Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- İlgi cümlesi bir ismi betimler; Türkçedeki "-an, -en" yapısının karşılığı.
- Sıra: isim, virgül, ilgi zamiri, …, çekimli fiil sonda: der Mann, der dort steht.
- İlgi zamiri ismin dilbilgisel cinsiyetini ve sayısını alır: der / die / das; çoğulda die.
- Bu derste ilgi zamiri öznedir (Nominativ); Akkusativ ve Dativ sıradaki derste.
- Ana cümlenin ortasında iki virgül: Der Mann, der dort steht, ist mein Chef.
- Türkçede betimleme önde, Almancada isim önde, betimleme arkada.
Kanca
Bir iş yerinin açılış partisindesin ve arkadaşın sana birini göstermek istiyor. Türkçe olsa kolaydı: "Pencerenin yanında duran adam benim şefim." Almancaya çevirmeye çalışıyorsun ve kelimeler Türkçedeki sırayla dizilmek istiyor: "Der am Fenster stehen Mann …" Cümle yarıda kalıyor. Arkadaşın yardım ediyor: "Der Mann, der am Fenster steht, ist mein Chef."
Türkçe bir ismi betimlerken betimlemeyi ismin önüne koyar ve fiili bir sıfata çevirir: "duran adam", "oturan kadın", "çalan telefon". Almanca ise önce ismi söyler, sonra onu bir yan cümleyle açıklar: "der Mann, der dort steht". Bu yan cümleye ilgi cümlesi (Relativsatz) denir. B1.1'deki masal cümlesinde "ein Mädchen, das am Rand eines Waldes wohnte" yapısını tanımıştın; bu derste o yapının nasıl kurulduğunu öğreneceğiz.
Anlatım
Yapı: isim, virgül, ilgi zamiri, fiil sonda
Bir ilgi cümlesi üç parçadan oluşur. Önce betimlenen isim gelir. Arkasından virgül ve bir ilgi zamiri (Relativpronomen) gelir: "der", "die", "das" ya da çoğulda "die". Sonra cümlenin geri kalanı gelir ve çekimli fiil, A2.20'deki "weil" cümlesinde olduğu gibi, en sona gider: "der Mann, der am Fenster steht".
İlgi zamiri, betimlenen ismin cinsiyetini ve sayısını alır. Eril bir isim "der", dişil bir isim "die", nötr bir isim "das", çoğul bir isim "die" ile açıklanır:
| İsim | İlgi cümlesi | Türkçe |
|---|---|---|
| der Mann | der Mann, der dort steht | orada duran adam |
| die Frau | die Frau, die hier wohnt | burada oturan kadın |
| das Kind | das Kind, das dort spielt | orada oynayan çocuk |
| die Leute | die Leute, die hier arbeiten | burada çalışan insanlar |
Bu derste ilgi zamirinin yalnızca bir işini göreceğiz: ilgi cümlesinin öznesi olmasını. "der Mann, der dort steht" cümlesinde "der" ilgi cümlesinin öznesidir: kim duruyor? Adam. İlgi zamirinin Akkusativ ve Dativ biçimlerini ("den", "dem" …) sıradaki derste göreceğiz.
Cümlenin ortasında: iki virgül
İlgi cümlesi betimlediği ismin hemen arkasına yerleşir. Ana cümle ilgi cümlesinden sonra devam ediyorsa, ilgi cümlesi iki virgülün arasına alınır: "Der Mann, der am Fenster steht, ist mein Chef." Ana cümlenin fiili "ist", ilgi cümlesi kapandıktan sonra gelir.
İlgi cümlesi ana cümlenin sonunda da durabilir; o zaman yalnızca başında bir virgül olur: "Ich kenne einen Mann, der in Hamburg wohnt." Burada ana cümle bitmiş, ilgi cümlesi arkasına eklenmiştir. İki durumda da kural aynıdır: ilgi cümlesi betimlediği isme olabildiğince yakın durur.
Türkçe ile karşılaştırma
Türkçede betimleme ismin önüne gelir ve fiil bir ek alarak sıfata dönüşür: "pencerenin yanında duran adam". Almancada ise sıra tersine döner: isim önde, betimleme arkada ve fiil çekimli kalır. Aynı cümle Türkçede sağdan sola, Almancada soldan sağa okunur gibidir.
| Türkçe | Almanca |
|---|---|
| orada duran adam | der Mann, der dort steht |
| İstanbul'da yaşayan arkadaşım | mein Freund, der in Istanbul lebt |
| her gün geç gelen otobüs | der Bus, der jeden Tag zu spät kommt |
Bu fark Almancada uzun betimlemeleri kolaylaştırır. Türkçede "her sabah saat yedide evimizin önünden geçen otobüs" gibi uzun bir ön ek zinciri kurulurken, Almanca ismi önce söyler ve betimlemeyi rahatça arkaya uzatır.
