Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Düzensiz Partizip II: ge- + kök + -en, kök ünlüsü çoğu zaman değişir: gesehen, getrunken, genommen.
- Gruplar: ünlü değişmez (gefahren, gelesen), i → u/o (getrunken, begonnen), ei → ie (geschrieben, geblieben), e/ie → o (gesprochen, geflogen).
- Şimdiki zamandaki ünlü değişimi taşınmaz: er fährt → gefahren, er nimmt → genommen.
- Tek başına duranlar: gegangen, gestanden, gesessen, gelegen, gewesen, getan.
- Karışık fiiller: kök değişir, son -t: gebracht, gedacht, gekannt, gewusst.
- Her fiili üç parçayla öğren: gehen – ist gegangen.
Kanca
Bir arkadaşına dün ne yaptığını yazıyorsun: "Ich habe einen langen Brief geschreibt." Cevap bir gülen yüzle geliyor: "Toll! Du hast einen Brief geschrieben, nicht geschreibt." A2.2'deki kuralı dikkatle uygulamıştın: "ge-", kök, "-t". Ama "schreiben" o kurala uymayan fiillerden biri. Sonu "-en" ile biter ve kökündeki "ei" sesi "ie" olur. Aynı gün "trinken" için "getrinkt", "nehmen" için "genehmt" dediğinde de benzer düzeltmeler alıyorsun.
Düzensiz fiiller sayıca azdır, ama günlük konuşmanın en sık kullanılan fiillerinin çoğu bu gruptadır: gitmek, gelmek, yemek, içmek, görmek, yazmak, almak, konuşmak. Bu yüzden onları ezberlemek kaçınılmazdır. Bu derste ezberi kolaylaştıran düzenlilikleri, yani ünlü değişim gruplarını ve iki kalıbı karıştıran "karışık" fiilleri öğreneceğiz.
Anlatım
Düzensiz kalıp: ge- + kök + -en
Düzensiz fiillerin Partizip II'si de "ge-" ile başlar, ama "-t" yerine "-en" ile biter: "sehen → gesehen", "kommen → gekommen", "fahren → gefahren". Bu fiillerin önemli bir kısmında kökteki ünlü de değişir: "trinken → getrunken", "schreiben → geschrieben", "nehmen → genommen". A2.2'deki vurgu kuralı burada da geçerlidir: ayrılamayan önekli düzensiz fiiller "ge-" almaz: "verstehen → verstanden" (anladım), "beginnen → begonnen" (başladım), "bekommen → bekommen" (aldım, elime geçti).
A1.43'te altı düzensiz biçimi kalıp olarak öğrenmiştin: "gegessen", "getrunken", "gesehen", "gelesen", "geschlafen", "geschrieben". Şimdi bunları ve daha fazlasını gruplara yerleştireceğiz. Gruplar kesin kurallar değildir; aynı görünen iki fiil farklı gruplarda olabilir. Ama yeni bir düzensiz fiili öğrenirken hangi gruba benzediğini bilmek hatırlamayı kolaylaştırır.
Grup 1: ünlü değişmez
Bu gruptaki fiiller mastarın ünlüsünü Partizip II'de korur; yalnızca "-t" yerine "-en" alır: "fahren → gefahren", "schlafen → geschlafen", "tragen → getragen" (taşıdı, giydi), "waschen → gewaschen" (yıkadı), "laufen → gelaufen", "lesen → gelesen", "sehen → gesehen", "essen → gegessen", "geben → gegeben", "kommen → gekommen".
Dikkat: A1.15'te bu fiillerin bir kısmının şimdiki zamanda "du" ve "er" biçimlerinde ünlü değiştirdiğini öğrendin ("du fährst", "er liest", "er gibt"). Partizip II bu değişimi taşımaz; mastara geri döner: "er fährt", ama "er ist gefahren"; "er gibt", ama "er hat gegeben".
Grup 2: i → u ya da i → o
"-in-" ya da "-im-" içeren bir grup fiilde "i" sesi "u" olur: "trinken → getrunken", "finden → gefunden" (buldu), "singen → gesungen" (şarkı söyledi). Aynı gruba yakın birkaç fiilde ise "i" sesi "o" olur: "beginnen → begonnen", "schwimmen → geschwommen" (yüzdü). İki alt grup birbirine benzediği için bunları örnek cümleyle birlikte öğrenmek en güvenlisidir.
Grup 3: ei → ie
"ei" içeren pek çok fiilde bu ses Partizip II'de "ie" olur: "schreiben → geschrieben", "bleiben → geblieben", "steigen → gestiegen" (bindi, çıktı), "scheinen → geschienen" (parladı). A2.1'de "bin geblieben" biçimini zaten kullandın. Bu grup, düzensiz fiillerin en tutarlı gruplarından biridir.
