Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Konjunktiv II = kibar, olası, istenen: würde, hätte, wäre, könnte (ve möchte).
- Präteritum + Umlaut: hatte → hätte, war → wäre, konnte → könnte, wurde → würde, mochte → möchte.
- Rica: Könnten Sie …? / Würden Sie bitte …? — asıl fiil mastar hâlinde sonda.
- İstek ve sipariş: Ich hätte gern einen Kaffee (= Ich möchte …); kibar soru: Hätten Sie kurz Zeit?
- Öneri: Wäre es möglich, …? / Wäre Montag in Ordnung? / Das wäre nett.
- Umlaut'u unutma (konnten = geçmiş); haben, sein, können için würde değil hätte, wäre, könnte.
Kanca
Bir postanede sıradasın. Önündeki kadın görevliye dönüyor: "Könnten Sie mir bitte sagen, wo ich mein Paket abholen kann?" Görevli gülümseyerek yardım ediyor. Sıra sana geliyor ve sen ders kitabından bildiğin cümleyle soruyorsun: "Können Sie mir helfen?" Görevli yine yardım ediyor, ama bir fark sezinliyorsun: kadının cümlesi daha yumuşak, daha kibar duyuldu. Tek fark iki noktaydı: "können" yerine "könnten".
Türkçede kibarlık çoğu zaman fiilin ekiyle yapılır: "yardım eder misiniz?" yerine "yardım edebilir misiniz?", hatta "yardım edebilir miydiniz?" Almanca aynı işi özel bir fiil biçimiyle yapar. A1.35'te "möchten" kelimesinin "mögen" fiilinin kibar bir biçimi olduğunu söylemiş ve adını sonraya bırakmıştık. O biçimin adı Konjunktiv II'dir ve bu derste onun rica ederken en çok kullanılan dört kelimesini öğreneceğiz.
Anlatım
Dört kelime, tek kalıp
Konjunktiv II, bir şeyi gerçek değil de olası, istenen ya da kibarca önerilen bir şey olarak sunar. Günlük konuşmada en sık kullanılan biçimleri dört tanedir ve hepsi tanıdık bir kelimeden türer. A1.42'de ve A2.26'da gördüğün Präteritum biçimlerini al, ünlüye Umlaut ekle: "hatte → hätte", "war → wäre", "konnte → könnte". Dördüncüsü "werden" fiilinden gelir: "wurde → würde". A1.35'teki "möchte" de aynı yolla oluşur: "mochte → möchte". Çekim, A2.26'daki modal fiillerin Präteritum'u gibidir: birinci ve üçüncü tekil şahıs aynı biçimi paylaşır, diğer kişiler tanıdık ekleri alır.
| Kişi | würde | hätte | wäre | könnte |
|---|---|---|---|---|
| ich | würde | hätte | wäre | könnte |
| du | würdest | hättest | wärst | könntest |
| er / sie / es | würde | hätte | wäre | könnte |
| wir | würden | hätten | wären | könnten |
| ihr | würdet | hättet | wärt | könntet |
| sie / Sie | würden | hätten | wären | könnten |
könnte ve würde: kibar sorular
Birinden bir şey rica etmenin en yaygın yolu "könnte" ile soru kurmaktır: "Könnten Sie mir bitte helfen?" (Bana yardım edebilir miydiniz?). "Könntest du das Fenster zumachen?" (Pencereyi kapatabilir misin?). Yapı A1.33'teki "können" ile aynıdır: "könnte" ikinci kutuda, asıl fiil mastar hâlinde sonda.
"würde" ise neredeyse her fiille kullanılabilen genel bir kibarlık aracıdır. Arkasından bir mastar gelir: "Würden Sie bitte langsamer sprechen?" (Lütfen daha yavaş konuşur musunuz?). "Würdest du mir das Salz geben?" (Tuzu bana verir misin?). Türkçedeki "-ır mısınız", "-ır mıydınız" kalıbının karşılığıdır.
Aynı ricanın kibarlık basamakları şöyle sıralanır: "Gib mir das Salz!" (emir) → "Kannst du mir das Salz geben?" (düz soru) → "Könntest du mir das Salz geben?" (kibar) → "Würdest du mir bitte das Salz geben?" (çok kibar). Tanımadığın insanlarla, resmî yerlerde ve bir iyilik isterken üst basamaklar daha güvenlidir.
hätte gern: istek ve sipariş
"hätte" en çok "gern" ile birlikte bir isteği söylerken kullanılır: "Ich hätte gern einen Kaffee" (Bir kahve rica ediyorum). Bu kalıp "Ich möchte einen Kaffee" ile aynı anlamdadır ve kafede, fırında, bir dükkânda çok sık duyulur. İstenen şey Akkusativ'dedir; A1.24'teki kural geçerlidir: "einen Kaffee", "ein Brötchen", "eine Brezel".
