Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Dişil meslek: -in (Lehrerin), bazen Umlaut (Ärztin, Köchin); -mann → -frau (Kauffrau); çoğulda -innen.
- İlanlarda (m/w/d) = herkes için; yazıda Lehrer/-innen, Lehrer*innen.
- Soru: Was sind Sie von Beruf? / Was machst du beruflich? Cevap: Ich bin Köchin. / Ich arbeite als Koch.
- als = olarak (rol); wie = gibi (benzerlik); meslekten önce artikel yok.
- bei + şirket/kurum (bei Siemens), in + yer (in einem Krankenhaus), für + kimin için; bei ve in Dativ.
- Vollzeit / Teilzeit, von acht bis fünf, Überstunden, Homeoffice; Feierabend = iş gününün sonu.
Kanca
Bir doğum günü partisinde yeni biriyle tanışıyorsun. Birkaç cümleden sonra beklenen soru geliyor: "Und was machst du beruflich?" Sen hastanede hemşire olarak çalışıyorsun ve cevabı Türkçeden çeviriyorsun: "Ich arbeite wie Krankenpfleger in Krankenhaus." Karşındaki kişi anlıyor ama cümlenin üç yerinde bir şeyler takılıyor: "wie" yanlış kelime, "Krankenpfleger" senin için eksik bir biçim, "Krankenhaus" ise artikelini kaybetmiş.
A1.2'de "Ich bin Lehrer" gibi kısa bir cümleyle mesleğini söylemeyi öğrenmiştin. A2 düzeyinde iş hakkında daha fazlasını anlatabilmen beklenir: nerede çalıştığını, ne kadar çalıştığını, işinde ne yaptığını ve işini sevip sevmediğini. Almanya'da iş, tanışma sohbetlerinin en sık konularından biridir ve bu cümleleri doğru kurmak ilk izlenimi güçlendirir.
Anlatım
Meslek adları: eril ve dişil
Almancada meslek adlarının çoğunun bir eril, bir de dişil biçimi vardır. Dişil biçim genellikle eril biçime "-in" eklenerek kurulur: "der Lehrer → die Lehrerin", "der Verkäufer → die Verkäuferin", "der Ingenieur → die Ingenieurin". Bazı kelimelerde ek gelirken kökteki ünlü Umlaut alır: "der Arzt → die Ärztin", "der Koch → die Köchin", "der Anwalt → die Anwältin".
| Eril | Dişil | Türkçe |
|---|---|---|
| der Lehrer | die Lehrerin | öğretmen |
| der Arzt | die Ärztin | doktor |
| der Krankenpfleger | die Krankenpflegerin | hemşire |
| der Koch | die Köchin | aşçı |
| der Verkäufer | die Verkäuferin | satış elemanı |
| der Friseur | die Friseurin | kuaför |
| der Kaufmann | die Kauffrau | tüccar, ticaret elemanı |
Son satır bir istisnadır: "-mann" ile biten meslekler dişilde "-frau" olur. Çoğulda dişil biçim "n" harfini ikiler: "die Lehrerinnen", "die Ärztinnen"; bunu A1.11'de görmüştün.
İş ilanlarında bir meslek adının arkasında çoğu zaman "(m/w/d)" kısaltmasını görürsün: "Krankenpfleger (m/w/d)". Bu, ilanın erkek (männlich), kadın (weiblich) ve diğer (divers) herkes için olduğunu gösterir. Yazıda kadın ve erkeği birlikte anmak için "Lehrer/-innen" ya da "Lehrer*innen" biçimleri de kullanılır.
Mesleği sormak ve söylemek
Mesleği sormanın iki yaygın yolu vardır. Resmî biçim: "Was sind Sie von Beruf?" (Mesleğiniz nedir?). Gündelik biçim: "Was machst du beruflich?" (Ne iş yapıyorsun?). Cevap ya "sein" ile ya da "arbeiten als" ile verilir. A1.2'deki kural geçerlidir, meslekten önce artikel gelmez: "Ich bin Köchin." "Ich arbeite als Koch."
"als" burada Türkçedeki "olarak" ekinin karşılığıdır: "Ich arbeite als Verkäuferin" (Satış elemanı olarak çalışıyorum). Meslek hakkında daha fazla söylemek istersen iş yerini ve işin içeriğini eklersin.
Nerede çalışıyorsun: bei, in, für
Çalıştığın yeri söylerken Türkçedeki tek "-de" eki Almancada birkaç edata dağılır. Bir şirketin ya da kurumun adıyla "bei" kullanılır: "Ich arbeite bei Siemens", "Sie arbeitet bei der Stadt" (Belediyede çalışıyor). A2.11'de "bei" edatının kişiler ve kurumlarla kullanıldığını görmüştün. Bir yer türüyle ise "in" kullanılır: "in einem Krankenhaus" (bir hastanede), "in einer Schule" (bir okulda), "im Büro" (ofiste). "für" ise kimin adına çalıştığını anlatır: "Ich arbeite für eine Firma aus München" (Münihli bir firma için çalışıyorum).
"bei" ile "in" bir artikel ister ve konum anlatırken Dativ alır: "in einem Krankenhaus", "bei einer Bank". Kancadaki "in Krankenhaus" cümlesinde bu artikel eksikti.
