Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- obwohl = -mesine rağmen; yan cümle, fiil sonda: Obwohl es regnet, gehen wir.
- trotzdem = yine de; zarf, bir kutu doldurur: Trotzdem gehen wir.
- Üç araç: obwohl (fiil sonda) / aber (özne + fiil) / trotzdem (fiil + özne).
- Aynı sistem nedende: weil / denn / deshalb.
- obwohl ile aber birlikte kullanılmaz; karşıtlık bir kez işaretlenir.
- Edatla: trotz des Regens (yazıda Genitiv).
Kanca
Bir pazar sabahı yağmur yağıyor ve sen yine de bisikletle göle gitmeye karar veriyorsun. Akşam bunu bir arkadaşına anlatırken iki yapıyı birleştiriyorsun: "Obwohl es geregnet hat, aber ich bin trotzdem zum See gefahren." Arkadaşın gülümsüyor: bir cümlede üç kez "rağmen" dedin. Almanca bunlardan yalnızca birini ister: "Obwohl es geregnet hat, bin ich zum See gefahren" ya da "Es hat geregnet. Trotzdem bin ich zum See gefahren."
Türkçede bir beklentinin tersine olan durum "-mesine rağmen", "-dığı hâlde" ya da "yine de" ile anlatılır ve konuşmada bu kalıplar sık sık üst üste binebilir. Almancada ise aynı anlam üç farklı araçla, üç farklı cümle sırasıyla kurulur. Bu derste "obwohl" ve "trotzdem" üzerinden bu üç aracı ve her birinin fiili nereye koyduğunu göreceğiz.
Anlatım
obwohl: yan cümle, fiil sonda
"obwohl" beklentiye ters düşen bir durumu anlatan bir yan cümle başlatır: "Obwohl es regnet, gehen wir spazieren" (Yağmur yağmasına rağmen yürüyüşe çıkıyoruz). A2.20'deki "weil" gibi, çekimli fiili cümlenin sonuna gönderir. Yan cümle başa gelirse ana cümle fiille başlar: "regnet, gehen". Ana cümle başta da durabilir: "Wir gehen spazieren, obwohl es regnet."
"weil" ile "obwohl" arasında ilginç bir ilişki vardır. "weil" beklenen bir sonucun nedenini verir: "Weil es regnet, bleiben wir zu Hause." "obwohl" ise beklenmeyen bir sonucu: "Obwohl es regnet, gehen wir spazieren." Aynı durum, iki farklı sonuç.
trotzdem: ana cümlede, bir kutu doldurur
"trotzdem" (yine de) bir bağlaç değil, bir zarftır. Bu yüzden yan cümle kurmaz; bir ana cümlenin içinde durur ve A1.16'daki kutulardan birini doldurur. Başa gelirse fiil hemen arkasından gelir: "Es regnet. Trotzdem gehen wir spazieren." Ortada da durabilir: "Es regnet, aber wir gehen trotzdem spazieren."
Aynı anlam böylece iki farklı yapıyla söylenebilir. "obwohl" engel olması beklenen durumu yan cümleye koyar. "trotzdem" ise sonucu taşıyan ana cümleye yerleşir: "Obwohl ich müde war, habe ich gearbeitet" ile "Ich war müde. Trotzdem habe ich gearbeitet" aynı anlama gelir.
Üç araç, üç sıra
"obwohl" ve "trotzdem" bir sistemin parçasıdır. Aynı sistemi neden ve sonuç için de kullanırsın: A2.20'deki "weil", A2.19'daki "denn" ve bu derste yeni öğreneceğin "deshalb" (bu yüzden). Aşağıdaki tablo iki ilişkiyi yan yana gösterir.
| Tür | Neden | Karşıtlık | Fiilin yeri |
|---|---|---|---|
| Yan cümle bağlacı | weil | obwohl | sonda |
| Ana cümle bağlacı (sıfır kutu) | denn | aber | ikinci kutuda, özne önce |
| Zarf (bir kutu doldurur) | deshalb | trotzdem | hemen arkadan, özne sonra |
Tabloyu şu üç cümleyle ezberleyebilirsin: "Obwohl es regnet, gehen wir." "Es regnet, aber wir gehen." "Es regnet, trotzdem gehen wir." Anlam aynıdır; değişen yalnızca fiilin yeridir.
