Hava durumu

Kanca

Hamburg'da bir otobüs durağında bekliyorsun. Yanındaki yaşlı kadın gökyüzüne bakıp iç çekiyor: "Schon wieder Regen! Und gestern war es so schön." Sen de bir şey söylemek istiyorsun ve Türkçe düşünüyorsun: "Evet, hava çok soğuk, bugün de yağmur var." Almancaya çevirmeye başlıyorsun: "Ja, heute ist kalt, und es ist Regen." Kadın gülümsüyor ama cümlen iki yerden takıldı: "heute" kelimesinden sonra bir kelime eksikti, "Regen" ise yanlış yerdeydi.

Almanca konuşulan ülkelerde hava durumu en güvenli sohbet konusudur: durakta, asansörde, fırında, iş yerinde. A1.3'te "Es regnet" cümlesindeki boş özneyi görmüştün; hava cümlelerinin çoğu bu küçük "es" üzerine kurulur. Bu kalıpların üstüne sıfatları, sıcaklığı, hava tahmininin dilini ve bir sohbeti başlatmanın yollarını ekleyeceğiz.

Anlatım

es ile üç kalıp

Hava durumunu anlatmanın üç temel kalıbı vardır ve üçünde de özne "es"tir. Birincisi hava fiilleridir: "Es regnet" (Yağmur yağıyor), "Es schneit" (Kar yağıyor), "Es donnert" (Gök gürlüyor), "Es blitzt" (Şimşek çakıyor). Türkçede bu olayları "yağmur yağıyor" gibi bir isim ve bir fiille söyleriz; Almanca tek bir fiil kullanır ve özne yerini "es" ile doldurur.

İkincisi "es ist" + sıfattır: "Es ist kalt" (Hava soğuk), "Es ist warm" (Hava ılık), "Es ist sonnig" (Hava güneşli). Türkçede bu cümlelerin öznesi "hava"dır; Almancada ise yine "es" kullanılır. "Das Wetter ist schön" da doğrudur, ama gündelik konuşmada "Es ist schön" daha sık duyulur.

Üçüncüsü bir isim ve kendi fiilidir: "Die Sonne scheint" (Güneş parlıyor), "Der Wind weht" (Rüzgâr esiyor). Bir hava olayının var olduğunu söylemek için A1.24'teki "es gibt" kullanılır: "Heute gibt es ein Gewitter" (Bugün fırtına var).

"es" cümlenin başında durmak zorunda değildir. Bir zaman kelimesi başa geçerse A1.16'daki kural gereği "es" fiilin arkasına geçer, ama kaybolmaz: "Heute regnet es", "Morgen ist es kalt", "Im Winter schneit es oft".

İsimden sıfata: -ig

Birçok hava sıfatı bir isimden "-ig" ekiyle türer. Bu kalıbı bilirsen hem kelimeleri tahmin edebilir hem de daha kolay ezberleyebilirsin.

Son satır bir istisnadır: "Regen" kelimesinin sıfatı "-ig" değil, "-isch" ekiyle kurulur. Bunların dışında sık kullanılan birkaç sıfat daha var: "heiß" (sıcak, çok sıcak), "kühl" (serin), "schwül" (bunaltıcı, nemli sıcak), "frisch" (serin, taze).

Sıcaklık

Sıcaklık Celsius derecesiyle söylenir ve genellikle çoğul fiille kurulur: "Es sind 25 Grad" (Hava 25 derece). "Grad" kelimesi sayıdan sonra çoğul eki almaz: "ein Grad", "zwei Grad", "zwanzig Grad". Sıfırın altı için "minus" kullanılır: "Es sind minus fünf Grad" ya da "fünf Grad unter null". Soru biçimi de aynı kalıbı izler: "Wie viel Grad sind es?" (Kaç derece?). Konuşmada "Wir haben 25 Grad" kalıbı da çok yaygındır.

Havanın sana nasıl geldiğini anlatmak başka bir yapı ister. A1.32'de "Mir ist kalt" (Üşüyorum) kalıbını görmüştün: burada söz konusu olan havanın kendisi değil, senin hissindir. "Es ist kalt" havayı anlatır, "Mir ist kalt" seni.

