Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Sıra: isim, virgül, edat + ilgi zamiri, …, fiil sonda: die Freundin, mit der ich wohne.
- Edat asla sona gitmez (Türkçe ve İngilizceden farklı).
- Cinsiyet ve sayı isimden, hâl edattan: mit → Dativ, für → Akkusativ.
- İki yönlü edatlar: wo? → Dativ (in dem), wohin? → Akkusativ (in die).
- Edatlı fiillerde edat korunur: der Bus, auf den ich warte; das Thema, über das wir sprechen.
- Dativ çoğul yine denen: die Leute, von denen ich erzählt habe.
Kanca
Yeni bir iş arkadaşına ev arkadaşını anlatıyorsun. Türkçe olsa tek bir kelimeyle bitirirdin: "birlikte oturduğum arkadaşım". Almancaya çevirirken edatı Türkçedeki gibi sona koyuyorsun: "Das ist meine Freundin, die ich mit wohne." İş arkadaşın bir an düşünüyor, sonra anlıyor ve cümleyi düzeltiyor: "Ach, die Freundin, mit der du wohnst!" Edat sona değil, ilgi zamirinin önüne gelmeliydi.
B1.13 ve B1.14'te ilgi zamirinin bir fiilin öznesi ya da nesnesi olduğu cümleleri gördün. Pek çok betimleme ise bir edatla kurulur: "birlikte çalıştığım meslektaş", "içinde oturduğum ev", "beklediğim otobüs", "hakkında konuştuğumuz konu". Bu derste edatın ilgi cümlesinde nereye gittiğini ve ilgi zamirinin hâlini artık fiilin değil, edatın belirlediğini göreceğiz.
Anlatım
Edat en başa, ilgi zamirinden önce
Edatlı bir ilgi cümlesinde edat, ilgi cümlesinin en başına, ilgi zamirinin önüne gelir. Virgülden hemen sonra önce edat, sonra ilgi zamiri gelir: "die Freundin, mit der ich wohne" (birlikte oturduğum arkadaşım), "das Haus, in dem ich lebe" (içinde yaşadığım ev), "die Chefin, für die ich arbeite" (yanında çalıştığım şef). Çekimli fiil yine en sondadır.
Türkçede edatın karşılığı olan son çekim edatları ve ekler kelimenin arkasına gelir: "arkadaşımla", "evin içinde". İngilizcede de edat çoğu zaman cümlenin sonunda kalabilir: "the friend I live with". Almancada ise edat hiçbir zaman ilgi cümlesinin sonuna kaçmaz; edat ve ilgi zamiri bir blok olarak başta durur.
Hâli edat belirler
B1.14'te ilgi zamirinin hâlini ilgi cümlesindeki fiilin belirlediğini görmüştün. Edatlı ilgi cümlesinde ise bu görevi edat üstlenir. A2.10'daki Akkusativ edatları ("für", "ohne", "gegen", "durch", "um") Akkusativ ilgi zamiri, A2.11'deki Dativ edatları ("mit", "bei", "nach", "von", "zu", "aus", "seit") Dativ ilgi zamiri ister.
| Edat | Hâl | Örnek |
|---|---|---|
| für | Akkusativ | die Chefin, für die ich arbeite |
| ohne | Akkusativ | die Brille, ohne die ich nichts sehe |
| mit | Dativ | die Freundin, mit der ich wohne |
| bei | Dativ | die Firma, bei der ich arbeite |
| aus | Dativ | die Stadt, aus der ich komme |
| von | Dativ | die Leute, von denen ich erzählt habe |
A2.12'deki iki yönlü edatlarda ise soru belirleyicidir. Konum ("wo?") Dativ ister: "das Haus, in dem ich wohne". Yön ("wohin?") Akkusativ ister: "die Stadt, in die wir ziehen" (taşındığımız şehir).
Edatlı fiillerle
Bazı fiiller belirli bir edatla birlikte kullanılır ve bu edat ilgi cümlesinde de korunur. A2.30'da "sich interessieren für" kalıbını görmüştün; benzer başka sık fiiller şunlardır: "warten auf" + Akkusativ (beklemek), "sprechen über" + Akkusativ (hakkında konuşmak), "denken an" + Akkusativ (düşünmek, aklına getirmek). İlgi cümlesinde bu edatlar ilgi zamirinin önüne geçer: "der Bus, auf den ich warte" (beklediğim otobüs), "das Thema, über das wir gesprochen haben" (hakkında konuştuğumuz konu).
