Akkusativ edatları (für, ohne, gegen, durch, um)

Kanca

Bir doğum günü partisi için alışveriş yapıyorsun ve kasada kasiyere hediyenin kime olduğunu söylüyorsun: "Das ist für meiner Schwester." Kasiyer kibarca tekrar ediyor: "Ah, für Ihre Schwester? Soll ich es einpacken?" Son iki derste Dativ'i o kadar çok çalıştın ki "kime?" diye düşündüğün her yerde "-er" ve "-em" sonlarını kullanmaya başladın. Ama "für" (için) edatı her zaman Akkusativ ister; kardeşin burada "meine Schwester" olarak kalır.

Almancada edatlar arkalarındaki ismin hâlini belirler. Bu modülde edatları üç gruba ayıracağız: her zaman Akkusativ isteyenler, her zaman Dativ isteyenler ve duruma göre ikisini de alabilenler. İlk grup en küçüğüdür ve en kolay ezberlenenidir: "für", "ohne", "gegen", "durch" ve "um". Bu derste bu beş edatın anlamlarını, Türkçedeki karşılıklarını ve arkalarından gelen Akkusativ biçimlerini çalışacağız.

Anlatım

Beş edat, tek hâl

Bu beş edattan sonra gelen isim ya da zamir her zaman Akkusativ'dedir. A1.24'ten hatırlayacağın gibi Akkusativ'de yalnız eril tekil değişir ("den", "einen", "meinen"); dişil, nötr ve çoğul biçimler Nominativ ile aynı kalır. Bu yüzden bu edatlarla hata yapma riski özellikle eril isimlerde ve zamirlerde vardır: "für den Vater", "ohne meinen Mann", "gegen ihn".

Beş edatı birlikte hatırlamak için Almanca derslerinde sık kullanılan bir kısaltma vardır: baş harflerinden "DOGFU" (durch, ohne, gegen, für, um). Kısaltmanın kendisi bir anlam taşımaz, ama listeyi akılda tutmaya yardım eder.

für: için

"für" Türkçedeki "için" edatına karşılık gelir: "Das Geschenk ist für dich" (Hediye senin için), "Ich arbeite für eine große Firma" (Büyük bir firma için çalışıyorum). A1.28'de "Für mich einen Tee" siparişinde gördüğün "mich" de bu edatın Akkusativ istemesinden geliyordu.

"für" gelecekte planlanan bir süreyi de anlatır: "Ich fahre für zwei Wochen nach Italien" (İki haftalığına İtalya'ya gidiyorum). Geçmişte bitmiş bir süre için ise genellikle "für" kullanılmaz; süre edatsız ya da "lang" ile söylenir: "Ich war zwei Wochen in Italien" (İki hafta İtalya'daydım).

ohne: -sız, olmadan

"ohne" Türkçedeki "-sız" ekinin ve "olmadan" kelimesinin işini görür: "Kaffee ohne Zucker" (şekersiz kahve), "ohne meine Brille" (gözlüğüm olmadan), "Ich gehe nicht ohne dich" (Sensiz gitmem). "ohne" sık sık artikelsiz kullanılır, çünkü çoğu zaman genel bir yokluğu anlatır: "ohne Zucker", "ohne Milch", "ohne Probleme" (sorunsuz).

Türkçede "-sız" eki ismin sonuna yapışır, Almancada "ohne" ismin önüne gelir. Bu, A1.40'ta konum edatlarında gördüğün sıra farkının aynısıdır: Türkçede ek sonda, Almancada edat başta.

gegen: karşı ve civarında

"gegen" iki temel anlam taşır. Birincisi "-e karşı"dır: bir çarpışma, bir yarışma ya da bir fikir karşıtlığı. "Das Auto ist gegen den Baum gefahren" (Araba ağaca çarptı), "Galatasaray spielt gegen Fenerbahçe", "Ich bin gegen diese Idee" (Bu fikre karşıyım). Eczanede de sık duyulur: "Haben Sie etwas gegen Kopfschmerzen?" (Baş ağrısına karşı bir şeyiniz var mı?). İkincisi, A1.19'da saatlerle gördüğün "civarında" anlamıdır: "gegen acht Uhr" (saat sekiz civarında).

Dikkat: bir binanın başka bir binanın karşısında olduğunu söylemek için "gegen" değil, A1.40'taki "gegenüber" kullanılır. "gegen" bir karşıtlık ya da temas anlatır, "gegenüber" ise bir konum.

durch ve um: içinden ve etrafında

"durch" bir alanın içinden geçerek bir yandan öbür yana gitmeyi anlatır: "Wir gehen durch den Park" (Parkın içinden geçiyoruz), "Der Zug fährt durch den Tunnel" (Tren tünelden geçiyor). Türkçede "-den" ekiyle söylenir: "parktan geçmek". Bir aracı ya da nedeni de anlatabilir: "durch einen Freund" (bir arkadaş aracılığıyla), "durch Zufall" (tesadüfen).

"um" bir şeyin etrafını anlatır: "Wir sitzen um den Tisch" (Masanın etrafında oturuyoruz), "um die Ecke" (köşeyi dönünce). A1.19'dan bildiğin kesin saat de bu edatla söylenir: "um acht Uhr" (saat sekizde).

Günlük konuşmada bu edatlar "das" ile kaynaşabilir: "für das → fürs", "durch das → durchs", "um das → ums". "fürs Wochenende" (hafta sonu için), "durchs Fenster" (pencereden). Yazıda da görülür, ama zorunlu değildir.

Örnekler

Her örnekte edatı bul ve arkasındaki kelimenin Akkusativ biçimini kontrol et.

Birinci ve üçüncü örneklerde dişil isim ve zamir Akkusativ'dedir; "meine" biçimi Nominativ ile aynıdır, "dich" ise Akkusativ zamiridir. Dördüncü örnekte eril isim "den", yedinci örnekte "einen" almıştır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. für den Vater, ohne das Handy, gegen ihn.
2. "Wir laufen durch den Wald." "Die Kinder sitzen um den Tisch."
3. "Ich kaufe Blumen für meine Mutter."
4. "Einen Tee ohne Milch, bitte."
5. "Das Café ist gegenüber dem Rathaus." (konum) "Spielt Deutschland heute gegen Frankreich?" (karşıtlık)

Özet kartı

1. Akkusativ edatları: durch, ohne, gegen, für, um (DOGFU); arkalarından her zaman Akkusativ gelir.
2. Değişen yalnız eril tekil ve zamirlerdir: für den Vater, ohne meinen Mann, für dich, gegen ihn.
3. für: için; ileriye dönük süre (für zwei Wochen); geçmişte biten süre edatsız.
4. ohne: -sız, olmadan; çoğu zaman artikelsiz: ohne Zucker.
5. gegen: karşı ve saat civarı (gegen acht); konum için gegenüber.
6. durch: içinden, aracılığıyla; um: etrafında ve kesin saat; fürs, durchs, ums kaynaşmaları.

Sonraki derse köprü

İlk edat grubunu tamamladın; sırada daha kalabalık olan ikinci grup var. Sıradaki derste arkalarından her zaman Dativ gelen edatları çalışacağız: "mit", "bei", "nach", "von", "zu", "aus" ve "seit". "mit dem Bus", "zur Arbeit", "nach Hause" gibi bazılarını A1'den beri kalıp olarak kullanıyorsun. Türkçedeki "-le", "-de", "-den", "-e" eklerinin bu edatlara nasıl dağıldığını ve özellikle "seit" ile Türkçedeki "-dir" yapısının benzerliğini orada göreceksin.