wo, was, wer ile ilgi cümleleri

Kanca

Bir arkadaşın sana uzun bir hikâye anlatıyor ve sen ona hak verdiğini göstermek istiyorsun. Türkçede "Söylediğin her şey doğru" dersin. Önceki derslerdeki ilgi zamirlerini hatırlayıp bir cümle kuruyorsun: "Alles, das du sagst, ist richtig." Arkadaşın gülümsüyor ve kibarca düzeltiyor: "Alles, was du sagst." "alles" bir isim değildir; belirli bir cinsiyeti yoktur. Böyle kelimelerden sonra ilgi cümlesi "der", "die", "das" ile değil, "was" ile başlar.

B1.13–B1.15'te ilgi cümlelerini hep belirli bir isme bağladın: "der Mann", "die Stadt", "das Buch". Bazen ise betimlenen şey bir isim değildir: bir yer ("yaşadığım yer"), belirsiz bir şey ("söylediğin her şey"), bütün bir cümle ya da hiç söylenmemiş bir kişi ("geç gelen", yani "geç gelen herkes"). Bu derste bu durumlar için kullanılan üç kelimeyi göreceğiz: "wo", "was" ve "wer".

Anlatım

wo: yer anlatan isimlerden sonra

Bir yeri betimlerken "in dem", "in der" gibi edatlı ilgi zamirleri yerine kısaca "wo" kullanılabilir: "die Stadt, in der ich wohne" ile "die Stadt, wo ich wohne" aynı anlama gelir (oturduğum şehir). "wo" günlük konuşmada çok yaygındır ve B1.15'teki edatlı yapıdan daha kısadır.

Şehir ve ülke adlarından sonra, artikel olmadığı için, "wo" en doğal seçimdir: "Berlin, wo ich studiert habe, ist eine große Stadt." "Ich fahre nach Izmir, wo meine Eltern wohnen." Aynı mantıkla "woher" ve "wohin" de kullanılabilir: "das Dorf, woher meine Familie kommt" (ailemin geldiği köy).

"wo" yalnızca yerler ve bazı zaman ifadeleri için kullanılır ("in dem Moment, wo …": … -dığı anda). Kişiler için kullanılmaz; bazı bölgelerde konuşmada duyulsa da standart dilde kişiden sonra "der", "die" gelir.

was: belirsiz kelimelerden ve cümleden sonra

"was" belirli bir cinsiyeti olmayan kelimelerden sonra gelir. En sık olanları şunlardır: "alles" (her şey), "nichts" (hiçbir şey), "etwas" (bir şey), "vieles" (pek çok şey), "das" (o, bu, gösterme zamiri olarak). "Alles, was du sagst, ist richtig." "Das ist nichts, was ich kaufen möchte" (Bu, almak isteyeceğim bir şey değil). "Es gibt etwas, was ich dir sagen muss" (Sana söylemem gereken bir şey var).

Aynı kural isimleşmiş en üstünlük sıfatlarından sonra da geçerlidir: "Das ist das Beste, was ich je gegessen habe" (Bu, şimdiye kadar yediğim en iyi şey). B1.7'de sıfattan türeyen isimleri görmüştün; "das Beste" de böyle bir isimdir ve belirli bir nesne değil, bir niteliği anlatır.

"was" bütün bir cümleyi de betimleyebilir. O zaman ilgi cümlesi önceki cümlenin tamamına bağlanır: "Er hat mich angerufen, was mich sehr gefreut hat" (Beni aradı, bu da beni çok sevindirdi). Burada "was" belirli bir kelimeye değil, "beni araması" olayının tamamına işaret eder.

wer: isimsiz, genel kişi

"wer" ilgi cümlesinin öncesinde hiçbir isim olmadığında, genel bir kişiyi anlatır: "Wer zu spät kommt, muss draußen warten" (Geç gelen dışarıda beklemek zorunda). Türkçedeki "geç gelen", "çalışan", "soran" gibi isimsiz sıfat-fiillerin karşılığıdır. Ana cümle bazen "der" ile başlar ve vurguyu güçlendirir: "Wer viel arbeitet, der braucht auch Pausen."

Bu yapı atasözlerinde de sık görülür: "Wer A sagt, muss auch B sagen" (A diyen B'yi de demeli, yani başladığını bitirmeli). "wer" de hâle göre değişir: "wen" (Akkusativ), "wem" (Dativ): "Wem das nicht gefällt, der kann gehen" (Bunu beğenmeyen gidebilir).

Örnekler

Her örnekte ilgi cümlesinin neye bağlandığını söyle: bir yere, belirsiz bir şeye, bütün bir cümleye ya da genel bir kişiye.

Yedinci ve sekizinci örneklerde ilgi cümlesi başa gelir ve ana cümle fiille başlar: "kommt, muss" ve "sagt, muss". Altıncı örnekte "was" belirli bir kelimeye değil, önceki cümlenin tamamına bağlanır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Das Café, wo wir uns kennengelernt haben, ist geschlossen." "Das ist alles, was ich weiß." "Wer Hunger hat, kann in der Küche essen."
2. "Sie hat die Prüfung bestanden, was alle überrascht hat."
3. "Das ist das Hotel, wo wir übernachtet haben."
4. "Das ist das Einzige, was ich nicht verstehe, und der Kollege, der mir hilft, ist heute nicht da." ("das Einzige" belirsiz → was; kişi → der)
5. "Wer Deutsch lernt, sollte jeden Tag ein bisschen üben. Das ist der beste Rat, den ich dir geben kann." ("der Rat" belirli bir isim olduğu için burada "den")

Özet kartı

1. wo: yer ve şehir: die Stadt, wo ich wohne; Berlin, wo …; kişiler için asla.
2. was: alles, nichts, etwas, vieles, das; isimleşmiş en üstünlük (das Beste, das Einzige).
3. was bütün bir cümleye bağlanabilir: Er hat angerufen, was mich gefreut hat.
4. wer: öncesinde isim yok, genel kişi: Wer zu spät kommt, muss warten; wen / wem.
5. Belirli isimden sonra der/die/das: das Buch, das ich lese (was değil).
6. wer-cümlesi başa gelirse ana cümle fiille başlar: Wer A sagt, muss auch B sagen.

Sonraki derse köprü

İlgi cümleleri modülünü tamamladın; artık bir ismi, bir yeri, bir düşünceyi ya da genel bir kişiyi bir yan cümleyle betimleyebiliyorsun. Beşinci soruda "sollte … üben" yapısıyla bir tavsiye verdin; Almanca bu tür düşünceleri çoğu zaman "zu" ile kurulan mastar yapılarıyla da anlatır: "Es ist wichtig, jeden Tag zu üben." B1.11'de "um … zu" ile bu ailenin ilk üyesini görmüştün. Sıradaki derste "zu + mastar" yapısını bütünüyle ele alacağız: "Ich habe keine Lust, … zu …", "Es ist schwer, … zu …" gibi kalıpları ve "zu" gerektiren fiilleri.