İlgi cümlesinde zamanlar
İlgi cümlesi kendi zamanını taşıyabilir: şimdiki zaman, Perfekt, Präteritum ya da B1.2'deki Plusquamperfekt. "Das ist die Frau, die gestern angerufen hat" (Bu, dün arayan kadın). Perfekt'te yardımcı fiil sona gider, Partizip II onun hemen önünde durur; A2.20'deki "weil" cümlelerinde gördüğün sıranın aynısı.
Örnekler
Her örnekte ilgi zamirini ve betimlediği ismi bul, sonra çekimli fiilin sonda olduğunu kontrol et.
Birinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci örneklerde ilgi cümlesi iki virgülün arasındadır, çünkü ana cümle arkasından devam eder. Son örnek B1.1'deki masal cümlesidir: "das Mädchen" nötr olduğu için ilgi zamiri "das" olur, gerçek cinsiyet değil, dilbilgisel cinsiyet belirler.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlışİlgi zamirini betimlenen ismin cinsiyetine uydurmamak: "die Frau, der hier wohnt", "das Kind, die dort spielt", "das Mädchen, die dort wohnt".
— Türkçede sıfat-fiil hiçbir cinsiyet göstermediği için öğrenci ilgi zamirini rastgele seçer ya da gerçek cinsiyete bakar. İlgi zamiri, betimlenen ismin dilbilgisel cinsiyetini ve sayısını alır. Doğrusu: "die Frau, die hier wohnt", "das Kind, das dort spielt". "das Mädchen" nötr olduğu için ilgi zamiri de "das" olur.
Yaygın yanlışİlgi cümlesinde fiili ikinci kutuda bırakmak: "der Mann, der steht am Fenster", "die Frau, die spricht fünf Sprachen".
— "der steht" dizisi ana cümle gibi duyulduğu için öğrenci olağan sırayı korur. İlgi cümlesi bir yan cümledir; çekimli fiil en sona gider. Doğrusu: "der Mann, der am Fenster steht", "die Frau, die fünf Sprachen spricht".
Yaygın yanlışİlgi cümlesini kapatan virgülü unutmak: "Der Mann, der am Fenster steht ist mein Chef."
— Türkçede sıfat-fiil yapısı hiçbir virgül gerektirmediği için öğrenci ilgi cümlesinin nerede bittiğini işaretlemez. Almancada ilgi cümlesi ana cümlenin ortasındaysa iki virgülün arasına alınır; kapanış virgülü ana cümlenin fiilini ilgi cümlesinden ayırır. Doğrusu: "Der Mann, der am Fenster steht, ist mein Chef."
Mini alıştırma
Cevaplar
- "der Zug, der nach Köln fährt", "die Kollegin, die neben mir sitzt", "das Café, das am Bahnhof ist", "die Kinder, die im Park spielen"
- "Ich habe einen Nachbarn, der sehr gut kocht."
- "Die Lehrerin, die Deutsch unterrichtet, ist sehr nett."
- "Das Mädchen, das neben uns wohnt, ist meine Freundin." (nötr: das; fiil sonda; iki virgül)
- "Kennst du meinen Nachbarn, der jeden Morgen joggt? Ich suche einen Arzt, der Deutsch spricht."
Özet kartı
- İlgi cümlesi bir ismi betimler; Türkçedeki "-an, -en" yapısının karşılığı.
- Sıra: isim, virgül, ilgi zamiri, …, çekimli fiil sonda: der Mann, der dort steht.
- İlgi zamiri ismin dilbilgisel cinsiyetini ve sayısını alır: der / die / das; çoğulda die.
- Bu derste ilgi zamiri öznedir (Nominativ); Akkusativ ve Dativ sıradaki derste.
- Ana cümlenin ortasında iki virgül: Der Mann, der dort steht, ist mein Chef.
- Türkçede betimleme önde, Almancada isim önde, betimleme arkada.
Sonraki derse köprü
Bu derste ilgi zamiri hep ilgi cümlesinin öznesiydi: "der Mann, der dort steht". Peki betimlenen kişi ilgi cümlesinde nesne olursa? "Dün tanıştığım adam" ya da "yardım ettiğim kadın" gibi cümlelerde ilgi zamiri başka bir hâle geçer. Sıradaki derste Akkusativ ("der Mann, den ich gestern getroffen habe") ve Dativ ("die Frau, der ich geholfen habe") biçimlerini ve ilgi zamirinin hâlini nasıl seçeceğini göreceğiz.