Burada Türkçe ile en büyük fark ortaya çıkar. Türkçede "beklemek" ve "düşünmek" doğrudan nesne alır: "otobüsü bekliyorum", "seni düşünüyorum". Almancada bu fiillerin edatı zorunludur; ilgi cümlesinde de düşmez. Bu fiillerin tam listesini ve kullanımını ilerideki derslerde ayrıca göreceğiz.
Örnekler
Her örnekte edatı ve ilgi zamirini bul, sonra hâli hangi edatın belirlediğini söyle.
Üçüncü örnekteki "für jemanden arbeiten" kalıbı birinin hesabına, onun ekibinde çalışmayı anlatır. Beşinci ve altıncı örneklerde edatı fiil getirir ("warten auf", "sprechen über"); Türkçe karşılıklarında bu edat görünmez.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlışEdatı ilgi cümlesinin sonuna koymak: "die Freundin, die ich mit wohne", "das Haus, das ich in lebe".
— Türkçedeki "birlikte oturduğum", "içinde yaşadığım" yapılarında son çekim edatı ve ekler kelimenin arkasına geldiği için, öğrenci edatı fiile yakın, sona yerleştirir. İngilizcedeki "the friend I live with" kalıbı da bu eğilimi güçlendirir. Almancada edat her zaman ilgi zamirinin önünde durur. Doğrusu: "die Freundin, mit der ich wohne", "das Haus, in dem ich lebe".
Yaygın yanlışİlgi zamirinin hâlini edata göre değil, fiile göre seçmek: "der Kollege, mit den ich arbeite", "die Frau, für der ich einkaufe".
— B1.14'teki "hâli fiil belirler" kuralını iyi öğrenen öğrenci onu edatlı cümlelere de uygular. Edat varsa hâli edat belirler: "mit" Dativ, "für" Akkusativ ister. Doğrusu: "der Kollege, mit dem ich arbeite", "die Frau, für die ich einkaufe".
Yaygın yanlışEdatlı fiillerde edatı düşürmek: "der Bus, den ich warte", "das Thema, das wir gesprochen haben".
— Türkçede "beklediğim otobüs", "konuştuğumuz konu" gibi yapılarda edat görünmediği için öğrenci Almancada da ilgi zamirini doğrudan nesne gibi kullanır. "warten" ve "sprechen" bu anlamlarda bir edat ister ve edat ilgi cümlesinde de korunur. Doğrusu: "der Bus, auf den ich warte", "das Thema, über das wir gesprochen haben".
Mini alıştırma
Cevaplar
- "der Freund, mit dem ich Tennis spiele", "die Tasche, ohne die ich nicht aus dem Haus gehe", "das Land, aus dem meine Eltern kommen"
- "Das ist mein Chef, mit dem ich oft Probleme habe."
- "Die Wohnung, in der wir jetzt wohnen, ist klein." (wo? Dativ) "Die Wohnung, in die wir nächsten Monat ziehen, ist größer." (wohin? Akkusativ)
- "Der Zug, auf den ich warte, und die Kollegin, mit der ich arbeite, sind beide aus Köln." (edatlı fiil: warten auf; edat ilgi zamirinin önünde)
- "Das ist die Stadt, an die ich ständig denke. Die Stadt, über die ich ein Buch geschrieben habe."
Özet kartı
- Sıra: isim, virgül, edat + ilgi zamiri, …, fiil sonda: die Freundin, mit der ich wohne.
- Edat asla sona gitmez (Türkçe ve İngilizceden farklı).
- Cinsiyet ve sayı isimden, hâl edattan: mit → Dativ, für → Akkusativ.
- İki yönlü edatlar: wo? → Dativ (in dem), wohin? → Akkusativ (in die).
- Edatlı fiillerde edat korunur: der Bus, auf den ich warte; das Thema, über das wir sprechen.
- Dativ çoğul yine denen: die Leute, von denen ich erzählt habe.
Sonraki derse köprü
İlgi zamirleri şimdiye kadar hep belirli bir ismi betimliyordu. Bazen ise betimlenen şey bir isim değil, bir yer, bir düşünce ya da belirsiz bir kişidir: "yaşadığım yer", "söylediğin her şey", "gelen herkes". Sıradaki derste "wo" (yer), "was" (şey, düşünce) ve "wer" (kişi) ile kurulan ilgi cümlelerini göreceğiz: "die Stadt, wo ich wohne", "alles, was du sagst", "Wer zu spät kommt, …".