Grup 4: e → o ve ie → o
Bir başka büyük grupta mastardaki "e" ya da "ie" sesi "o" olur: "nehmen → genommen", "helfen → geholfen" (yardım etti), "sprechen → gesprochen", "treffen → getroffen" (buluştu), "sterben → gestorben", "fliegen → geflogen", "verlieren → verloren" (kaybetti). "nehmen → genommen" biçiminde ünlü değişirken "h" düşer ve "m" iki katına çıkar; bu yazım farkına dikkat et.
| Grup | Mastar | Partizip II | Örnek |
|---|---|---|---|
| ünlü değişmez | fahren | gefahren | Ich bin nach Köln gefahren. |
| i → u | trinken | getrunken | Wir haben Tee getrunken. |
| i → o | beginnen | begonnen | Der Kurs hat begonnen. |
| ei → ie | schreiben | geschrieben | Ich habe eine E-Mail geschrieben. |
| e → o | sprechen | gesprochen | Er hat Deutsch gesprochen. |
| ie → o | fliegen | geflogen | Sie ist nach Wien geflogen. |
Tek başına duranlar
Birkaç çok sık fiil hiçbir gruba tam oturmaz ve tek tek öğrenilmelidir: "gehen → gegangen", "stehen → gestanden", "sitzen → gesessen", "liegen → gelegen", "sein → gewesen", "tun → getan" (yaptı). Bunların çoğu günlük konuşmada o kadar sık geçer ki kısa sürede kulağına yerleşir. A2.1'de gördüğün gibi "gestanden", "gesessen" ve "gelegen" güneyde "sein" ile de kurulur: "Ich bin gesessen".
Karışık fiiller: kök değişir, son -t
Küçük bir grup fiil iki kalıbın özelliklerini birleştirir: düzensiz fiiller gibi kökü değişir, ama düzenli fiiller gibi "-t" ile biter. En sık kullanılanları şunlardır: "bringen → gebracht" (getirdi), "denken → gedacht" (düşündü), "kennen → gekannt" (tanıdı), "wissen → gewusst" (bildi). Bu fiiller sayıca az olduğu için tek tek ezberlemek en kolay yoldur.
Nasıl ezberlemeli?
Her yeni düzensiz fiili üç parçayla birlikte öğren: mastar, yardımcı fiil ve Partizip II. "gehen – ist gegangen", "trinken – hat getrunken", "bleiben – ist geblieben". A2.1'de öğrendiğin "haben mi, sein mi?" seçimini de böylece fiille birlikte ezberlemiş olursun. Kartlarını gruplara göre ayırmak ve her grubu sesli tekrar etmek, kuralı kulağa yerleştirmenin en hızlı yoludur.
Örnekler
Her örnekte Partizip II'nin hangi gruba girdiğini bul.
Altıncı örnekteki "gesprochen" e → o grubundandır; şimdiki zamandaki "er spricht" biçiminin "i" sesi Partizip II'ye taşınmaz. Yedinci örnekteki "gewusst" karışık bir fiildir: kök değişmiş, son "-t" kalmıştır.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlışDüzensiz fiillere düzenli eki takmak: "geschreibt", "getrinkt", "gegeht".
— A2.2'deki "ge- + kök + -t" kalıbını iyi öğrenen öğrenci, onu bütün fiillere uygular. Düzensiz fiiller "-en" ile biter ve kökleri çoğu zaman değişir. Doğrusu: "geschrieben", "getrunken", "gegangen".
Yaygın yanlışŞimdiki zamandaki ünlü değişimini Partizip II'ye taşımak: "gefährt", "genimmt", "gelest".
— A1.15'te "er fährt", "er nimmt", "er liest" biçimlerini ezberleyen öğrenci Partizip II'yi bu değişmiş kökten kurar. Partizip II mastardan ya da kendi grubundan gelir, "du/er" biçiminden değil. Doğrusu: "gefahren", "genommen", "gelesen".
Yaygın yanlışKarışık fiilleri düzenli ya da düzensiz kalıba zorlamak: "gebringt", "gedenkt", "gewisst".
— Karışık fiiller iki kalıbın ortasında durduğu için öğrenci ya kökü değiştirmeyi ya da doğru eki seçmeyi unutur. Bu fiillerde kök değişir ve son "-t" olur. Doğrusu: "gebracht", "gedacht", "gewusst".
Mini alıştırma
Cevaplar
- gesehen, getrunken, geblieben, genommen.
- gefunden, geschrieben, gesprochen.
- "Er hat ein Geschenk gebracht." (karışık fiil: kök değişir, son -t)
- "Wir sind nach Istanbul geflogen." (yer değiştirme → sein)
- "Ich habe dich nicht verstanden. Wiederhole das bitte!"
Özet kartı
- Düzensiz Partizip II: ge- + kök + -en, kök ünlüsü çoğu zaman değişir: gesehen, getrunken, genommen.
- Gruplar: ünlü değişmez (gefahren, gelesen), i → u/o (getrunken, begonnen), ei → ie (geschrieben, geblieben), e/ie → o (gesprochen, geflogen).
- Şimdiki zamandaki ünlü değişimi taşınmaz: er fährt → gefahren, er nimmt → genommen.
- Tek başına duranlar: gegangen, gestanden, gesessen, gelegen, gewesen, getan.
- Karışık fiiller: kök değişir, son -t: gebracht, gedacht, gekannt, gewusst.
- Her fiili üç parçayla öğren: gehen – ist gegangen.
Sonraki derse köprü
Düzenli ve düzensiz kalıpları öğrendin; geriye önekli fiiller kaldı. A1.22'de ayrılabilen fiillerin şimdiki zamanda nasıl ikiye bölündüğünü görmüştün ("Ich rufe dich an"). Sıradaki derste bu fiillerin Perfekt'ini kuracağız: "ge-" hecesinin önek ile kökün arasına girdiği "angerufen", "eingekauft", "aufgestanden" gibi biçimler. Aynı derste A2.2'de kısaca gördüğün ayrılamayan önekleri de bu biçimlerle yan yana koyup ikisini ayırt etmeyi öğreneceksin.