İki nesneli cümleler: Ich gebe dem Mann das Buch

Kanca

Bir kütüphanede görevli, bir okuyucunun unuttuğu kitabı sana uzatıyor ve soruyor: "Können Sie dem Mann das Buch geben?" Sen kitabı adama veriyorsun ve dönüp görevliye bildiriyorsun: "Ich habe ihm es gegeben." Görevli gülümsüyor: "Danke, Sie haben es ihm gegeben." Kelimelerin hepsi doğruydu, hâller de doğruydu; yalnızca iki küçük zamirin sırası ters dönmüştü.

Türkçede "Adama kitabı verdim" de, "Kitabı adama verdim" de doğal duyulur; kelimelerin hâlini ekler gösterdiği için sıra özgürdür. Almancada da hâlleri artikeller gösterir, ama iki nesne yan yana geldiğinde sıraları büyük ölçüde sabittir. Bu derste Dativ ile Akkusativ'in hangi sırayla dizildiğini, zamirler devreye girince sıranın nasıl değiştiğini ve bu yapıyı en sık kullanan fiilleri öğreneceğiz.

Anlatım

İki nesneli fiiller

Bazı fiiller aynı anda iki nesne alır: bir şey (Akkusativ) ve o şeyi alan kişi (Dativ). A2.6'da bu rolleri "Was?" ve "Wem?" sorularıyla ayırt etmeyi öğrendin. Bu yapıyı en sık kullanan fiiller şunlardır: "geben" (vermek), "schenken" (hediye etmek), "zeigen" (göstermek), "schicken" (göndermek), "bringen" (getirmek), "erklären" (açıklamak), "empfehlen" (tavsiye etmek), "leihen" (ödünç vermek), "erzählen" (anlatmak), "sagen" (söylemek), "schreiben" (yazmak).

Bu fiillerin hepsinde Türkçe de iki nesne kullanır: "Arkadaşıma bir kitap ödünç veriyorum", "Öğretmen öğrencilere kuralı açıklıyor". Kişi "-e" hâlinde, şey ya ekisiz ya da "-i" hâlindedir. Almancada da kişi Dativ'de, şey Akkusativ'dedir; farklı olan yalnızca sıradır.

Kural 1: iki isim → önce Dativ

İki nesne de isimse, sıra Dativ önce, Akkusativ sonra olur: "Ich gebe dem Mann das Buch" (Adama kitabı veriyorum). "Er zeigt der Touristin den Weg" (Turiste yolu gösteriyor). "Wir schenken unseren Eltern eine Reise" (Anne babamıza bir seyahat hediye ediyoruz). Bu, en yaygın ve en nötr sıradır.

Türkçedeki en doğal sıra da çoğu zaman aynıdır: kişi önce, şey sonra ("Adama kitabı veriyorum"). Bu yüzden iki isimli cümlelerde Türkçe sezgin seni genellikle doğru sıraya götürür.

Bu sıranın ardında aşağıda göreceğin genel bir ilke yatar: bilinen bilgi öne, yeni bilgi sona. Bu yüzden iki isimde de sıra bazen değişebilir. Şey zaten biliniyorsa ve kişi yeni bir bilgiyse, Akkusativ öne geçebilir: "Ich schenke das Buch einem Freund" (Kitabı bir arkadaşa hediye ediyorum). Burada "das Buch" daha önce sözü edilmiş kitaptır, "einem Freund" ise yeni bilgidir. A2 düzeyinde Dativ önce sırası en güvenli seçimdir; bu ikinci sırayı ise duyduğunda tanıman yeterlidir.

Kural 2: zamir isimden önce gelir

Nesnelerden biri zamirse, zamir her zaman isimden önce gelir. Bu kural hâlden bağımsızdır. Dativ zamirse zaten önde olur: "Ich gebe ihm das Buch" (Ona kitabı veriyorum). Akkusativ zamirse Dativ isminin önüne geçer: "Ich gebe es dem Mann" (Onu adama veriyorum). İkinci cümlede Akkusativ, Dativ'den önce gelmiştir; çünkü kısa zamir, uzun ismin önüne geçer.