Hava tahmini dinlemek

Radyoda ya da bir uygulamada hava tahmini birkaç kalıp cümleyle verilir. Almancada gelecekten söz ederken çoğu zaman şimdiki zaman ve bir zaman kelimesi yeterlidir: "Morgen regnet es" (Yarın yağmur yağacak). Tahminlerde bir de "werden" fiilinin "wird" biçimini duyarsın: "Morgen wird es sonnig" (Yarın hava güneşli olacak). Bu yapıyı ayrıca göreceğiz; şimdilik "wird es" kalıbını "olacak" diye tanıman yeterli. Otelde ya da bir arkadaşına "Wie wird das Wetter morgen?" (Yarın hava nasıl olacak?) diye sorabilirsin.

Tahminlerde sık duyulan diğer kelimeler şunlardır: "die Temperaturen steigen" (sıcaklıklar yükseliyor), "die Temperaturen sinken" (sıcaklıklar düşüyor), "der Regenschauer" (sağanak), "im Norden / im Süden" (kuzeyde / güneyde), "bis zu 30 Grad" (30 dereceye kadar).

Geçmişteki hava ve küçük sohbet

Geçmişteki havayı anlatırken A1.42'deki "war" ve A2.2'deki Perfekt birlikte çalışır: "Gestern war es sehr heiß" (Dün hava çok sıcaktı), "Letzte Nacht hat es geschneit" (Dün gece kar yağdı). Hava fiilleri Perfekt'i "haben" ile kurar: "Es hat geregnet", "Es hat gedonnert".

Hava bir sohbeti açmanın en kolay yoludur. "Schönes Wetter heute, oder?" (Bugün hava güzel, değil mi?) ya da "Was für ein Wetter!" (Ne biçim hava!) demek yeterlidir. Sonra bir plan ya da şikâyet gelir: "Bei dem Wetter bleibe ich zu Hause" (Bu havada evde kalıyorum). "bei" edatı A2.11'deki gibi Dativ ister ve burada "bu koşullarda" anlamını taşır.

Örnekler

Her örnekte havayı anlatan kalıbı bul: fiil, "es ist" + sıfat, isim + fiil ya da sıcaklık.

Birinci ve ikinci örneklerde zaman ifadesi başa geçtiği için "es" fiilin arkasına kaydı. Son örnekte "Schönes Wetter" A2.18'deki artikelsiz kalıbı izler: "das Wetter" nötr, sıfat "-es" alır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "sonnig", "neblig", "windig".
2. "Morgen schneit es." "Morgen ist es windig."
3. "Es hat den ganzen Tag geregnet." (hava fiilleri Perfekt'te "haben" alır)
4. "Heute scheint die Sonne und es sind 28 Grad." (ya da "Heute ist es sonnig …")
5. "Gestern war es sehr kalt, aber heute scheint die Sonne. Es sind 15 Grad."

Özet kartı

1. Hava fiilleri es ile: Es regnet, es schneit, es donnert, es blitzt; Perfekt: Es hat geregnet.
2. Es ist + sıfat: kalt, warm, heiß, kühl, schwül; sonnig, windig, neblig, bewölkt, regnerisch.
3. İsim + fiil: Die Sonne scheint, der Wind weht; olay var: Es gibt ein Gewitter.
4. es yer değiştirir ama düşmez: Heute regnet es. Morgen ist es kalt.
5. Sıcaklık: Es sind 20 Grad / Wir haben 20 Grad; minus fünf Grad; Mir ist kalt = benim hissim.
6. Tahmin: Morgen regnet es / Morgen wird es sonnig; die Temperaturen steigen / sinken.

Sonraki derse köprü

Hava ile sohbet etmek kolaydır; zor olan, yeni bir şehirde oturacak bir yer bulmaktır. Sıradaki derste ev aramayı göreceğiz: bir kiralık ev ilanını okumayı, oda sayısını ve metrekareyi anlamayı, kiranın nelerden oluştuğunu ve ev sahibine ya da emlakçıya bir evi görmek için nasıl yazacağını. A2.27'deki resmî e-posta kalıpları orada da işe yarayacak.