Sayılar 0–100

Kanca

Frankfurt'ta bir otel resepsiyonundasın. Görevli anahtarını uzatırken oda numaranı söylüyor: "Zimmer vierundfünfzig." Asansöre biniyorsun ve kulağında kalan ilk sayıyla dördüncü kata basıyorsun. Koridorda dolaşıyorsun, 45 numaralı odanın önünde duruyorsun, kart çalışmıyor. Aşağı inip soruyorsun ve görevli gülümseyerek tekrar ediyor: "Vier-und-fünfzig. Fünfzig. Elli dört."

Sen dördü duydun ve ilk onu yazdın, çünkü Türkçede sayılar büyükten küçüğe söylenir: önce onlar, sonra birler. Almanca ise iki basamaklı sayıların çoğunda bu sırayı ters çevirir: önce birler, sonra onlar. Bu ders sıfırdan yüze kadar bütün sayıları verecek, ama asıl iş bu ters sırayı kulağına ve eline oturtmak olacak. Ders bittiğinde yaşını söyleyebilecek, bir oda numarasını ya da bir fiyatı ilk seferde doğru anlayabileceksin.

Anlatım

Sıfırdan on ikiye: ezberlenecek temel

İlk on üç sayı birbirinden bağımsız kelimelerdir ve birer birer ezberlenir. Geri kalan her sayı bunların üzerine kurulur, bu yüzden bu listeyi sağlam öğrenmek sonraki bütün sayıları kolaylaştırır.

Önceki derslerdeki ses kuralları burada tek tek karşına çıkıyor. z harfi [ts] okunur (zwei, zehn), v harfi [f] okunur (vier), ei [ay] verir (zwei, drei), eu [oy] verir (neun), chs [ks] okunur (sechs) ve "acht" kelimesindeki ch, a harfinden sonra geldiği için kalın [hh] sesidir.

On üçten on dokuza: -zehn

On üçten on dokuza kadar sayılar birler basamağına "-zehn" (on) eklenerek kurulur. Burada da sıra Türkçenin tersidir: "dreizehn" kelime kelime "üç-on" demektir, yani on üç. "vierzehn" (14), "fünfzehn" (15), "achtzehn" (18), "neunzehn" (19) hep bu kalıptadır.

İki sayıda küçük bir kısalma olur ve yazarken sık hata yapılır. On altı "sechszehn" değil "sechzehn" [ZEH-tseen] yazılır; "sechs" kelimesinin sonundaki s düşer. On yedi "siebenzehn" değil "siebzehn" [ZİİP-tseen] yazılır; "sieben" kelimesinin sonundaki "-en" düşer.

Onlar: -zig

Yirmiden doksana kadar onlar basamağı çoğunlukla birler sayısına "-zig" eklenerek yapılır. "-zig" G.4'teki ince ich sesiyle biter ve [tsih] okunur; güney bölgelerde [tsik] diye de duyulur. "vierzig" (40), "fünfzig" (50), "sechzig" (60), "siebzig" (70), "achtzig" (80), "neunzig" (90). On altı ve on yedide gördüğün kısalma burada da vardır: "sechzig" ve "siebzig".

İki sayı bu kalıba uymaz. Yirmi "zwanzig" [TSVAN-tsih] olur; "zweizig" diye bir kelime yoktur. Otuz ise "-zig" değil "-ßig" ile yazılır: "dreißig" [DRAY-sih]. Bu, Almancanın onlar basamağında -ßig ile yazılan tek sayıdır ve öğrencilerin en sık yanlış yazdığı sayılardan biridir.

Yüz "hundert" [HUN-dert] ya da vurgulu biçimde "einhundert" olur.

Ters sıra: birler önce

Şimdi kancadaki sorunun kaynağına geliyoruz. Almancada 21'den 99'a kadar iki basamaklı sayılar "birler + und + onlar" diye söylenir: "einundzwanzig" (21), kelime kelime "bir-ve-yirmi"dir. "vierundfünfzig" (54) "dört-ve-elli", "achtundneunzig" (98) "sekiz-ve-doksan" diye kurulur. Hepsi tek kelime olarak yazılır ve vurgu ilk heceye, yani birler basamağına düşer.

Bir ayrıntı daha var: tek başına sayarken "eins" dersin, ama bir birleşik sayının içinde son s düşer ve "ein" olur. Bu yüzden 21 "einsundzwanzig" değil "einundzwanzig" yazılır. 31, 41 ve ötekiler de aynı biçimdedir: "einunddreißig", "einundvierzig".

