Modal fiillerle Passiv

Kanca

Yeni taşındığın binanın asansöründe bir kurallar listesi asılı: "Die Tür muss immer geschlossen werden. Im Treppenhaus darf nicht geraucht werden. Fahrräder dürfen nicht im Flur abgestellt werden." Her cümlede aynı düzen var: bir modal fiil, bir Partizip II ve en sonda "werden". Ev sahibine bir e-posta yazarken bu yapıyı denemek istiyorsun: "Die Heizung muss werden repariert." Ev sahibi anlıyor, ama cevabında sırayı düzeltiyor: "Ja, die Heizung muss repariert werden. Ich rufe morgen einen Techniker an."

B1.21'de "Das Auto muss repariert werden" cümlesinde bu yapıya kısaca değinmiştik. Modal fiillerle kurulan Passiv, kurallarda, tabelalarda, talimatlarda ve resmî yazılarda en sık karşılaşılan edilgen yapıdır: bir şeyin yapılması gerektiğini, yapılabileceğini ya da yapılmaması gerektiğini söyler, ama kimin yapacağını söylemez. Bu derste yapının şimdiki ve geçmiş zamandaki biçimlerini, yan cümledeki düzenini ve aynı anlamı taşıyan iki kısa alternatifi göreceğiz.

Anlatım

Biçim: modal + Partizip II + werden

Modal fiilli Passiv üç parçadan oluşur. Modal fiil çekimlenir ve ikinci kutuda durur. Asıl fiilin Partizip II'si ile mastar hâlindeki "werden" cümlenin sonuna gider, bu sırayla: önce Partizip II, sonra "werden". "Das Auto muss repariert werden" (Arabanın tamir edilmesi gerekiyor).

A1.33–A1.36'daki modal fiillerin hepsi bu yapıyla kullanılabilir. Anlamı modal fiil belirler:

"Das kann nicht geändert werden" (Bu değiştirilemez) ve "Das muss nicht sofort gemacht werden" (Bunun hemen yapılması gerekmiyor) gibi olumsuz biçimler de çok sık kullanılır. A1.34'teki "nicht müssen ≠ nicht dürfen" ayrımı burada da geçerlidir: "muss nicht gemacht werden" zorunlu değil, "darf nicht gemacht werden" yasak demektir.

Geçmişte: musste, konnte

Geçmişte yalnızca modal fiil değişir; A2.26'da öğrendiğin Präteritum biçimleri kullanılır, sondaki iki parça aynı kalır: "Das Auto musste repariert werden" (Arabanın tamir edilmesi gerekti). "Der Schlüssel konnte nicht gefunden werden" (Anahtar bulunamadı). "Das Konzert durfte nicht fotografiert werden" (Konserin fotoğrafının çekilmesine izin verilmedi).

Bu yapının Perfekt biçimi de vardır, ama çok ağırdır ve üç fiil yan yana gelir. A2.26'da modal fiillerin geçmişi için Präteritum'u tercih ettiğimiz gibi, burada da Präteritum hem konuşmada hem yazıda yeterlidir.

Yan cümlede

Yan cümlede çekimli modal fiil en sona gider; Partizip II ve "werden" onun hemen önünde durur. Böylece cümlenin sonunda üç fiil art arda gelir: "Ich weiß nicht, ob das Auto repariert werden kann" (Arabanın tamir edilip edilemeyeceğini bilmiyorum). "Wir warten, weil die Formulare noch unterschrieben werden müssen" (Formların hâlâ imzalanması gerektiği için bekliyoruz). Sıra her zaman aynıdır: Partizip II, "werden", modal.

İki kısa alternatif: man ve sein + zu

Aynı anlam çoğu zaman daha kısa yollarla da söylenir. Birincisi A1.34'te tanıdığın "man" (insan, herkes) ile kurulan etken cümledir: "Man muss die Rechnung bezahlen" = "Die Rechnung muss bezahlt werden". "man" genel, belirsiz bir özneyi anlatır ve konuşmada çok doğaldır.

İkincisi resmî dilde sık görülen "sein + zu + mastar" yapısıdır. "müssen" ya da "können" anlamı taşır ve bağlamdan anlaşılır: "Die Rechnung ist bis Freitag zu bezahlen" (Faturanın cumaya kadar ödenmesi gerekir). "Das ist nicht zu ändern" (Bu değiştirilemez). B1.17'deki "zu + mastar" bilgisi burada işe yarar. Ayrıca bazı "-bar" ekli sıfatlar da "können + Passiv" anlamı taşır: "machbar" (yapılabilir), "lesbar" (okunabilir), "essbar" (yenilebilir).

Örnekler

Her örnekte modal fiili, Partizip II'yi ve "werden"i bul, sonra cümlenin zorunluluk, olanak ya da yasak mı anlattığını söyle.

Altıncı örnekte yan cümlenin sonunda üç fiil yan yana durur: "repariert werden kann". Yedinci örnek "sein + zu + mastar" yapısıyla "muss bezahlt werden" anlamını daha kısa yoldan söyler.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Die Fenster müssen geputzt werden." "Das Paket muss abgeholt werden."
2. "Hier darf nicht laut gesprochen werden."
3. "Das Problem konnte nicht gelöst werden."
4. "Das Formular muss unterschrieben werden, weil es heute geschickt werden muss." (Partizip II + werden; yan cümlede modal sonda; worden değil werden)
5. "Das Zimmer muss bis morgen geputzt werden. Weil der Schlüssel verloren war, konnte die Tür nicht geöffnet werden."

Özet kartı

1. Şimdiki zaman: modal + … + Partizip II + werden: Das muss repariert werden.
2. Anlamı modal belirler: muss (gerekli), kann (mümkün), darf nicht (yasak), soll (isteniyor).
3. Geçmiş: musste / konnte / durfte + Partizip II + werden; Perfekt yerine Präteritum yeter.
4. Yan cümle: … repariert werden muss (Partizip II, werden, modal).
5. werden mastar kalır: wird, worden ya da geworden değil.
6. Alternatifler: man muss …; sein + zu + mastar (ist zu bezahlen); -bar sıfatları (machbar).

Sonraki derse köprü

Edilgen yapı modülü tamamlandı ve "werden" fiilinin iki görevini gördün: tek başına "olmak" ("Es wird dunkel") ve Partizip II ile Passiv ("Das Haus wird gebaut"). Sıradaki derste bu fiilin üçüncü görevini göreceğiz: mastarla birlikte gelecek zaman (Futur I): "Ich werde morgen anrufen" (Yarın arayacağım). Almancada geleceğin çoğu zaman şimdiki zamanla söylendiğini A2.29'da görmüştün; Futur I'in ne zaman gerçekten gerekli olduğunu ve bir tahmin ya da söz anlatırken nasıl kullanıldığını orada öğreneceksin.