: "weder … noch" olumsuzluğu taşır, fiil olumlu kalır. Günlük Türkçede bazen duyulan "ne vaktim ne de param yok" gibi çift olumsuz kalıplar ise Almancaya taşınmamalıdır.
entweder … oder: ya … ya da
"entweder … oder" iki seçenekten birini sunar: "Wir fahren entweder mit dem Zug oder mit dem Auto" (Ya trenle ya da arabayla gideceğiz). "Du kannst entweder heute oder morgen kommen" (Ya bugün ya da yarın gelebilirsin).
İki cümleyi bağladığında cümle sırasına dikkat etmek gerekir. "entweder" cümlenin başındaysa iki sıra da doğrudur: ya bir kutu doldurur ve fiil hemen arkadan gelir ("Entweder fahren wir mit dem Zug, …"), ya da sıfır kutu sayılır ve özne arkasından gelir ("Entweder wir fahren mit dem Zug, …"). "oder" ise A2.19'daki gibi her zaman sıfır kutudur ve arkasından olağan sıra gelir: "…, oder wir nehmen das Auto."
nicht nur … sondern auch
Bu aileye bir yapı daha eklenebilir: "nicht nur … sondern auch" (yalnızca … değil, … de). A2.19'daki "sondern" burada bir çiftin ikinci parçası olur: "Sie spricht nicht nur Deutsch, sondern auch Japanisch" (Yalnızca Almanca değil, Japonca da konuşuyor). Bu yapı ikinci öğeyi, birincisinden daha şaşırtıcı ya da önemli bir şey olarak vurgular.
| Anlam | Almanca | Örnek |
|---|---|---|
| ikisi de | sowohl … als auch | sowohl Deutsch als auch Englisch |
| hiçbiri | weder … noch | weder Zeit noch Geld |
| biri ya da öbürü | entweder … oder | entweder heute oder morgen |
| ikincisi daha da | nicht nur … sondern auch | nicht nur Deutsch, sondern auch Japanisch |
Örnekler
Her örnekte iki parçayı bul ve her birinin hangi öğenin önünde durduğunu göster.
İkinci örnekte iki özne bağlandığı için fiil çoğuldur: "wohnen". Dördüncü örnekte "weder … noch" olumsuzluğu taşır; "kann" ve "arbeiten" olumlu kalır.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"weder … noch" ile birlikte ikinci bir olumsuzluk kullanmak: "Ich habe weder keine Zeit noch kein Geld", "Er kommt weder heute noch morgen nicht".
— Türkçe konuşmada zaman zaman duyulan "ne vaktim ne de param yok" gibi kalıplar öğrenciyi olumsuzluğu iki kez işaretlemeye yöneltir. "weder … noch" olumsuzluğu kendi içinde taşır; "nicht" ya da "kein" eklenirse cümle bozulur. Doğrusu: "Ich habe weder Zeit noch Geld." "Er kommt weder heute noch morgen."
Yaygın yanlış"sowohl" ile "und" ya da yalnızca "als" kullanmak: "sowohl Deutsch und Englisch", "sowohl Deutsch als Englisch".
— Türkçedeki "hem … hem" yapısında iki parça aynı kelime olduğundan ikinci parçayı "hem" gibi kısa bir karşılıkla kapatmak cazip gelir; öğrenci bu yüzden ikinci parçayı "und" ya da eksik bir "als" ile kapatır. "sowohl" her zaman "als auch" ile tamamlanır. Doğrusu: "sowohl Deutsch als auch Englisch".
Yaygın yanlış"ya … ya da" yapısını "oder … oder" ile çevirmek: "Oder wir fahren mit dem Zug oder mit dem Auto."
— "ya … ya" kalıbındaki simetri, Almancada da aynı kelimeyi iki kez söyleme alışkanlığı doğurur: ortaya "oder … oder" çıkar. Almancada ilk parça "entweder", ikinci parça "oder"dır. Doğrusu: "Wir fahren entweder mit dem Zug oder mit dem Auto." ya da "Entweder fahren wir mit dem Zug oder mit dem Auto."
Mini alıştırma
Cevaplar
- "Ich mag sowohl Katzen als auch Hunde."
- "Er isst weder Fleisch noch Fisch." ("kein" düşer; olumsuzluğu "weder … noch" taşır)
- "Entweder essen wir zu Hause, oder wir gehen ins Restaurant." ya da "Entweder wir essen zu Hause, oder wir gehen ins Restaurant."
- "Ich spreche sowohl Türkisch als auch Deutsch, aber ich verstehe weder Spanisch noch Italienisch." ("als auch"; "kein" yok)
- "Ich rufe entweder heute oder morgen an. Ich schreibe nicht nur dir, sondern auch deiner Mutter."
Özet kartı
- sowohl … als auch = hem … hem de: sowohl Deutsch als auch Englisch.
- weder … noch = ne … ne de; olumsuzluğu kendisi taşır, nicht/kein eklenmez.
- entweder … oder = ya … ya da; "oder" iki kez değil.
- nicht nur … sondern auch = yalnızca … değil, … de.
- Her parça bağladığı öğenin hemen önüne gelir; iki özne → fiil çoğul.
- entweder başta: iki sıra da doğru (Entweder fahren wir … / Entweder wir fahren …); oder sonrası olağan sıra.
Sonraki derse köprü
Bu dersteki yapılar bir fikri dengeli ve açık biçimde anlatmaya yarar: "sowohl … als auch" iki tarafı birlikte kabul eder, "nicht nur … sondern auch" bir gerekçenin üstüne ikincisini ekler. Sıradaki derste bu araçları bir tartışmada kullanacağız: fikir bildirmeyi ("Meiner Meinung nach …", "Ich finde, dass …"), katılmayı ("Da hast du recht") ve kibarca katılmamayı ("Das sehe ich anders"). B1 sınavının konuşma bölümünde de bu kalıplar sık istenir.