"hätte" kibar bir soru da kurar: "Hätten Sie kurz Zeit?" (Kısa bir vaktiniz var mıydı?). "Hättest du morgen Lust auf einen Spaziergang?" A2.32'de gördüğün "Lust haben" kalıbı burada yumuşar.
wäre: öneri ve olasılık
"wäre" bir öneriyi ya da bir olasılığı yumuşak biçimde sunar. En sık kalıplar şunlardır: "Wäre es möglich, …?" (… mümkün olur muydu?), "Das wäre schön" (Güzel olurdu), "Das wäre nett" (Çok naziksiniz, iyi olurdu). "Wäre Montag in Ordnung?" (Pazartesi uygun olur muydu?). "Wäre es möglich" kalıbından sonra A2.21'deki "dass" cümlesi gelebilir: "Wäre es möglich, dass ich früher gehe?"
Bu dört kelimenin bir de gerçek dışı durumları anlatan kullanımı vardır: "Wenn ich Zeit hätte, …" (Vaktim olsaydı …). Bu kullanımı B2'nin başında ayrıca göreceğiz; A2'de amaç, onları kibar konuşmanın araçları olarak rahatça kullanabilmektir.
Örnekler
Her örnekte Konjunktiv II biçimini bul ve cümlenin hangi işi yaptığını söyle: rica, istek ya da öneri.
Birinci ve ikinci örneklerde asıl fiil mastar hâlinde sonda durur; altıncı örnekte ayrılabilen fiil "zumachen" mastar olduğu için bitişik kalır. Üçüncü örnek bir kafede, beşinci örnek bir randevu ayarlarken, sonuncusu bir davete cevap verirken duyulur.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlışUmlaut'u unutup geçmiş zaman kurmak: "Konnten Sie mir helfen?", "Ich hatte gern einen Kaffee."
— A2.26'daki "konnte" ve A1.42'deki "hatte" biçimlerini iyi bilen öğrenci, noktaları eklemeyi unutur. Sonuç kibar bir rica değil, bir geçmiş zaman sorusudur: "Konnten Sie mir helfen?" = "Bana yardım edebildiniz mi?" Doğrusu: "Könnten Sie mir helfen?" "Ich hätte gern einen Kaffee." İki nokta cümlenin anlamını değiştirir.
Yaygın yanlış"würde" cümlesinde asıl fiili çekimlemek ya da ortada bırakmak: "Würden Sie bitte schließen das Fenster?", "Würden Sie mir hilft?"
— Türkçede "kapatır mısınız" tek bir fiildir ve öğrenci Almancada da iki fiili yan yana tutar ya da ikisini birden çekimler. "würde" bir modal fiil gibi davranır: çekimli "würde" ikinci kutuda (soruda birinci), asıl fiil mastar hâlinde en sonda. Doğrusu: "Würden Sie bitte das Fenster schließen?" "Würden Sie mir helfen?"
Yaygın yanlış"würde" ile "haben", "sein" ya da "können" fiillerini birleştirmek: "Würden Sie Zeit haben?", "Ich würde gern da sein können."
— "würde" her fiille çalıştığı için öğrenci onu bu fiillerle de kullanır. Dil bilgisi olarak tamamen yanlış sayılmasa da ağır ve doğal olmayan bir cümle çıkar; bu fiillerin kendi kısa biçimleri vardır. Doğrusu: "Hätten Sie Zeit?" "Ich wäre gern da." "Könnten Sie …?"
Mini alıştırma
Cevaplar
- "Könntest du mir den Weg zeigen?"
- "Würden Sie bitte lauter sprechen?"
- "Ich hätte gern einen Tee und ein Stück Kuchen."
- "Könnten Sie bitte die Tür öffnen?" (Umlaut, mastar sonda)
- "Hätten Sie morgen Zeit? Montag wäre auch in Ordnung."
Özet kartı
- Konjunktiv II = kibar, olası, istenen: würde, hätte, wäre, könnte (ve möchte).
- Präteritum + Umlaut: hatte → hätte, war → wäre, konnte → könnte, wurde → würde, mochte → möchte.
- Rica: Könnten Sie …? / Würden Sie bitte …? — asıl fiil mastar hâlinde sonda.
- İstek ve sipariş: Ich hätte gern einen Kaffee (= Ich möchte …); kibar soru: Hätten Sie kurz Zeit?
- Öneri: Wäre es möglich, …? / Wäre Montag in Ordnung? / Das wäre nett.
- Umlaut'u unutma (konnten = geçmiş); haben, sein, können için würde değil hätte, wäre, könnte.
Sonraki derse köprü
Rica etmeyi öğrendin; bir arkadaşına akıl vermek ise başka bir kibarlık ister. Sıradaki derste "sollen" fiilinin Konjunktiv II biçimi "sollte" ile tavsiye vermeyi göreceğiz: "Du solltest früher ins Bett gehen" (Daha erken yatmalısın). "müssen" ile verilen kesin bir emirle "sollte" ile verilen yumuşak bir tavsiye arasındaki farkı ve "An deiner Stelle würde ich …" (Senin yerinde olsam …) kalıbını orada öğreneceksin.