Dativ alan fiiller: helfen, gefallen, gehören, danken

Kanca

Hamburg'a ilk kez gelmişsin ve ev sahibin soruyor: "Und? Wie gefällt dir Hamburg?" Sen Türkçede düşündüğün cümleyi Almancaya taşıyorsun: "Ich gefalle Hamburg sehr!" Ev sahibin gülüyor: "Das freut mich, aber du meinst: Hamburg gefällt dir!" Senin cümlen "Ben Hamburg'un çok hoşuna gidiyorum" anlamına gelmişti. "beğenmek" fiilini düşünerek özneyi kendin yapmıştın; Almancada ise özne şehrin kendisidir, beğenen kişi Dativ'dedir.

A2.6'da Dativ'in genellikle bir şeyi alan kişiyi gösterdiğini gördün: "Ich gebe dem Bruder ein Buch." Bazı fiiller ise tek bir nesne alır ve bu nesne Akkusativ değil, Dativ olur. Bu derste bu fiillerin en sık kullanılan dördünü, "helfen", "danken", "gehören" ve "gefallen" fiillerini öğreneceğiz. Dördünün de Türkçede bir "-e" hâliyle ya da ona çok yakın bir yapıyla karşılandığını göreceksin; tuzak, Türkçede başka bir fiille düşündüğün yerde başlar.

Anlatım

Tek nesne, Dativ'de

Almancadaki fiillerin çoğu tek bir nesne alır ve bu nesne Akkusativ'dedir: "Ich sehe den Mann", "Ich besuche meine Oma". Ama küçük bir fiil grubu tek nesnesini Dativ'de ister. Bu fiillerle "Wen?" değil, "Wem?" sorusu sorulur: "Wem hilfst du? – Meiner Mutter." Bu grup kalabalık değildir; A2 düzeyinde en sık karşına çıkanları bu dersteki dört fiil ve birkaç yakın arkadaşıdır.

İyi tarafı, bu fiillerin çoğunda Türkçe sezginin seni doğru yöne götürmesidir. "birine yardım etmek", "birine teşekkür etmek", "birine ait olmak", "birinin hoşuna gitmek": dördünde de kişi Türkçede "-e" ya da ona yakın bir ekle söylenir. Almanca da o kişiyi Dativ'e koyar.

helfen: yardım etmek

"helfen" düzensiz bir fiildir ve A1.15'teki "e → i" grubundadır: "ich helfe", "du hilfst", "er hilft". Yardım edilen kişi Dativ'dedir: "Ich helfe dir" (Sana yardım ediyorum), "Kannst du mir helfen?" (Bana yardım edebilir misin?), "Er hilft seiner Mutter" (Annesine yardım ediyor). Perfekt'te A2.3'teki "e → o" grubuna girer: "Ich habe ihm geholfen" (Ona yardım ettim).

Yardımın konusu da söylenecekse "bei" edatı kullanılır: "Ich helfe dir bei den Hausaufgaben" (Ödevlerinde sana yardım ediyorum). "bei" de Dativ ister, bu yüzden "den Hausaufgaben" A2.7'deki çoğul Dativ biçimidir.

danken: teşekkür etmek

"danken" düzenli bir fiildir ve teşekkür edilen kişi Dativ'dedir: "Ich danke dir" (Sana teşekkür ederim), "Wir danken Ihnen für die Hilfe" (Yardımınız için size teşekkür ederiz). Neyin için teşekkür edildiği "für" ile söylenir ve "für" A1.28'de gördüğün gibi Akkusativ ister. Günlük konuşmada tek kelimelik "Danke!" ya da "Vielen Dank!" çok daha sıktır; "Ich danke dir" daha vurgulu ve daha resmîdir.

gehören: ait olmak

"gehören" bir şeyin kime ait olduğunu söyler. Türkçedeki "… bana ait" yapısıyla birebir örtüşür: "Das Buch gehört mir" (Kitap bana ait), "Wem gehört die Tasche?" (Çanta kimin?). A2.2'de "gehört" biçiminin hem "hören" hem "gehören" fiilinin Partizip II'si olduğunu görmüştün; "Das Buch hat mir gehört" (Kitap benimdi) cümlesindeki "mir" artık yerini bulmuş oldu.

