Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Genitiv edatları: wegen, trotz, während, innerhalb / außerhalb, statt.
- Edat + isim, bağlaç + cümle: wegen des Regens / weil es regnet; trotz / obwohl; während (her ikisi).
- Konuşmada wegen ve trotz sık sık Dativ ile; yazıda Genitiv.
- Artikelsiz çoğul: innerhalb von zwei Wochen (von + Dativ).
- Kalıplar: wegen Krankheit, trotz aller Bemühungen, während der Fahrt, außerhalb der Öffnungszeiten.
- Edatı cümleyle kullanma: "wegen es regnet" değil, "weil es regnet".
Kanca
Bir tren istasyonunda anons yapılıyor: "Wegen eines technischen Defekts fällt der Zug nach Hamburg aus." Yanındaki yolcu homurdanıyor: "Wegen dem blöden Defekt komme ich zu spät!" İki cümle aynı şeyi söylüyor, ama biri Genitiv, öbürü Dativ kullanıyor. Hangisi doğru? Cevap, kimin konuştuğuna ve nerede konuştuğuna bağlı: anons ve yazılı dil Genitiv'i, günlük konuşma ise çoğu zaman Dativ'i seçer.
B1.19'da Genitiv'in isimlerde nasıl kurulduğunu gördün. Genitiv'in en canlı kaldığı yer ise bazı edatlardır. Bu derste en sık dört tanesini göreceğiz: "wegen" (yüzünden, nedeniyle), "trotz" (rağmen), "während" (sırasında) ve "innerhalb" (içinde). Üçünü önceki derslerde bağlaç kardeşleriyle tanımıştın: "weil", "obwohl" ve bağlaç "während". Şimdi bu çiftleri yan yana koyacağız.
Anlatım
Dört edat, bir hâl
Dört edatın da arkasından Genitiv gelir. B1.19'daki biçimler geçerlidir: eril ve nötr "des" + isim "-s" ya da "-es", dişil ve çoğul "der".
| Edat | Anlam | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|---|
| wegen | yüzünden, nedeniyle | wegen des Regens | yağmur yüzünden |
| trotz | rağmen | trotz der Kälte | soğuğa rağmen |
| während | sırasında | während des Urlaubs | tatil sırasında |
| innerhalb | içinde (zaman, yer) | innerhalb einer Woche | bir hafta içinde |
"innerhalb" hem bir zaman dilimini hem de bir alanı anlatabilir: "innerhalb einer Woche" (bir hafta içinde), "innerhalb der Stadt" (şehir içinde). Karşıtı "außerhalb"dır (dışında): "außerhalb der Öffnungszeiten" (çalışma saatleri dışında). B1.18'de gördüğün "statt" (yerine) da bu gruba girer: "statt eines Autos".
Edat mı, bağlaç mı?
Bu edatların üçünün anlamı, önceki derslerde öğrendiğin bağlaçlarla aynıdır. Fark, arkalarından ne geldiğidir: edattan sonra bir isim, bağlaçtan sonra bir cümle gelir.
| Anlam | Edat + isim (Genitiv) | Bağlaç + cümle (fiil sonda) |
|---|---|---|
| neden | wegen des Regens | weil es regnet (A2.20) |
| karşıtlık | trotz des Regens | obwohl es regnet (B1.10) |
| aynı anda | während des Essens | während wir essen (B1.9) |
Aynı düşünceyi iki biçimde söyleyebilirsin: "Wegen des Staus bin ich zu spät gekommen" ile "Weil es einen Stau gab, bin ich zu spät gekommen" (Trafik sıkışıklığı yüzünden geç kaldım). Edatlı biçim daha kısa ve daha yazılıdır; bağlaçlı biçim konuşmada daha sık duyulur.
Konuşmada Dativ, yazıda Genitiv
Kancadaki yolcunun "wegen dem Defekt" cümlesi günlük konuşmada çok yaygındır; "wegen" ve "trotz" konuşmada sık sık Dativ ile kullanılır. Yazıda, resmî bir e-postada, bir haberde ya da bir sınavda ise Genitiv beklenir. Bu yüzden iki biçimi de tanıman, yazarken Genitiv'i seçmen en güvenli yoldur: "Wegen des schlechten Wetters wurde das Fest abgesagt" (Kötü hava yüzünden şenlik iptal edildi).
Bir kural daha pratikte işe yarar. Genitiv biçimi görünmüyorsa, yani artikelsiz bir çoğul isim geliyorsa, "innerhalb" (ve karşıtı "außerhalb") "von" + Dativ ile kullanılır: "innerhalb von zwei Wochen" (iki hafta içinde), "innerhalb von drei Tagen". B1.19'da "die Preise von Wohnungen" örneğinde gördüğün mantığın aynısı.