Çalışma saatleri ve iş hayatı
İşin süresini anlatırken en sık kullanılan iki kelime "Vollzeit" (tam zamanlı) ve "Teilzeit"tır (yarı zamanlı): "Ich arbeite Vollzeit", "Sie arbeitet Teilzeit, 20 Stunden pro Woche." Saatleri A1.19'daki kalıplarla söylersin: "Ich arbeite von acht bis fünf" (Sekizden beşe kadar çalışıyorum), "von Montag bis Freitag". Vardiyalı çalışma "der Schichtdienst", fazla mesai "die Überstunden", evden çalışma "das Homeoffice" diye adlandırılır.
İş yerindeki insanlar ve şeyler için birkaç temel kelime: "der Chef, die Chefin" (şef), "der Kollege, die Kollegin" (iş arkadaşı), "die Firma" (firma), "das Gehalt" (maaş), "der Arbeitsvertrag" (iş sözleşmesi). İşini değerlendirmek için A2.20'deki "weil" çok işe yarar: "Ich arbeite gern als Krankenpflegerin, weil ich gern mit Menschen arbeite." "Die Arbeit ist anstrengend, aber interessant" (İş yorucu ama ilginç).
İş gününün sonu Almancada tek bir kelimeyle söylenir: "der Feierabend." "Um fünf habe ich Feierabend" (Saat beşte işim bitiyor). Türkçede bu kavramın tek kelimelik bir karşılığı yoktur; "mesai bitimi" en yakın çeviridir.
Örnekler
Her örnekte mesleği, iş yerini ya da çalışma saatini bulan kelimeyi göster.
Dördüncü örnekte iki meslek de artikelsizdir ve kız kardeş için dişil biçim kullanılır. Beşinci örnekte "bei" bir kurumla, "in" bir şehirle kullanılır.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"olarak" için "wie" kullanmak: "Ich arbeite wie Lehrer", "Sie arbeitet wie Köchin."
— Türkçedeki "öğretmen olarak" ifadesi bazen "öğretmen gibi" diye de düşünülür ve öğrenci karşılaştırma kelimesi "wie"yi seçer. "wie" bir benzerlik anlatır: "Er kocht wie ein Koch" (Aşçı gibi yemek yapıyor, aşçı değil ama). Bir görevi, bir rolü anlatmak için "als" kullanılır. Doğrusu: "Ich arbeite als Lehrer." "Sie arbeitet als Köchin."
Yaygın yanlışKadın olarak eril biçimi kullanmak: "Ich bin Lehrer" (kadın konuşuyor), "Meine Mutter ist Arzt."
— Türkçede meslek adlarının cinsiyeti yoktur; "öğretmen" herkes için aynıdır. Bu yüzden öğrenci ilk öğrendiği eril biçimi herkes için kullanır. Almancada bir kadın kendi mesleğini dişil biçimle söyler. Doğrusu: "Ich bin Lehrerin." "Meine Mutter ist Ärztin." Eril biçim yanlış anlaşılmaz, ama eksik ve tuhaf duyulur.
Yaygın yanlışŞirket adıyla "in" kullanmak: "Ich arbeite in Siemens", "Er arbeitet in der Deutschen Bahn."
— Türkçedeki "Siemens'te çalışıyorum" cümlesindeki "-de" eki, öğrenciyi konum edatı "in"e yönlendirir. Almancada bir şirketin ya da kurumun adıyla "bei" kullanılır; "in" bir yerin içini anlatır. Doğrusu: "Ich arbeite bei Siemens." "Er arbeitet bei der Deutschen Bahn." Yer türüyle ise "in" doğrudur: "Ich arbeite in einer Fabrik."
Mini alıştırma
Cevaplar
- "die Verkäuferin", "die Ärztin" (Umlaut), "die Kauffrau".
- "Ich arbeite als Ingenieurin bei BMW." "Mein Vater arbeitet in einem Hotel."
- "Ich bin Krankenpflegerin und arbeite Vollzeit." (ya da "Ich arbeite Vollzeit als Krankenpflegerin.")
- "Meine Schwester arbeitet als Friseurin in einem Salon." (als, dişil biçim, artikel)
- "Ich arbeite Teilzeit in einer Firma. Die Arbeit ist interessant, aber das Gehalt ist niedrig."
Özet kartı
- Dişil meslek: -in (Lehrerin), bazen Umlaut (Ärztin, Köchin); -mann → -frau (Kauffrau); çoğulda -innen.
- İlanlarda (m/w/d) = herkes için; yazıda Lehrer/-innen, Lehrer*innen.
- Soru: Was sind Sie von Beruf? / Was machst du beruflich? Cevap: Ich bin Köchin. / Ich arbeite als Koch.
- als = olarak (rol); wie = gibi (benzerlik); meslekten önce artikel yok.
- bei + şirket/kurum (bei Siemens), in + yer (in einem Krankenhaus), für + kimin için; bei ve in Dativ.
- Vollzeit / Teilzeit, von acht bis fünf, Überstunden, Homeoffice; Feierabend = iş gününün sonu.
Sonraki derse köprü
Kancadaki partide sohbet işten sonra doğal olarak boş zamana geçer: "Und was machst du am Feierabend?" Sıradaki derste hobileri ve boş zamanı anlatmayı göreceğiz: "Was machst du in deiner Freizeit?" sorusunu, spor ve sanatla ilgili fiilleri, "gern" ile neyi sevdiğini söylemeyi ve A2.30'da ev sahibine yazarken kullandığın "sich interessieren für" kalıbının hobilerle nasıl kullanıldığını.