dass

Kanca

Bir toplantıda şefin projenin ne zaman biteceğini soruyor. Sen düşünüyorsun ve cevap veriyorsun: "Ich glaube, dass wir sind am Freitag fertig." Şefin başını sallıyor ve not alırken cümleni tekrar ediyor: "Gut, Sie glauben, dass wir am Freitag fertig sind." Bir önceki derste "weil" cümlesinde fiilin sona gittiğini öğrendin. "dass" da aynı kuralı izler: onunla başlayan her cümle bir yan cümledir ve çekimli fiil en sonda durur.

Türkçede bir kanaati, bir haberi ya da bir hissi başka bir cümleye yerleştirirken "-dığını" ya da "-eceğini" eklerine başvururuz: "Cuma günü bitireceğimizi düşünüyorum", "Haklı olduğunu biliyorum". Almanca aynı işi "dass" bağlacıyla yapar. Bu derste "dass" cümlesini kurmayı, hangi fiillerle en sık kullanıldığını, günlük konuşmada nasıl düştüğünü ve yazıda "das" kelimesiyle nasıl karıştırıldığını öğreneceğiz.

Anlatım

dass: bir düşünceyi aktarmak

"dass" (-dığını, -eceğini) bir yan cümle başlatır ve bu yan cümle çoğu zaman bir düşünce, bir bilgi, bir söz ya da bir duygu anlatan fiilin nesnesidir. "Ich weiß, dass sie in Köln wohnt" (Köln'de oturduğunu biliyorum). "Er sagt, dass er morgen kommt" (Yarın geleceğini söylüyor). A2.20'deki kural burada da geçerlidir: çekimli fiil yan cümlenin en sonuna gider ve yan cümle virgülle ayrılır.

Türkçe ile karşılaştırınca ilginç bir fark ortaya çıkar. Türkçede aktarılan cümle bir isme dönüşür: "Köln'de oturduğunu" bir isim gibi davranır ve "biliyorum" fiilinin nesnesi olur. Almancada ise aktarılan cümle tam bir cümle olarak kalır; yalnızca başına "dass" gelir ve fiili sona gider. Türkçedeki "-dığı" eki ile Almancadaki "dass" aynı işi farklı araçlarla yapar.

En sık fiiller

"dass" cümlesi en çok şu fiillerle kullanılır: "glauben" (inanmak, sanmak), "denken" (düşünmek), "wissen" (bilmek), "sagen" (söylemek), "hoffen" (umut etmek), "finden" (bulmak, düşünmek), "meinen" (kastetmek, düşünmek). "Ich hoffe, dass das Wetter schön bleibt" (Havanın güzel kalmasını umuyorum). "Ich finde, dass das Essen zu salzig ist" (Yemeğin fazla tuzlu olduğunu düşünüyorum).

Duyguları anlatan kalıplar da "dass" ile tamamlanır: "Ich bin froh, dass du da bist" (Burada olduğuna sevindim). "Es tut mir leid, dass ich zu spät komme" (Geç kaldığım için üzgünüm). Bir değerlendirme yaparken "Es ist …, dass …" kalıbı çok kullanışlıdır: "Es ist wichtig, dass du pünktlich bist" (Dakik olman önemli).

Konuşmada dass düşebilir

"glauben", "denken", "meinen" ve "sagen" gibi fiillerden sonra günlük konuşmada "dass" çoğu zaman düşer. O zaman ikinci cümle bir ana cümle gibi davranır ve fiil ikinci kutuya döner: "Ich glaube, er hat recht" (Sanırım o haklı). "Er sagt, er kommt morgen" (Yarın geleceğini söylüyor). İki yapı da doğrudur; "dass" ile kurulan biçim biraz daha özenli, düşen biçim daha gündeliktir. Resmî bir e-postada ya da mektupta "dass" kelimesini düşürmemek daha güvenlidir.

Kural şudur: "dass" varsa fiil sonda, "dass" yoksa fiil ikinci kutuda. Bu ikisini karıştırmamak gerekir; "dass" düştüğü hâlde fiili sonda bırakmak ya da "dass" koyduğu hâlde fiili ikinci kutuda tutmak yanlıştır.

dass mı, das mı?

"dass" ile "das" aynı biçimde okunur ve yazıda çok karışır. "das" A1'den tanıdığın nötr artikel ya da gösterme zamiridir: "das Buch", "Das ist gut". "dass" ise yalnızca bir bağlaçtır ve bir yan cümle başlatır. Pratik bir test vardır: kelimenin yerine "dieses" (bu) ya da "welches" (hangi, ki) koyabiliyorsan "das" yazılır; koyamıyorsan "dass". "Ich weiß, dass das Buch gut ist" cümlesinde ikisi de vardır: "dass" bağlaç, "das" artikel.

G.2'de 1996 yazım reformundan söz ederken "daß → dass" değişimini görmüştün. Eski kitaplarda ve bazı levhalarda "daß" yazımını görebilirsin; bugünkü standart yazım "dass"tır.

Örnekler

Her örnekte "dass" cümlesinin çekimli fiilini bul ve sonda olduğunu kontrol et.

Yedinci örnekte "dass" düşmüştür ve fiil "hat" ikinci kutudadır. Diğer bütün örneklerde "dass" vardır ve çekimli fiil sondadır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Ich weiß, dass du viel Arbeit hast."
2. "Ich hoffe, dass der Zug pünktlich kommt."
3. "Ich denke, sie kommt heute nicht."
4. "Ich finde, dass das Hotel zu teuer ist." (önce bağlaç, sonra artikel)
5. "Ich finde, dass Deutsch lernen wichtig ist." ("Deutsch lernen" burada bir isim gibi, cümlenin öznesi olarak kullanılır.)

Özet kartı

1. "dass" bir yan cümle başlatır ve Türkçedeki -dığını / -eceğini yapısına karşılık gelir; çekimli fiil sonda.
2. En sık fiiller: glauben, denken, wissen, sagen, hoffen, finden, meinen.
3. Duygu ve değerlendirme: Ich bin froh, dass …; Es tut mir leid, dass …; Es ist wichtig, dass …
4. Konuşmada dass düşebilir; o zaman fiil ikinci kutuda: Ich glaube, er hat recht.
5. dass varsa fiil sonda, dass yoksa fiil ikinci kutuda; ikisi karıştırılmaz.
6. das (artikel, zamir) ≠ dass (bağlaç); test: "dieses/welches" konabiliyorsa das.

Sonraki derse köprü

"weil" ve "dass" ile iki yan cümle türünü öğrendin; ikisinde de çekimli fiil en sona gidiyordu. Bu modülün son dersinde aynı kuralı izleyen iki bağlaç daha göreceğiz: "wenn" (-ince, -se) ve "ob" (-ip -mediğini). "Wenn ich Zeit habe, komme ich" (Vaktim olursa gelirim) ve "Ich weiß nicht, ob er kommt" (Gelip gelmeyeceğini bilmiyorum). Türkçedeki "-se" ve "-ip -mediğini" yapılarının Almancada nasıl ayrı bağlaçlarla karşılandığını orada öğreneceksin.