Aynı bilgi A1.30'daki iyelik kelimeleriyle de söylenebilir: "Das ist mein Buch." "gehören" ise sahipliği vurgular ve özellikle soru sorarken kullanışlıdır: "Wem gehört das?" (Bu kimin?).

gefallen: hoşa gitmek

"gefallen" Türkçe konuşanın en çok takıldığı fiildir, ama aslında Türkçeye çok benzer. Türkçede "Hamburg hoşuma gidiyor" dersin: özne "Hamburg"dur, sen "-e" hâlindesin ("hoşuma" = "bana hoş"). Almanca da tam olarak böyle kurar: "Hamburg gefällt mir." Özne beğenilen şeydir, beğenen kişi Dativ'dedir. Sorun, Türkçede aynı anlamı "Hamburg'u beğeniyorum" diye de söyleyebilmendir; bu yapıda özne sensin. Almanca "gefallen" fiiliyle bu ikinci yapıyı kuramazsın.

Fiil özneye, yani beğenilen şeye uyar: tekilse "gefällt", çoğulsa "gefallen": "Die Schuhe gefallen mir" (Ayakkabılar hoşuma gidiyor). "gefallen" düzensizdir ("du gefällst", "er gefällt") ve Perfekt'te A2.4'teki "bekommen" gibi mastarıyla aynı biçimi alır: "Das Konzert hat mir gefallen" (Konser hoşuma gitti).

A1.26'daki "mögen" fiiliyle farkı da burada netleşir. "mögen" genel ve kalıcı bir beğeniyi anlatır ve Akkusativ alır: "Ich mag Hamburg" (Hamburg'u severim). "gefallen" ise çoğu zaman bir izlenimi, ilk kez gördüğün ya da yaşadığın bir şeyi değerlendirir: "Wie gefällt dir die Wohnung?" (Daire nasıl, hoşuna gitti mi?).

Tablonun son iki satırı aynı gruptan iki sık fiildir. "schmecken" fiilini A2.7'de "Das schmeckt mir" cümlesinde gördün. "passen" (uymak) randevu ayarlarken çok kullanılır: "Passt dir Montag?" (Pazartesi sana uyar mı?).

Örnekler

Her örnekte fiilin nesnesini bul ve onun neden Dativ'de olduğunu söyle; "gefallen" cümlelerinde önce özneyi, yani beğenilen şeyi bul.

Dördüncü örnekteki "dieser" (bu) kelimesi artikel gibi çekimlenir; onu ileride ayrıca göreceğiz. Yedinci örnekte fiil çoğul özneye ("die Schuhe") uyarak "gefallen" biçimini almıştır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Kannst du mir helfen?" "Das Buch gehört ihr."
2. "Die Wohnung gefällt mir." "Die Bilder gefallen uns."
3. "Das neue Auto gefällt mir." (özne beğenilen şeydir)
4. "Wem gehört die Tasche?"
5. "Er hat seinem Vater geholfen."

Özet kartı

1. Bazı fiiller tek nesnesini Dativ'de ister; soru "Wem?": helfen, danken, gehören, gefallen, schmecken, passen.
2. helfen: Ich helfe dir; Perfekt hat geholfen; konu için bei: bei den Hausaufgaben.
3. danken: Ich danke Ihnen für …; für Akkusativ ister.
4. gehören: Das gehört mir. Wem gehört das?
5. gefallen: özne beğenilen şey, beğenen Dativ'de: Die Stadt gefällt mir; çoğulda gefallen; Türkçedeki "hoşuma gidiyor" yapısı.
6. mögen (Akk, genel beğeni) ile gefallen (Dativ, izlenim) farklıdır.

Sonraki derse köprü

Bu dersteki fiiller tek bir nesne aldı ve o nesne Dativ'deydi. Sıradaki derste iki nesneli cümlelere geçeceğiz: bir şeyi birine vermek, göstermek, göndermek. "Ich gebe dem Mann das Buch" cümlesinde hem bir Dativ hem bir Akkusativ vardır. İki nesnenin hangi sırayla dizildiğini ve biri ya da ikisi zamir olduğunda bu sıranın nasıl değiştiğini ("Ich gebe es ihm") orada öğreneceksin.