Kalıplaşmış ifadeler
Bu edatlar resmî metinlerde ve anonslarda kalıplaşmış ifadeler hâlinde sık görülür: "wegen Krankheit" (hastalık nedeniyle; artikelsiz), "wegen Bauarbeiten geschlossen" (inşaat çalışmaları nedeniyle kapalı), "trotz aller Bemühungen" (tüm çabalara rağmen), "während der Fahrt" (yolculuk sırasında), "innerhalb der Frist" (süre içinde). Bir tabelada ya da resmî bir mektupta bunları tanıyabilmek, B1 düzeyinde okuma becerisinin önemli bir parçasıdır.
Örnekler
Her örnekte edatı bul, Genitiv biçimini göster ve aynı anlamı bir bağlaçla nasıl söyleyebileceğini düşün.
Beşinci örnekteki "wegen Krankheit" artikelsiz bir kalıptır. Altıncı örnekte çoğul isim artikelsiz olduğu için "innerhalb von" + Dativ kullanılır.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlışEdatı bir cümleyle kullanmak: "Wegen es regnet, bleiben wir zu Hause", "Trotz ich krank war, bin ich gekommen."
— Türkçedeki "yağmur yağdığı için" ve "hasta olmama rağmen" yapıları bir isim-fiil kullandığı için öğrenci arkasına cümle gelebilecek bir edat arar ve "wegen", "trotz" kelimelerini seçer. Almancada edat yalnızca bir isimle kullanılır; bir cümle geliyorsa bağlaç gerekir. Doğrusu: "Weil es regnet, bleiben wir zu Hause." ya da "Wegen des Regens bleiben wir zu Hause." "Obwohl ich krank war, bin ich gekommen."
Yaygın yanlışResmî yazıda konuşma dilindeki Dativ'i kullanmak: "Wegen dem schlechten Wetter wurde das Fest abgesagt" (bir haberde ya da resmî e-postada).
— Konuşmada çok duyduğu Dativ'li biçimi doğru sanan öğrenci onu yazıya da taşır. Konuşmada kabul gören bu kullanım, yazıda ve sınavlarda hata ya da özensizlik olarak algılanır. Doğrusu: "Wegen des schlechten Wetters wurde das Fest abgesagt."
Yaygın yanlış"innerhalb" kelimesini doğrudan bir sayıyla kullanmak: "innerhalb zwei Wochen", "innerhalb drei Tage".
— "innerhalb einer Woche" kalıbını bilen öğrenci çoğulda da aynı yapıyı kurar. Artikelsiz çoğul isimlerde Genitiv görünmediği için "von" + Dativ kullanılır. Doğrusu: "innerhalb von zwei Wochen", "innerhalb von drei Tagen".
Mini alıştırma
Cevaplar
- "wegen des Streiks", "trotz des Regens", "während der Pause"
- "Wegen eines Unfalls war die Straße gesperrt."
- "Obwohl es laut war, habe ich gut geschlafen."
- "Weil ich krank bin, kann ich nicht kommen." (ya da "Wegen meiner Krankheit kann ich nicht kommen.") "Ich antworte innerhalb von zwei Tagen."
- "Wegen Krankheit kann ich an der Besprechung nicht teilnehmen. Bitte geben Sie mir innerhalb einer Woche Bescheid."
Özet kartı
- Genitiv edatları: wegen, trotz, während, innerhalb / außerhalb, statt.
- Edat + isim, bağlaç + cümle: wegen des Regens / weil es regnet; trotz / obwohl; während (her ikisi).
- Konuşmada wegen ve trotz sık sık Dativ ile; yazıda Genitiv.
- Artikelsiz çoğul: innerhalb von zwei Wochen (von + Dativ).
- Kalıplar: wegen Krankheit, trotz aller Bemühungen, während der Fahrt, außerhalb der Öffnungszeiten.
- Edatı cümleyle kullanma: "wegen es regnet" değil, "weil es regnet".
Sonraki derse köprü
Genitiv modülü tamamlandı; sıradaki modül cümleyi başka bir açıdan kuruyor. Bu dersin örneklerinde "die Straße war gesperrt" (yol kapatılmıştı) ve "das Fest wurde abgesagt" (şenlik iptal edildi) gibi cümleler vardı: eylemi kimin yaptığı söylenmiyor, önemli olan eylemin kendisi. Sıradaki derste edilgen yapıyı (Passiv) şimdiki zamanda göreceğiz: "Das Haus wird renoviert" (Ev yenileniyor). "werden" fiilinin burada nasıl bir yardımcı fiil olarak çalıştığını ve Türkçedeki "-ıl, -ın" edilgen ekinin Almancadaki karşılığını orada öğreneceksin.