n-Deklination (der Junge → den Jungen)

Kanca

Bir dil kursunun ilk gününde sınıf arkadaşın seni diğer öğrencilere tanıtıyor: "Das ist mein Kollege aus der Türkei." Sen de onu tanıtmak istiyorsun ve A1.24'teki eril Akkusativ kuralını hatırlıyorsun: "Kennt ihr schon den Kollege?" Öğretmen gülümseyip düzeltiyor: "Den Kollegen." Artikel "den" oldu, ama isim de değişti: sonuna bir "-n" eklendi. B1.4'te "den neuen Kollegen", B1.19'da "des Kollegen" ve "meines Nachbarn" biçimlerinde bu eki görmüş ve sonraya bırakmıştık.

Almancada bazı eril isimler, Nominativ tekil dışındaki bütün hâllerde bir "-n" ya da "-en" eki alır. Bu isimlere "n-Deklination" (n-çekimi) grubu denir. Grup küçüktür ama günlük hayatta çok sık kullanılır: öğrenci, iş arkadaşı, komşu, müşteri, insan, bey. Türkçe konuşanlar için ilginç bir örnek de bu gruptadır: "der Türke" (Türk erkek) da n-çekimine girer.

Anlatım

Kural: Nominativ dışında -n

n-Deklination isimleri yalnızca tekil Nominativ'de çıplak kalır. Tekil Akkusativ, Dativ ve Genitiv'de ve bütün çoğul biçimlerde "-n" ya da "-en" alır. Kelime "-e" ile bitiyorsa "-n", bir ünsüzle bitiyorsa "-en" eklenir.

Tabloda Genitiv'e dikkat et: B1.19'da eril isimlerin Genitiv'de "-s" aldığını görmüştün. n-Deklination isimleri ise Genitiv'de "-s" değil "-n" ya da "-en" alır: "des Studenten", "des Kollegen". Böylece bu isimlerin tek çıplak biçimi Nominativ tekil olur.

Hangi isimler bu gruba girer?

Grubu tanımanın dört ipucu vardır. Birincisi "-e" ile biten eril kişi ve hayvan adlarıdır: "der Junge" (oğlan), "der Kollege", "der Kunde" (müşteri), "der Neffe" (erkek yeğen), "der Türke" (Türk erkek), "der Löwe" (aslan), "der Affe" (maymun). İkincisi "-ent", "-ant", "-ist", "-oge" ve "-at" ile biten, çoğu Latince ya da Yunanca kökenli eril kelimelerdir: "der Student", "der Präsident", "der Praktikant" (stajyer), "der Polizist", "der Journalist", "der Biologe", "der Soldat".

Üçüncüsü ezberlenmesi gereken küçük bir listedir: "der Mensch" (insan), "der Herr" (bey), "der Nachbar" (komşu), "der Bauer" (çiftçi), "der Held" (kahraman). Dördüncüsü "Name" gibi birkaç kelimedir; bunlar Genitiv'de ayrıca "-s" alır: "der Name → des Namens". Bu son grup küçüktür ve sık görülmez.

Dişil ve nötr isimler hiçbir zaman bu gruba girmez. Ayrıca B1.7'deki sıfattan türeyen isimler ("der Deutsche", "ein Deutscher") başka bir kurala, sıfat çekimine uyar; "der Türke" ise normal bir isimdir ve n-çekimine girer: "Ich kenne einen Türken aus Izmir." Dişil biçim "die Türkin" ise hiç değişmez, çünkü dişil isimler bu gruba girmez.

Herr: mektupların kelimesi

n-Deklination'ın en sık görüldüğü yerlerden biri resmî yazışmadır. "Herr" kelimesi tekilde "-n", çoğulda "-en" alır: "Herr Weber" (Nominativ), ama "an Herrn Weber" (Akkusativ, Herr Weber'e), "mit Herrn Weber" (Dativ, Herr Weber ile). Çoğul "die Herren"dir: "Sehr geehrte Damen und Herren".

A2.27'deki e-posta hitabı "Sehr geehrter Herr Weber" Nominativ'dir, çünkü hitap Nominativ'le yapılır. Ama bir mektubun zarfında ya da bir cümlenin içinde "Herrn" gerekir: "Ich habe gestern mit Herrn Weber gesprochen." "Bitte geben Sie das Formular Herrn Weber." Kısacası hitapta "Herr", cümlenin içinde ve adres satırında "Herrn" yazılır.

Örnekler

Her örnekte n-Deklination ismini bul, hâlini söyle ve "-n" ekinin neden geldiğini açıkla.

Dördüncü ve sekizinci örneklerde "der Kunde" ve "der Polizist" cümlenin öznesidir, bu yüzden Nominativ'de çıplak kalır. Aynı cümlelerdeki "dem Jungen" ise Dativ'dir ve "-n" alır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Ich frage den Polizisten." "Wir helfen dem Jungen." "Das ist das Büro des Präsidenten."
2. der Lehrer: hayır (den Lehrer); der Kollege: evet (den Kollegen); der Tourist: evet (den Touristen); der Arzt: hayır (den Arzt); der Mensch: evet (den Menschen).
3. "Bitte schicken Sie die Unterlagen an Herrn Schulz."
4. "Mein Nachbar hat einen neuen Studenten als Mieter, und ich habe mit dem Studenten gesprochen." (Nominativ çıplak: Nachbar; Akkusativ ve Dativ: Studenten)
5. "Ich habe mit dem neuen Kunden gesprochen. Wir haben auch dem Praktikanten einen Computer gegeben."

Özet kartı

1. n-Deklination: bazı eril isimler Nominativ tekil dışında her yerde -n ya da -en alır.
2. der Kollege → den / dem / des Kollegen; der Student → den / dem / des Studenten.
3. Genitiv'de -s değil -n: des Studenten (istisna: der Name → des Namens).
4. İpuçları: -e ile biten eril kişi ve hayvan adları (Junge, Kunde, Türke, Löwe); -ent, -ant, -ist, -oge, -at (Student, Praktikant, Polizist, Biologe, Soldat).
5. Ezber listesi: der Mensch, der Herr, der Nachbar, der Bauer, der Held.
6. Herr → Herrn (an Herrn Weber, mit Herrn Weber); hitapta: Sehr geehrter Herr Weber.

Sonraki derse köprü

Sıradaki derste iki şeyi birbirine bağlayan, ama iki parçadan oluşan bağlaçları göreceğiz: "sowohl … als auch" (hem … hem de), "weder … noch" (ne … ne de) ve "entweder … oder" (ya … ya da). "Ich spreche sowohl Deutsch als auch Englisch" gibi cümlelerde iki parçanın cümlede nereye yerleştiğini ve Türkçedeki "hem … hem", "ne … ne" yapılarıyla nerede örtüştüğünü, nerede ayrıldığını orada öğreneceksin.