"deshalb" bu tablonun neden sütunudur ve "trotzdem" ile aynı kurala uyar: "Es regnet. Deshalb bleiben wir zu Hause" (Yağmur yağıyor. Bu yüzden evde kalıyoruz). Zarf başa gelirse fiil hemen arkadan gelir.
trotz: edatla söylemek
Aynı anlamı bir isimle de söyleyebilirsin. "trotz" (rağmen) bir edattır ve yazıda Genitiv ister: "trotz des Regens" (yağmura rağmen), "trotz der Kälte" (soğuğa rağmen). Genitiv'i B1'in altıncı modülünde göreceğiz; konuşmada "trotz dem Regen" gibi Dativ'li biçimler de duyulur. B1.9'daki "vor / bevor" ve "nach / nachdem" çiftleri gibi, burada da edat bir isimle, bağlaç bir cümleyle kullanılır.
Örnekler
Her örnekte karşıtlığı taşıyan aracı bul ve fiilin nerede durduğunu göster.
Birinci ve ikinci örnekler aynı anlamı iki farklı sırayla söyler. Sekizinci örnekte "obwohl" cümlesinde B1.2'deki Plusquamperfekt kullanılır, çünkü az çalışmak sınavdan önce olmuştu.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"trotzdem" kelimesinden sonra özneyi fiilden önce koymak: "Es regnet, trotzdem wir gehen spazieren."
— "trotzdem" kelimesini "aber" gibi bir bağlaç sanan öğrenci, arkasından olağan "özne + fiil" sırasını getirir. "trotzdem" bir zarftır ve birinci kutuyu doldurur; A1.16'daki kural gereği fiil hemen arkadan gelir. Doğrusu: "Es regnet, trotzdem gehen wir spazieren." Aynı kural "deshalb" için de geçerlidir: "Deshalb bleiben wir zu Hause."
Yaygın yanlış"trotzdem" ile yan cümle kurmak: "Trotzdem es regnet, gehen wir spazieren."
— Anlamları yakın olduğu için öğrenci "trotzdem" kelimesini "obwohl" yerine kullanır ve fiili sona gönderir. "trotzdem" yan cümle başlatamaz; beklentiye ters durum yan cümlede anlatılacaksa "obwohl" gerekir. Doğrusu: "Obwohl es regnet, gehen wir spazieren." ya da "Es regnet. Trotzdem gehen wir spazieren."
Yaygın yanlış"obwohl" ile "aber" ya da "trotzdem" kelimesini aynı cümlede kullanmak: "Obwohl es geregnet hat, aber wir sind gefahren."
— Türkçedeki "Yağmur yağmasına rağmen, ama gittik" gibi günlük konuşma kalıpları öğrenciyi karşıtlığı iki kez işaretlemeye yöneltir. Almancada "obwohl" karşıtlığı zaten kurar; ana cümleye "aber" eklemek yanlıştır. Doğrusu: "Obwohl es geregnet hat, sind wir gefahren." ("trotzdem" vurgu için eklenebilir: "…, sind wir trotzdem gefahren", ama "aber" asla.)
Mini alıştırma
Cevaplar
- "Obwohl ich wenig Zeit habe, helfe ich dir." ya da "Ich helfe dir, obwohl ich wenig Zeit habe."
- "Die Wohnung ist klein. Trotzdem gefällt sie mir."
- "Ich hatte Hunger. Trotzdem habe ich nichts gegessen." "Ich hatte Hunger. Deshalb habe ich eine Pizza bestellt."
- "Obwohl ich müde bin, gehe ich heute Abend aus. Es ist kalt, trotzdem trage ich keine Jacke." ("aber" yok; "trotzdem" sonrası fiil önce)
- "Obwohl Deutsch schwer ist, lerne ich jeden Tag. Trotzdem bin ich manchmal sehr müde."
Özet kartı
- obwohl = -mesine rağmen; yan cümle, fiil sonda: Obwohl es regnet, gehen wir.
- trotzdem = yine de; zarf, bir kutu doldurur: Trotzdem gehen wir.
- Üç araç: obwohl (fiil sonda) / aber (özne + fiil) / trotzdem (fiil + özne).
- Aynı sistem nedende: weil / denn / deshalb.
- obwohl ile aber birlikte kullanılmaz; karşıtlık bir kez işaretlenir.
- Edatla: trotz des Regens (yazıda Genitiv).
Sonraki derse köprü
Neden ve karşıtlığı anlattın; bir eylemin amacını anlatmak ise başka bir ilişkidir: bir şeyi ne için yapıyorsun? Sıradaki derste "damit" (-sın diye, -mesi için) bağlacını ve aynı amacı daha kısa bir yapıyla söyleyen "um … zu" kalıbını göreceğiz. Türkçedeki "-mek için" ekinin Almancada hangi durumda hangi yapıya dönüştüğünü, özneye bakarak nasıl seçeceğini orada öğreneceksin.