Bu kuralı hatırlamanın kolay yolu şudur: Almanca cümlede kısa ve bilinen bilgi öne, uzun ve yeni bilgi sona doğru gider. Zamir, daha önce sözü edilmiş bir şeyi gösterdiği için "bilinen bilgi"dir ve öne kayar.

Kural 3: iki zamir → önce Akkusativ

İki nesne de zamirse, sıra tersine döner: Akkusativ önce, Dativ sonra. "Ich gebe es ihm" (Onu ona veriyorum). "Kannst du es mir zeigen?" (Onu bana gösterebilir misin?). "Er hat sie uns geschickt" (Onları bize gönderdi). Kancadaki "ihm es" sırası bu kurala aykırıdır; doğrusu "es ihm"dir.

Bu kural en sık "es" zamiriyle karşına çıkar. "es" kısa ve vurgusuz bir kelimedir ve iki zamir yan yana geldiğinde neredeyse her zaman öndedir: "Ich sage es dir" (Sana söylüyorum), "Gibst du es mir?" (Onu bana verir misin?).

Perfekt'te ve modal cümlede

Nesnelerin sırası çerçevenin içinde, yani ikinci kutu ile cümle sonu arasındaki orta alanda geçerlidir. Perfekt'te ve modal cümlede de aynı sıra korunur; yalnızca asıl fiil sona gider: "Ich habe dem Mann das Buch gegeben." "Ich kann es dir erklären." "Wir wollen unseren Eltern eine Reise schenken." A1.16'dan beri kullandığın kutu düzeni değişmez; nesneler orta alanda kendi kurallarına göre dizilir.

Konuşan bir nesneyi vurgulamak isterse onu birinci kutuya da alabilir: "Das Buch habe ich dem Mann gegeben, nicht die Zeitung" (Adama gazeteyi değil, kitabı verdim). Bu, Türkçedeki vurgulu sıralamaya benzer ve özellikle karşılaştırma yaparken kullanılır.

Örnekler

Her örnekte iki nesneyi bul, hâllerini söyle ve sıranın hangi kurala göre kurulduğunu belirle.

Birinci ve ikinci örneklerde iki isim vardır ve Dativ öndedir. Beşinci örnekte Akkusativ zamir "es" Dativ isminin önüne geçmiştir. Altıncı örnekte iki zamir vardır ve Akkusativ "es" önde, Dativ "ihr" arkadadır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Ich gebe meiner Mutter das Geschenk."
2. "Ich gebe es ihm." (iki zamir: Akkusativ önce)
3. "Er zeigt uns die Wohnung." (zamir isimden önce)
4. "Ich habe dir die Fotos geschickt."
5. "Können Sie mir den Weg zeigen?"

Özet kartı

1. İki nesneli fiiller: geben, schenken, zeigen, schicken, bringen, erklären, empfehlen, leihen, erzählen, sagen.
2. Kişi Dativ'de (Wem?), şey Akkusativ'de (Was?).
3. İki isim: Dativ önce: Ich gebe dem Mann das Buch.
4. Zamir isimden önce: Ich gebe ihm das Buch. / Ich gebe es dem Mann.
5. İki zamir: Akkusativ önce: Ich gebe es ihm.
6. Perfekt ve modal cümlede sıra orta alanda aynı kalır: Ich habe es ihm gegeben.

Sonraki derse köprü

Dativ modülü burada kapanıyor. Sıradaki modül edatlara ayrılmış ve Akkusativ isteyen edatlarla açılıyor: "für" (için), "ohne" (-sız, olmadan), "gegen" (-e karşı), "durch" (içinden, boyunca) ve "um" (etrafında, saat -de). "für" edatını A1.28'deki "Für mich einen Tee" siparişinden tanıyorsun. Bu beş edatın hepsinin arkasında neden Akkusativ geldiğini ve bunları kolayca hatırlamanın yolunu orada göreceksin.