Türkçe konuşan için bu sıranın zorluğu dinlerken ortaya çıkar. Bir sayıyı duyduğunda elin hemen ilk duyduğu rakamı yazmaya başlar; Türkçede ilk duyulan rakam onlar basamağıdır. Almancada ise ilk duyduğun rakam birler basamağıdır ve onu aklında tutup "und"dan sonra gelen onlar basamağını bekleyip yazman gerekir. Bir işe yarayan yöntem şudur: sayıyı duyduğunda önce birler basamağını sağa yaz, sonra onlar basamağını onun soluna ekle.

Yaşını söylemek ve sormak

A1.4'te "sein" fiilini öğrendin; yaş da onunla söylenir. "Ich bin einundzwanzig Jahre alt" (Yirmi bir yaşındayım) cümlesi kelime kelime "yirmi bir yıl yaşlıyım" diye kurulur. Günlük konuşmada "Jahre alt" çoğu zaman düşer: "Ich bin einundzwanzig." Soru biçimi samimi konuşmada "Wie alt bist du?", resmî konuşmada "Wie alt sind Sie?" olur. "alt" (yaşlı) kelimesi burada yaşın ölçüsü olarak kullanılır ve genç bir insan için de hiçbir tuhaflık taşımaz.

Telefonda zwo

Telefonda ya da gürültülü bir ortamda "zwei" (2) ile "drei" (3) birbirine karışabilir. Almanca konuşanlar bu yüzden telefonda ve rakamları tek tek söylerken 2 için sık sık "zwo" [tsvoo] der. Bir telefon numarası söylenirken "zwo" duyarsan şaşırma; anlamı ikidir. Telefon numaraları da çoğu zaman rakam rakam ya da ikişerli gruplar hâlinde söylenir; ikişerli gruplarda ters sıra kuralı yine geçerlidir. Örneğin sonu 42 17 ile biten bir numarayı biri "zweiundvierzig, siebzehn" diye okuyabilir. Kâğıda yazarken her grubu duyduğun anda değil, grubun tamamı bittikten sonra yaz; "zweiund…" kısmını duyunca kalemi beklet, "vierzig" gelince 42'yi bir hamlede yaz. Emin olmadığında "Noch einmal, bitte" demekten çekinme.

Örnekler

Her örnekteki sayıyı önce rakamla yaz, sonra cümleyi sesli oku. Birleşik sayılarda vurgunun birler basamağında olduğuna dikkat et.

"Das macht …" kalıbı kasada ödenecek tutarı söylemenin en yaygın yoludur. Fiyat sormayı ve alışveriş kalıplarını A1'in Akkusativ modülünde ayrıca çalışacağız; bu kalıbı şimdiden kulağına yerleştir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. vierunddreißig (34), siebenundsechzig (67), neunundneunzig (99), sechzehn (16).
2. 84, 27, 13, 30.
3. dreißig, einundvierzig, siebzehn.
4. "Wie alt bist du?" Örnek cevap: "Ich bin fünfundzwanzig Jahre alt." (25)

Özet kartı

1. 0–12 ezberlenir: null, eins, zwei, drei, vier, fünf, sechs, sieben, acht, neun, zehn, elf, zwölf.
2. 13–19: birler + zehn (dreizehn); kısalmalara dikkat: sechzehn, siebzehn.
3. Onlar: birler + zig (vierzig); istisnalar zwanzig ve dreißig; kısalmalar sechzig, siebzig.
4. 21–99 ters sırayla ve tek kelime: birler + und + onlar (vierundfünfzig = 54); "eins" birleşik sayıda "ein" olur.
5. Yaş "sein" ile: Ich bin … Jahre alt. Soru: Wie alt bist du? / Wie alt sind Sie?
6. Telefonda 2 için sık sık "zwo" denir.

Sonraki derse köprü

Sayılarla yaşını söyledin; tanışmada bunun hemen yanına gelen bilgi nereli olduğun ve hangi dilleri konuştuğundur. A1.2'de "aus der Türkei" demeyi, A1.4'te "Ich bin Türkin" demeyi öğrendin. Almancada bir ülkenin, o ülkenin dilinin ve insanının adları üç ayrı kelimedir ve her biri kendi kuralıyla çekilir: Türkei, Türkisch, Türke. Bir sonraki derste bu üçlüyü farklı ülkelerle kuracağız.